Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Беларусафобы, Пракаповіч і Kyky. Як у Беларусі блякавалі сайты


Заблякаваны сёньня «Беларускі партызан» — далёка ня першы сайт, доступ да якога закрылі ў Беларусі. Блякуюцца ня толькі сайты з наркотыкамі і махлярствам — і інфармацыйныя, і забаўляльныя сайты, і нават «віртуальны абменьнік».

Міністэрства інфармацыі Беларусі апублікавала 15 сьнежня рашэньне абмежаваць доступ да інтэрнэт-рэсурсу belaruspartisan.org. «Беларускі партызан» заблякавалі нібыта за «сыстэматычнае парушэньне заканадаўства аб сродках масавай інфармацыі».

Можна заблякаваць праз суд, Мінінфарм ці «нейкі орган»

«Беларускі партызан» разам з «Хартыяй-97» — адны з самых частых ахвяраў блякаваньняў, як афіцыйных, так і «нефармальных». «Партызан» быў адным зь першых, каго заблякавалі паводле «ўказу 60» у дзяржаўных установах. Такім жа чынам блякуюць праваабарончы цэнтар «Вясна».

Аляксандар Карлюкевіч, міністар інфармацыі Беларусі
Аляксандар Карлюкевіч, міністар інфармацыі Беларусі

Паводле «ўказу 60» можна заблякаваць шмат якія апазыцыйныя сайты, назваўшы іх «экстрэмісцкімі» ці «прапагандыстамі гвалту» — рашэньня суду ня трэба, «чорны сьпіс» фармуе БелДІЭ, але не самастойна, а паводле прапаноў «упаўнаважаных органаў». Якія гэта органы, ня кажуць, а сьпіс трымаюць у сакрэце.

Але з часовымі блякаваньнямі названых сайтаў ня раз сутыкаліся карыстальнікі па-за межамі дзяржаўных установаў. Тым ня меней «Партызан» і «Хартыю» раней не блякавалі афіцыйна для ўсёй краіны.

Каб афіцыйна заблякаваць сайт для ўсёй краіны, ёсьць два шляхі. Адзін — празь Мінінфарм: хоць за парушэньні закону аб СМІ, як у выпадку з «Партызанам», хоць за экстрэмізм, як з расейскім шавіністычным сайтам «Спутник и погром», хоць проста за мат. Так блякуюць і злачынцаў — прыкладам, сайты фінансавых махляроў, распаўсюднікаў наркотыкаў або дзіцячай парнаграфіі.

Другі шлях блякаваньня — праз суд, які прызнае сайт экстрэмісцкім. У беларускі сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (у адрозьненьне ад сьпісу БелДІЭ, ён адкрыты) трапляюць сайты нэанацыстаў, ісламскіх радыкалаў і расейскіх шавіністаў (чамусьці суполка «Віцебская народная рэспубліка» — экстрэмізм, «Гомельская» — не), але разам з тым і беларускіх анархістаў, і праўкраінскіх беларускіх добраахвотнікаў на Данбасе. Першым пунктам у сьпісе экстрэмісцкіх матэрыялаў ужо даўно ідуць дыскі зь фільмам «Урок беларускай мовы» і відэазапіс канцэрту «Салідарныя зь Беларусьсю» 2006 году.

Некалі ўлады спрабавалі абмяжоўваць дзейнасьць сайтаў, адбіраючы дамэнныя імёны. Такім парадкам у 2014 годзе часова блякавалі Onliner.by (за парушэньне заканадаўства аб гандлі) і Kyky.org (за артыкул зьняволенага цяпер Аляксандра Кныровіча з крытыкай адзначэньня Дня Перамогі як сьвята, а ня як дня памяці). Але непадобна, каб гэта было эфэктыўна — сайты хутка мянялі адрасы і працягвалі працаваць праз сацсеткі. Да таго ж, калі сайт прыбіраў парушэньні або «няправільныя» матэрыялы, адрас яму вярталі.

Можна неафіцыйна «пакласьці»

Часта ў выпадку «непажаданых» навінаў з палітычных акцыяў сайты незалежных СМІ (у тым ліку Свабоды) не блякуюцца афіцыйна, а атакуюцца невядомымі: сайт проста «завальваюць» тысячамі зваротаў да старонак (DDoS-атака). На мяжы 2014 і 2015 гадоў невядомыя «блякавалі» такім чынам сайты найстарэйшага незалежнага інфармагенцтва Беларусі БелаПАН і зьвязанага зь ім парталу Naviny.by, а таксама шэрагу іншых недзяржаўных рэсурсаў. За атакі ніхто ня ўзяў на сябе адказнасьці і не назваў прычынаў, але БелаПАН мяркуе, што сайты атакавалі праз артыкул пра «Малітву за Беларусь».

Абараніцца ад DDoS-атакаў можна, калі выявіць крыніцу атакі, але на гэта можа пайсьці працяглы час. Бывае, што атакуюць з розных крыніцаў і мяняюць напрамкі атакі — тады сайты могуць «ляжаць» днямі.

