У сакавіцкім апытаньні Chatham House найбольшую цікавасьць публікі выклікалі зьвесткі пра стаўленьне беларусаў да вайны ва Ўкраіне, да прысутнасьці расейскіх войскаў на тэрыторыі Беларусі і іх выкарыстаньня ў вайне і да магчымага ўдзелу ў вайне беларускага войска.
Але ня менш, калі ня больш важныя зьвесткі апытаньня — пра зьмену стаўленьня да самой Расеі і да беларуска-расейскіх адносінаў. Падчас апытаньня 24% рэспандэнтаў заявілі, што не ўхваляюць шчыльных адносінаў з Расеяй, але пры гэтым кожны пяты апытаны выказаўся за ўваход Беларусі ў Расею.
І тое, і другое — кардынальная зьмена шматгадовага стаўленьня беларусаў да Расеі.
У папярэдніх 5 хвалях апытаньняў Chatham House (гл. Belarusians’ views on the political crisis, стар. 19) толькі 4-9% (у сярэднім 6%) выказваліся за далучэньне Беларусі да РФ. У сакавіку 2022 году гэтая доля вырасла прыкладна ўтрая.
Зь іншага боку, у тых жа 5 хвалях апытаньняў супраць любых інстытуцыйных формаў супрацоўніцтва з Расеяй, у тым ліку такой сьціплай, як зона свабоднага гандлю, выказваліся ад 6% да 15% (у сярэднім — 12%). У сакавіцкім 2022 годзе доля праціўнікаў колькі-небудзь шчыльных адносінаў з Расеяй вырасла ўдвая ў параўнаньні зь сярэднім у папярэдніх апытаньнях.
Карціна, падобная да той, якая фіксавалася Chatham House у 2020-2021 гадах, назіралася, прычым на працягу многіх гадоў, і ў апытаньнях, якія праводзіліся пад кіраўніцтвам прафэсара Андрэя Вардамацкага.
У гэтых апытаньнях за адносіны з Расеяй з закрытай мяжой, мытняй і візамі выступалі каля 6%, за далучэньне Беларусі да Расеі — да 5%. А мэйнстрым стаўленьня, які складаў стабільна больш за 70% апытаных, прыпадаў на варыянт адказу «Беларусь і Расея павінныя быць незалежнымі, але дружалюбнымі краінамі — з адкрытымі межамі, бязь візаў і мытні».
Іншымі словамі, вайна выклікала размываньне, разбурэньне беларускага памяркоўна-прарасейскага мэйнстрыму, які можна апісаць формулай — За саюз, але без палітычнага аб’яднаньня.
Цяпер гэтая «сярэдзіна» прыкметна «разьехалася», пераразьмеркавалася на карысьць краёў. Ня выключана, што ў далейшым гэты працэс узмацніцца, «сярэдзіна» скурчыцца і беларускае грамадзтва будзе складацца ў асноўным з краёў — з праціўнікаў Расеі і прыхільнікаў палітычнага абʼяднаньня з ёй.
Пакуль што ў гэтай тэндэнцыі не назіраецца ўзгодненасьці зь іншымі аспэктамі міжнароднай палітыкі.
20% — за ўступленьне Беларусі ў РФ, але толькі 3% — за ўдзел Беларусі ў вайне ва Ўкраіне на баку Расеі (амаль у 7 разоў менш). Але калі ўявіць сабе, што Беларусь і праўда стала б часткай РФ, то беларускае войска ўдзельнічала б у вайне аўтаматычна, як частка расейскага.
Так што пакуль не даводзіцца казаць аб тым, што гэтыя 20% набылі новую ідэнтычнасьць і ўсьведамляюць усе наступствы такога набыцьця.
Зь іншага боку, за тое, каб Беларусь неваенным шляхам падтрымала Расею або асудзіла Ўкраіну ў гэтым канфлікце, выказаліся 28% апытаных. А гэта ў паўтара раза больш, чым колькасьць адэптаў распушчаньня Беларусі ў РФ.
Кіраўнік беларускага праекту Chatham House Рыгор Астапеня назваў падтрымку Расеі, выказаную гэтымі 28% рэспандэнтаў, у асноўным «канапнай» . Мяркуючы па ўсім, і імкненьне 20% апытаных да далучэньня Беларусі да РФ таксама ў значнай ступені «канапнае», прынамсі пакуль: як бы так далучыцца, але каб нас пры гэтым не чапалі.
Але нават з улікам гэтай агаворкі такая тэндэнцыя выглядае небясьпечнай і ўнутрыпалітычна, і ў сэнсе пэрспэктываў беларускай дзяржаўнасьці.
Да апошняга часу памяркоўна-прарасейская «сярэдзіна» была своеасаблівым стабілізатарам беларускага грамадзтва, зьмякчаючы канфлікт паміж крайнімі геапалітычнымі пазыцыямі. Цяпер зьмякчаць гэты канфлікт будзе складаней.
Многія назіральнікі адзначалі, што беларускія пратэсты 2020 году ня мелі геапалітычнага вымярэньня — яны не былі за Захад і супраць Расеі. Цяпер сытуацыя зьмянілася, і ня толькі ў сэнсе геапалітычнага самавызначэньня ўлады і апазыцыі, але і ў сэнсе зьмены грамадзкіх настрояў.
Ну а рост долі прыхільнікаў далучэньня Беларусі да РФ — гэта гіпатэтычна рост базы рэалізацыі падобнага сцэнару, прычым як сілавым, гэтак і нясілавым шляхам.
Перадрук з парталу Zerkalo.io
Думкі, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі