Лінкі ўнівэрсальнага доступу

500 гадоў беларускага кнігадрукаваньня: новыя ацэнкі, новыя факты, новыя загадкі. Кожны дзень да 6 жніўня — чарговая частка цыклю.

У часе, калі Скарына быў у Вэнэцыі, там жыў і працаваў вялікі італьянскі гуманіст і выдавец Альд Пій Мануцый.

Дом Мануцыя ў Вэнэцыі з мэмарыяльнай шыльдай.
Дом Мануцыя ў Вэнэцыі з мэмарыяльнай шыльдай.

Калі Скарына прыехаў у Італію, Мануцыю было ўжо 64 гады. Пры яго выдавецкім доме існаваў гурток інтэлектуалаў-гуманістаў, які называўся Акадэміяй. Для кожнага іншаземца, які прыбываў у Вэнэцыю, было вялікім гонарам наведаць Акадэмію Мануцыя.

Мануцый выдаваў шматтомныя выданьні грэцкіх і лацінскіх клясыкаў, у тым ліку Арыстоцеля, Арыстафана, Эўрыпіда, Сафокла, Плутарха, Герадота, Платона, Цыцэрона і іншых. Асабліва каштоўным выданьнем Мануцыя стаў збор твораў Вергілія 1501 году.

Мануцый лічыцца вялікім рэфарматарам кнігадрукаваньня — яму належыць вынаходніцтва курсіву і малога фармату кніг, так званага «In octavo» (у адну восьмую ліста). Можна канстатаваць, што малы фармат сваіх выданьняў Скарына выбраў пад уплывам менавіта невялікіх кніжак Мануцыя. У гэтым сумнявацца не даводзіцца, бо беларускі першадрукар сам даў нам пацьверджаньне гэтага, пра што гаворка пойдзе ў наступных частках цыклю.

Творы Гарацыя, выдадзеныя Мануцыем
Творы Гарацыя, выдадзеныя Мануцыем

Паколькі мы дакладна ня ведаем, дзе Францішак Скарына знаходзіўся паміж 1506 і 1512 гадамі, мы ня можам напэўна сказаць, дзе ён задумаў пераклад Бібліі на нацыянальную мову. Вэнэцыя на гэтую ролю падыходзіць ідэальна. У часы Скарыны там па-італьянску выдавалі ўжо ня толькі літаратурныя творы, але і навуковыя трактаты.

Вялікі матэматык Люка Пачолі ў 1494 годзе выдаў у Вэнэцыі па-італьянску славутую энцыкляпэдыю «Сума арытмэтыкі, геамэтрыі, адносінаў і прапорцый». У прадмове да яе выбар мовы ён патлумачыў так: «Я вырашыў напісаць сваё сачыненьне на роднай мясцовай мове, каб і адукаваныя, і не адукаваныя (гэта значыць тыя, хто ня ведае лаціны — С.А.) у роўнай меры маглі атрымаць задавальненьне ад гэтых заняткаў».

У Вэнэцыі Скарына мог пазнаёміцца з сэрбскім першадрукаром Божыдарам Вукавічам, які пачаў сваю дзейнасьць на два гады пазьней за Скарыну. Вукавіч у 1520 годзе выдаў «Псалтыр з часасловам», якая прызначалася для падарожнікаў. У 1522 годзе ў Вільні Скарына выдаў аналяг гэтай кнігі Вукавіча — «Малую падарожную кніжку», што можа служыць доказам іх кантактаў у Вэнэцыі і магчымых пазьнейшых сувязяў.

У Вэнэцыі Скарына мог бачыць армянскую Біблію 1512 году і яшчэ шмат розных кніг на нацыянальных мовах. Для нас таксама важна, што менавіта ў Вэнэцыі Скарына мог пазнаёміцца з чэскай Бібліяй, якая выйшла там у 1506 годзе, і, паводле сучасных навукоўцаў, стала адной з крыніц Скарынаўскага перакладу.

Фрагмэнт чэскай Бібліі 1506 году
Фрагмэнт чэскай Бібліі 1506 году

Але галоўная выснова такая. У выніку паездкі ў Вэнэцыю беларускі гуманіст пачаў друкаваць кнігі малым фарматам, што зрабіла іх нашмат больш таннымі і даступнымі для простых беларусаў — яны лёгка зьмяшчаліся ў кішэні тагачаснага адзеньня або ў невялікай дарожнай сумцы. Гэта быў чыста народны, дэмакратычны фармат.

Ці быў ён у Вэнэцыі

У якую царкву ён хадзіў

Ці належаў ён да залатой моладзі

Колькі ўнівэрсытэтаў ён скончыў

Дзе ён натхніўся на выданьне кніг

Ці быў ён гуманістам

Ці быў ён заснавальнікам усходнеславянскага друку

За што мы яго шануем

  • 16x9 Image

    Сяргей Абламейка

    Сяргей Абламейка нарадзіўся ў Менску. Скончыў гістарычны факультэт БДУ. Працаваў сьлесарам на МАЗе, выкладаў гісторыю ў школе, быў навуковым супрацоўнікам Музэю народнай архітэктуры і побыту, пасьля Скарынаўскага цэнтру. На «Свабодзе» – зь верасьня 1990 году, з траўня 1995 году – у Празе. Пісьменьнік, гісторык, журналіст.

XS
SM
MD
LG