Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алег Грузьдзіловіч

аўторак 26 сакавік 2019

Архіў
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
Ілюстрацыйнае фота

10 сьнежня, калі ў сьвеце адзначалі 70 год Дэклярацыі правоў чалавека, па Менску віселі сьцягі Судана, бо прыехаў іхны прэзыдэнт і па сумяшчальніцтве дыктатар Амар аль-Башыр.

Ва ўсім сьвеце аль-Башыр — ізгой, непажаданая асоба, бо ён, як лічаць многія, пачынальнік грамадзянскай вайны, у якой загінулі тысячы чалавек. Выдачы аль-Башыра патрабуе Міжнародны крымінальны суд у Гаазе. Але ў Беларусі ён доўгачаканы госьць. Пагадзіцеся, гэта пэўны сыгнал дэмакратычнаму сьвету, дзе яшчэ працягваюць верыць у здольнасьць беларускага рэжыму выправіцца.

Але тое вонкавыя прыкметы. А як па сутнасьці, можна было пабачыць 10 сьнежня ў Цэнтральным судзе Менску.

У гэты дзень у суд мусілі прывезьці актора-пачаткоўца студыі Свабоднага тэатру, якога раней затрымалі за антыміліцэйскі пэрформанс. Аднадумцы чакалі яго з раніцы і ўсё не маглі дачакацца. І чым даўжэй чакалі, тым большая станавілася «група падтрымкі». Міліцыянты, якія мусілі прывезьці затрыманага на суд, відаць, гэта ўцямілі. Магчыма, яны западозрылі, што ў судзе рыхтуецца новая акцыя, бо яўна зрабілі прэвэнтыўныя захады. Якія? А вось паглядзіце, што адбывалася далей.

А далей, блізу 16 гадзіны да суду пад’ехала міліцэйская «Газэль», зь якой выйшаў доўгачаканы актор, а далей, адзін за адным, зьявіліся іншыя ўдзельнікі масоўкі, усяго 12 затрыманых. Усе былі ў кайданках, прычым счэпленыя імі ў два ланцугі па чацьвёра і яшчэ два па двое.

Каго прывезьлі ў суд Цэнтральнага раёну? Вось мужчына сярэдняга веку глядзіць сумна-сарамлівым позіркам праз дарагія акуляры, другі ў паўпаліто пасьпяховага бізнэсоўца, яшчэ адзін выглядае як замежнік, а вось рабочы ў памаранчавай форме — няйнакш затрымалі адразу з працы. Сярод пяці жанчын сама меней дзьве былі цалкам прыстойнага выгляду, з фрызурамі і ў модных ботах.

Усе яны выйшлі з «буханкі», разьмялі ногі-рукі, аднак здымаць зь іх кайданкі ніхто і не падумаў. Даўгі міліцыянт зь дзьвюма зоркамі на пагонах пагнаў людзей праз галоўны ўваход зь вяртушкай спачатку ўніз, на цокальны паверх, дзе паставіў у шэраг тварам да сьцяны.

Праз паўгадзіны тыя самыя два ланцугі па чацьвёра і два па двое пацягнуліся па крутой лесьвіцы на другі паверх. Калі хто забыў кніжныя выявы чорных нявольнікаў зь вяроўкамі на шыі — гэта тое, што можна было бачыць 10 сьнежня ў Цэнтральным судзе. Гэтым разам, праўда, наверсе людзей пасадзілі на лавы ў закутку калідора, але кайданкаў так і не зьнялі. І паміж сабой не расчапілі.

Каб зачыніць вакно, бо дзьмула, з лавы падняліся адразу два «нявольнікі». На абурэньне наведніка суду адносна кайданкоў прапаршчык адказаў, што затрыманыя могуць зьбегчы, таму і такія захады. «Вось вы ня бачылі, а я добра гэта ведаю», — прагучаў ад яго жалезны аргумэнт. Тым часам міма працокала абцасамі пракурорка. Нуль увагі на счэпленых кайданкамі людзей. Нібы такое тут кожны дзень.

