Лінкі ўнівэрсальнага доступу

500 гадоў беларускага кнігадрукаваньня: новыя ацэнкі, новыя факты, новыя загадкі. Кожны дзень да 6 жніўня — чарговая частка цыклю.

Каб зразумець,чым у 20-я гады XVI стагодзьдзя Вільня прывабіла славутага ў будучыні прафэсара мэдыцыны Базэльскага ўнівэрсытэта Філіпа Аўрэала Тэафраста Бомбаста фон Гогенгайма, больш вядомага як Парацэльс, трэба зразумець, якой у часы Скарыны была сталіца Вялікага Княства Літоўскага.

Вільня часоў Скарыны

Горад быў падзелены на Рускую і Літоўскую паловы. Руская, або, на сучаснай мове, беларуская, займала ўсходнюю частку і была ў два разы большая за літоўскую, дзе жылі балты і палякі. У горадзе было 7 цэркваў рымскага закону і 14 цэркваў грэцкага закону. Дзьве траціны насельніцтва гораду складалі беларусы.

Горадам кіравала Рада ў складзе 24 радцаў і 12 бурмістраў. Магдэбурскае права, якое Вільня атрымала ў 1387 годзе, было нададзена «абодвум законам», таму адна палова радцаў і бурмістраў заўсёды належала да рымскага закону, а другая — да грэцкага. На практыцы горадам кіравалі два бурмістры і чатыры радцы, якія мяняліся. Судовая ўлада належала Лаве, якой кіраваў пажыцьцёва абіраны войт.

Мапа Вільні
Мапа Вільні

У горадзе былі Высокі і Нізкі замкі, Палац каралевы, Нямецкі і Маскоўскі дамы для купцоў, палацы членаў Паноў-рады і іншых магнатаў ВКЛ. Галоўнай вуліцай была Замкавая, якая пераходзіла ў Вялікую. На поўдні, захадзе і поўначы, дзе не было ракі, горад атачала мураваная сьцяна з чатырма вежамі-брамамі — Вілейскай, Троцкай, Рудніцкай і Вострай (Медніцкай). Троху пазьней сьцяну працягнулі і па беразе Вілейкі, пабудаваўшы пятую браму — Спаскую.

У горадзе існавала 20 рамесьніцкіх цэхаў. У Вільні жыў брат Скарыны Іван, які быў нашмат старэйшы за Францішка, яшчэ ў іх было дзьве сястры.

Пяць дактароў мэдыцыны ў адным горадзе!

Вільня ў 20-я гады XVI стагодзьдзя была перадавым у мэдычным сэнсе горадам. У тыя часы ў сталіцы ВКЛ працаваў выдатны беларускі лекар, доктар мэдыцыны і свабодных навук Марцін Душнік. Ён заснаваў першую ў Вільні бальніцу — шпіталь сьвятой Марыі Магдалены, які месьціўся ў спэцыяльна пабудаваным для гэтага будынку пад Замкавай гарой.

Пячатка віленскага цэху мэдыкаў
Пячатка віленскага цэху мэдыкаў

Агулам у той час у Вільні жыло пяць дактароў мэдыцыны. Гэта Францішак Скарына, Марцін Душнік, Мэндэль Франк, Ян Валентус і доктар Томас. Прафэсар Неміроўскі сьцьвярджае, што ніводзін з тагачасных польскіх, чэскіх або нямецкіх гарадоў ня мог пахваліцца такой колькасьцю дактароў мэдыцыны, якія б там жылі ў адзін час.

З гэтага робіцца зразумелым, чаму Вільня вабіла і іншых славутых мэдыкаў — тады былі папулярныя дыспуты паміж навукоўцамі.

З кім спрачаўся Парацэльс

Выдатны беларускі гісторык Валянцін Грыцкевіч першым у 80-я гады мінулага стагодзьдзя зьвярнуў увагу на той факт, што якраз у часы жыцьця Скарыны ў Вільні туды наведаўся і Парацэльс. Гэта адбылося паміж 1520 і 1525 гадамі.

Філіп Аўрэал Тэафраст Бомбаст фон Гогенгайм, больш вядомы як Парацэльс
Філіп Аўрэал Тэафраст Бомбаст фон Гогенгайм, больш вядомы як Парацэльс

Парацэльс падарожнічаў па многіх гарадах Эўропы, ён быў рэфарматарам мэдыцыны і актыўна заклікаў навуковую супольнасьць адмаўляцца ад старых догмаў. У канцы жыцьця Парацэльс напісаў мэмуары, у якіх ёсьць аповед і пра яго падарожжа ў Літву. Там Парацэльс прызнаецца, што падчас дыспуту ў Вільні зь мясцовымі дактарамі мэдыцыны ён пацярпеў сакрушальную паразу і быў выгнаны з гораду.

Дык вось Валянцін Грыцкевіч, а ўсьлед за ім і Яўген Неміроўскі лічаць, што Скарына ня мог ня браць удзелу ў тым дыспуце, бо наш асьветнік, як і іншыя дактары мэдыцыны, уваходзіў у гуманістычны гурток пры Віленскай курыі, якім кіраваў біскуп Ян. Толькі зь імі і мог спрачацца ў Вільні Парацэльс.

  • 16x9 Image

    Сяргей Абламейка

    Сяргей Абламейка нарадзіўся ў Менску. Скончыў гістарычны факультэт БДУ. Працаваў сьлесарам на МАЗе, выкладаў гісторыю ў школе, быў навуковым супрацоўнікам Музэю народнай архітэктуры і побыту, пасьля Скарынаўскага цэнтру. На «Свабодзе» – зь верасьня 1990 году, з траўня 1995 году – у Празе. Пісьменьнік, гісторык, журналіст.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

Яшчэ на гэтую тэму

XS
SM
MD
LG