Затрыманьне падчас інтэрвію, Менск, 26 сакавіка 2017 году, ілюстрацыйнае фота
Затрыманьне падчас інтэрвію, Менск, 26 сакавіка 2017 году, ілюстрацыйнае фота

Раней у час масавых вулічных акцый атакавалі ня толькі СМІ, але нават сацсеткі — яны калі і працавалі, то вельмі марудна. Цяпер жа ў час мітынгаў нярэдка зь невядомых прычын «псуецца» мабільная сувязь — карэспандэнты і мітынгоўцы маюць праблемы з жывымі відэатрансьляцыямі, а часам нават з публікацыяй фота.

Ня толькі СМІ і злачынцы — яшчэ «абменьнік», мэмы, тэлефанія і пэтыцыі

У Беларусі былі ня толькі блякаваньні злачынцаў і СМІ. Некаторыя сайты блякуюцца безь відавочнага заканадаўчага абгрунтаваньня ці палітычнай матывацыі.

Пятро Пракаповіч — былы старшыня Нацбанку, у гонар якога назвалі віртуальны абменьнік (цяпер заблякаваны ў Беларусі)
Пятро Пракаповіч — былы старшыня Нацбанку, у гонар якога назвалі віртуальны абменьнік (цяпер заблякаваны ў Беларусі)

Так, у час крызісу 2011 году, калі беларускі рубель пачаў імкліва падаць і з продажу зьніклі замежныя валюты, зьявіўся «віртуальны абменьнік» Prokopovi.ch. Сам сайт не праводзіў абменных апэрацый, але дазваляў людзям дамовіцца пра абмен у рэальным сьвеце. Урэшце яго заблякавалі за «прапаганду незаконнай дзейнасьці па абмене валютаў».

Таксама ў Беларусі заблякаваны расейскі сайт Lurkmore.to, які зьбірае зьвесткі пра інтэрнэт-мэмы. Пры гэтым у Расеі ён ня раз блякаваўся за нібыта апісаньне спосабу вырабу наркотыкаў, а ў Беларусі афіцыйна заблякаваны за «распаўсюд недакладнай інфармацыі і нецэнзурную лексыку» паводле звароту з Нацыянальнай бібліятэкі.

Часовыя блякаваньні зазнавалі і сайты IP-тэлефаніі — службы танных званкоў не праз звычайныя тэлефонныя лініі, а праз інтэрнэт. Цяпер такія службы забароненыя, калі яны не зарэгістраваныя афіцыйна. Пачатковы тэкст указу дазваляў шырокія трактоўкі — прачытаць яго можна было так, што забараняецца і Skype, і Viber, і любы мэсэнджар. Але пазьней указ «паправілі» падзаконным актам. Зрэшты, блякаваньні былі яшчэ да афіцыйнай забароны — без тлумачэньня прычын.

Ці ня самы арыгінальны спосаб «неафіцыйна заблякаваць» сайт ужылі супраць Petitions.by, калі на ім зьявілася пэтыцыя за адстаўку міністра абароны ў сувязі зь дзедаўшчынай у войску. Спачатку нехта зьвярнуўся да хостынгу, на якім месьціўся сайт, са скаргай на спам (звароты ў дзяржустановы адсылаліся па адным лісьце ад карыстальніка, а не адной пэтыцыяй са шматлікімі подпісамі), затым сталі «завальваць» базу зьвестак сайту, дадаючы дзясяткі тысяч подпісаў за ранейшыя пэтыцыі.

«Дзякуй за блякаваньне»

Калі для адных сайтаў блякаваньне — гэта праблема, для іншых яно можа стаць рэклямай. Так, Kyky.org сьцьвярджаў, што пасьля блякаваньня прагляды падскочылі. За дзень сайт наведалі больш за 40 тысяч чалавек, прычым 78% карыстальнікаў былі для сайта новымі.

Таксама блякаваньне было «рэклямай» для ананімайзэра Tor, які дае доступ да заблякаваных сайтаў і цэлага таемнага вэбу. Да блякаваньня было каля 5000 наўпроставых карыстальнікаў Tor зь Беларусі, пасьля стала каля 3000 наўпроставых і яшчэ каля 3000 такіх, хто карыстаецца ім «абходнымі шляхамі». На момант публікацыі Tor'ам карыстаюцца сумарна тыя жа 6000 беларусаў — на 20% больш, чым да блякаваньня.

Беларускімі законамі забаронены ня толькі Tor, але і іншыя сродкі доступу да заблякаваных сайтаў. Але фактычна забароненая мізэрная доля такіх сродкаў. Справа ня толькі ў тым, што саміх гэтых сродкаў (VPN, proxy-сэрвэраў і гэтак далей) незьлічоная колькасьць, але і ў тым, што некаторыя буйныя кампаніі даюць шляхі абыходу блякаваньняў. Напрыклад, праз функцыю Opera Turbo ў папулярным браўзэры Opera і яе аналяг у расейскім «Яндэкс.Браўзэры», або праз Google Translate, у якім можна «перакласьці» забаронены адрас і нават прагледзець «неперакладзены» арыгінал.

Як змагаюцца са свабодай інтэрнэту і як сацсеткі выкарыстоўваюць супраць дэмакратыі: даклад Freedom House

XS
SM
MD
LG