Прайшло яшчэ хвілін 20, і суд пачаўся. Праўда, перад гэтым даўгі прапаршчык нарэшце зьняў з затрыманых кайданкі, але зноў выстраіў усіх уздоўж калідора тварам да сьцяны і забараніў паварочвацца. Толькі той, з выглядам замежніка, усё круціў галавой ды лупаў вачыма.

Судзіў адміністрацыйна затрыманых адзін і той жа малады судзьдзя. Людзі заходзілі ў залю па жывой чарзе — і ўжо праз 1–2 хвіліны куляй выскоквалі на калідор, большасьць з усьмешкамі на тварах. Толькі першы атрымаў 5 сутак арышту і адразу зноў быў закаваны ў кайданкі. Аказалася, раней ён меў судзімасьць. Астатнія радаваліся штрафам, як дзеці. Вакол іх лілі сьлёзы шчасьця сваякі. Адна базавая, дзьве, зноў адна... Выдатна!

Суд Цэнтральнага раёну Менску
Суд Цэнтральнага раёну Менску

А за што ж іх штрафавалі?

У тых, хто выходзіць з суду шчасьлівы, што не давядзецца вяртацца ў кутузку, няцяжка распытаць пра дэталі. Але адзін з затрыманых адказаць ня змог — той, які выглядаў замежнікам. Аказалася, ён уцякач з Сырыі. Пра яго распавяла жонка, якая была на судзе над мужам перакладчыцай. Яшчэ ў пятніцу яго забралі на вуліцы супрацоўнікі ДАІ за тое, што перайшоў ня там дарогу. Нічога ня змог патлумачыць, бо амаль не разумее па-расейску, дык яму аформілі непадпарадкаваньне міліцыі. Тры дні чалавек адбыў на Акрэсьціна, хоць, пэўна ж, маглі па адрасе выклікаць жонку. Сырыец выходзіў зь беларускага суду з вырачанымі вачыма. Што ён пра нас думаў, можна толькі ўявіць.

У мужчыны з акулярамі сытуацыя была падобная. Перайшоў ня там дарогу, спынілі міліцыянты. Стаў абурацца, дык забралі пад пратакол, бо крыху быў нападпітку.

Рабочы ў памаранчавых штанах пацьвердзіў здагадку пра сябе. Прыйшоў дадому, сеў выпіваць. Суседзі выклікалі міліцыю. Забралі. Але каб зьбягаць? «Ды вы што?»

Адна з жанчын падзялілася сваім болем. «У мяне з мужам цёркі. Як пасяджу зь сяброўкамі, выклікае на мяне міліцыю. Але каб кайданкі — гэта ўпершыню».

Другая жанчына, са шнарам на твары, дадала: «Нас закавалі яшчэ ў Цэнтральным райаддзеле і гэтак павезьлі ў машыне ў суд. Як мы туды ўпіхнуліся, не перадаць!»

Пытаюся, чаму не абураліся, не пратэставалі? Бо кайданкі — гэта ж спэцсродак, яго дазволена ўжываць толькі ў выключных выпадках ды адносна самых «крымінальных элемэнтаў». Дзівіцца, адкуль такі разумны: «Вы што? Будзе толькі горш!»

Яшчэ з назіраньняў у судзе Цэнтральнага раёну: ніхто з сваякоў адміністрацыйна затрыманых, а ў судзе тых сваякоў было, можа, дзесяць, ані пікнуў наконт таго, што іх родных трымаюць як нявольнікаў — з рукамі ў кайданках, ды яшчэ скаванымі ў жывы ланцуг. Нават калі абурыліся іншыя наведнікі, сваякі маўчалі. Такая жыцьцёвая пазыцыя: хай нехта іншы за нас скардзіцца, пратэстуе, змагаецца за нашы правы, а нам дастаткова чакаць і спадзявацца на цуд. І гэта таксама твар беларускага грамадзтва. Тут кайданкі ня толькі на злачынцах — яны і на ахоўніках, на людзях нібыта вольных, на ўсім грамадзтве.

Дарэчы, Дэклярацыя правоў чалавека, якая адзначыла 70 год, утрымлівае, сярод іншага, і параграф аб праве грамадзянаў на супраціў прыгнёту і несправядлівасьці. Пэўна, менавіта з-за гэтага параграфа Дэклярацыю ў свой час не падпісала кіраўніцтва СССР, на шмат гадоў адрэзаўшы сваіх грамадзянаў, у тым ліку беларусаў, ад шляху цывілізацыі і дэмакратыі. Так, мы дагэтуль пажынаем тыя плады, але і самі мала што робім для рэальных зьменаў.

І вернемся ў Цэнтральны суд. Ніякіх забурэньняў ці мастацкіх апазыцыйных імпрэз 10 сьнежня там, вядома ж, не адбылося, і запалоханыя «адміністрацыйна затрыманыя» з суду ўцякаць, вядома ж, не зьбіраліся. І суд на наступны дзень даў актору за пэрформанс супроць міліцыі ўсяго толькі штраф, хоць яго і пратрымалі тры дні ў вязьніцы. Дык навошта тады некаму ў галаву прыйшла гэтая ідэя — надзець людзям на рукі кайданкі, ды яшчэ і счапіць іх у ланцуг? Навошта было паказваць сьвету свой сапраўдны, «адэкватны» твар у такі дзень? Лепшы пэрформанс супроць саміх сябе прыдумаць цяжка.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Маці асуджаных па артыкуле 328 правялі пікет непадалёк ад «Валадаркі» Пікет «За судовую рэформу» правялі ў межах перадвыбарчай кампаніі актывісты ініцыятывы «Рух 328» і сябры незарэгістраванай партыі БХД.

Больш за 20 жанчын і мужчын сабраліся непадалёк ад Менскага СІЗА, у сквэры ля помніка Адаму Міцкевічу, каб заклікаць да зьменаў законаў, якія рэгулююць дзейнасьць судоў ды паправак у Крымінальны кодэкс. Пікетоўцы выказаліся за тое, каб закон больш улічваў асобу і ўзрост злачынцы, асуджанага за распаўсюд наркотыкаў.

Удзельніцы пікету падзяліліся з карэспандэнтам Свабоды сваімі гісторыямі і прэтэнзіямі да суду і закону.

Алена Яцкевіч
Алена Яцкевіч

Праблемы сына Алены Яцкевіч зьвязаныя зь ягонай хваробай, якую артыкул 328 ніяк не ўлічвае.

«Мой сын Дзіма — інвалід 2 групы. Яго асудзілі на 9 год за тое, што нібыта хацеў прадаць 0,3 грамы наркотыка. Насамрэч затрымалі ягоных сяброў і прымусілі даць на сына паказаньні. Атрымліваецца, сядзіць не за злачынства, а толькі за намер. Для нас такі тэрмін — як сьмяротнае пакараньне, бо галоўнае — выжыць. Працаваць у калёніі, на дрэваапрацоўцы, сын ня можа, добра, што трымаюць у мэдычнай частцы. Але чаму такога хворага чалавека не вярнуць дамоў пад нагляд міліцыі? Псыхічнахворыя лягчэй выходзяць. Чаму ў нас такі закон? Чаму ня ўлічваецца, што розныя могуць быць людзі? Прызначыць умоўнае пакараньне яму ня могуць, бо артыкул 328 ня ведае паслабленьняў», — кажа маці.

Тацяна Рудакова
Тацяна Рудакова

Тацяна Рудакова прыехала з Воршы. Жанчына абураецца вялікім тэрмінам, які атрымаў яе сын Дзьмітры, курсант мясцовай кадэцкай вучэльні — 9 гадоў зьняволеньня, таксама паводле 328 артыкулу — за распаўсюд наркотыкаў. Тацяна згодная, што за гэтае злачынства трэба строга караць, але просіць улічваць абставіны, узрост злачынцы і тое, ці зрабіў ён гэта ўпершыню. «Тут ва ўсіх дзеці, як кажуць, першаходкі. Яны памыліліся па глупству, самі гэта прызнаюць. Але навошта такія тэрміны, за якія іх проста пакалечаць фізычна ды маральна і ў грамадзтва вярнуцца ўжо згубленыя людзі?

Другая праблема, што база доказаў мусіць быць стопрацэнтовая, а цяпер што атрымліваецца: бяруць аднаго, пад пагрозай прымушаюць даць паказаньні на іншых і штампуюць аднолькавыя прысуды. Суды вышэйшай інстанцыі ранейшыя прысуды пацьвярджаюць, не ўнікаючы ў дэталі і абставіны спраў, апраўданьняў па 328 артыкулу не бывае, бо зь ім ніхто ня хоча зьвязвацца, ён у нас на асаблівым рахунку, кажуць, гэта загад з самага верху. 20 тысяч чалавек сядзіць толькі па 328 артыкуле — хіба гэта не сьведчаньне перакосу?», — мяркуе Тацяна Рудакова. Жанчына таксама наракае на школу і вучэльню, дзе навучаўся яе сын.

«Нічога не чула, каб там вялі прафіляктычныя размовы пра адказнасьць за наркотыкі». Пытаюся: «А самі, як маці, не тлумачылі?» Тацяна Рудакова разводзіць рукамі: «Не пасьпела, толькі ж выпархнуў з сям’і...»

Таксама жанчына распавяла, у якіх умовах падчас сьледзтва і суду знаходзіцца яе сын, якога шмат месяцаў трымаюць у СІЗА Віцебска. «У камэрах па 30 чалавек, сын кажа, што няма куды нагу паставіць. Да вязьняў па 328 артыкуле стаўленьне асабліва жорсткае, іх правы зусім ня ўлічваюць».

Джэсіка Цыдзьвінцава
Джэсіка Цыдзьвінцава

Джэсіка Цыдзьвінцава зь Берасьця клапоціцца пра брата Эрнэста, які атрымаў па 328 артыкуле 10 гадоў, і ужо 2,5 гады сядзіць ў калёніі пад Івацэвічамі. Тэрмін брату ўдалося зьменшыць праз абскарджваньне прысуду ў Вярхоўным судзе да 8,5 гадоў. Маладая жанчына заявіла на пікеце, што сваякам асуджаных па 328 артыкуле можна спадзявацца толькі на Вярхоўны суд, а раённыя і абласныя, паводле яе, не імкнуцца разьбірацца ў памылках сьледчых.

«За нашай сьпіной — менская турма „Валадарка“, якую мы ведаем па гучных і трагічных справах. Мы заклікаем палепшыць судовую і пэнітэнцыярную сыстэмы, каб у турмах меней сядзела невінаватых людзей, а тыя, хто вінанаты, мелі шанец вярнуцца нармальнымі людзьмі. Давайце нешта мяняць».

На пікеце, на якім паводле заяўкі агітавалі за кандыдата ў дэпутаты Менскага гарсавета Тацяну Ўсіновіч, людзі зьбіралі подпісы пад зваротам да розных дзяржаўных органаў аб мадэрнізацыі судовай сыстэмы Беларусі. Аўтары звароту патрабуюць выбарнасьці судзьдзяў; выбарнасьці Канстытуцыйнага суду парлямэнтам; перапарадкаваньня пракуратуры Сьледчага камітэту; рэформы пэнітэнцыярнай сыстэмы з улікам эўрапейскіх стандартаў.

Паводле інфармацыі Вярхоўнага суду, у Беларусі зьніжаецца колькасьць асуджаных па 328 артыкуле. Летась за распаўсюд наркотыкаў было асуджана 2942 чалавекі,у 2016 — 3608, у 2015 — 3929 чалавек. Таксама зьнізілася колькасьць непаўнагадовых, асуджаных па 328 артыкуле. З 92 у 2016 да 40 у 2017 годзе.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG