Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Незвычайныя навінкі 2013 году


Ганна Янкута
Першае паўгоддзе 2013-га выдалася бедным на прозу і багатым на паэзію, пераклады і нон-фікшн. Магчыма, такое зацішша зьвязанае з раманным бумам у канцы мінулага году, калі за кароткі час выйшла ладная частка гедройцаўскага сьпісу. А пакуль проза ляжыць у шуфлядах і друкарнях і чакае свайго часу, прапануем вам пяць незвычайных выданьняў гэтага году, кожнае зь якіх вартае трапіць у рукі чытача.

Зоська Верас. Я помню ўсё: Успаміны, лісты. «Гарадзенская бібліятэка», 2013.

Усе мы яшчэ са школы памятаем Зоську Верас як аўтарку дзіцячых вершаў і ўкладальніцу «Батанічнага слоўніка» — даволі незвычайнае, хаця і не зусім неверагоднае спалучэнне інтарэсаў. Нашмат цікавейшы лёс пісьменьніцы, у лясной хатцы якой зьбіраліся самыя розныя людзі: журналісты, навукоўцы, моладзь. Укладзеная Міхасём Скоблам кніга «Я помню ўсё» зьмяшчае ўспаміны і лісты Зоські Верас, сьведчаньні той дзівоснай эпохі, якая для многіх скончылася вельмі хутка. Цяжка ўявіць, што чалавек, які друкаваўся ў «Нашай ніве» яшчэ ў 1911 годзе, у 1980-х ліставаўся з Мальдзісам і Бічэль, памятаючы ўсё і адказваючы на ўсе пытаньні. Успаміны і лісты Зоські Верас — гэта нібы аскепак даўно мінулага часу, які раптам аказваецца зусім блізкім і вымяраецца такой зразумелай нам велічынёй — адным чалавечым жыцьцём.


Бэўвульф. Пераклад са стараангельскай Антона Францішка Брыля. Менск: Выдавец Зьміцер Колас, 2013.

Незвычайнасьць гэтага выданьня бачная няўзброеным вокам. Па-першае, гэта пераклад зь вельмі рэдкай, стараангельскай (ці як яе яшчэ называюць, англасаксонскай) мовы, для разумення якой добрых ведаў сучаснай ангельскай, мякка кажучы, не дастаткова. Па-другое, перакладаў са старажытных літаратураў у нас увогуле выходзіць вельмі мала, бо яны патрабуюць ад перакладчыка ня толькі спэцыфічна лінгвістычных, але і літаратуразнаўчых ведаў, у дадзеным выпадку — распрацоўкі тэхнікі алітэрацыйнага вершу на беларускім матэрыяле. Па-трэцяе, сама кніга аформленая зь любоўю як да паэмы, так і да чытача: апроч прадмовы і камэнтароў перакладчык зьмяшчае ў выданьні радаводы каралёў данаў, геатаў і швэдаў, карту і віньеткі ад мастачкі Яўгеніі Васкрасенскай. Цяжка ўявіць чытача, які возьме ў рукі «Бэўвульфа», ня ведаючы, што гэта такое, а таму пераказваць тут сюжэт твора ня мае сэнсу: у выніку ўсё адно атрымаецца нешта сярэдняе паміж галівудзкім блякбастэрам і сярэднявечнай хронікай. Тое, што ў нас зьявіўся такі значны для сусьветнай літаратуры і складаны для перакладу твор, уражвае і дадае яшчэ адзін аргумэнт на карысьць таго, што па-беларуску можна сказаць абсалютна ўсё. Кенінгі ёй, напрыклад, паддаюцца без праблем.


Таня Скарынкина. Книга для чтения вне помещений и в помещениях. Минск: «Кнігазбор», 2013.

На цяперашні момант дэбютны зборнік беларускай паэткі Тані Скарынкінай, што выйшаў у сэрыі «Пункт адліку» Саюзу беларускіх пісьменьнікаў, здаецца мне самай цікавай і незвычайнай паэтычнай публікацыяй гэтага году. Як і любая добрая кніга, гэтая пачынаецца ўжо з вокладкі, на якой зьмешчаны каляж паэткі. Гэты каляж — як і іншыя каляжы Скарынкінай, якія можна пабачыць, напрыклад, у яе блогу, — мастацкае ўвасабленьне паэтычных тэкстаў, у якіх самыя несумяшчальныя рэчы, зьявы і паняцьці ня толькі сустракаюцца, але і выглядаюць адно на фоне другога нязмушана і арганічна. У анатацыі да выданьня напісана: «От начальной строчки до финальной точки — все истинная правда и немного сновидений». Калі гаварыць пра паэзію як індывідуальны спосаб дасьледаваньня рэчаіснасьці, то ў гэтую «истинную правду» Скарынкінай прыватна я веру безагаворачна, і нават дадатак «немного сновидений» здаецца тут чымсьці накшталт аўтарскага какецтва, спробай схавацца ад магчымых нападак з боку чытачоў. Каляровыя і фантасмагарычныя вобразы паэткі ўспрымаюцца вельмі цэльна і завалодваюць уяўленьнем ня горш за фламінга, які пільна прыглядаецца да шампіньёнаў у цені ружовага парасона.


Багуміл Грабал. Я абслугоўваў ангельскага караля. Пераклад з чэскай Марыі Мартысевіч. Менск: «Логвінаў», 2013.

Чытачы, мабыць, пасьпелі забыць пра фэстываль сярэднеэўрапейскіх літаратураў «Шэнгенка», які праходзіў у сакавіку гэтага году, але наўрад ці яны забылі пра кнігі, якія на гэтым фэстывалі прэзэнтаваліся, і асабліва пра раман клясыка чэскай літаратуры Багуміла Грабала «Я абслугоўваў ангельскага караля» ў перакладзе Марыі Мартысевіч. У адрозненьне ад многіх іншых аўтараў, пра якіх большасьць чытачоў упершыню пачулі на прэзэнтацыях фэстывалю, гэты пісьменьнік ужо даўно зрабіўся культавым. Менавіта таму гэтае выданьне можна назваць незвычайным: ня так ужо і часта творы, якія прагрымелі ва ўсім сьвеце і якія прачытала ўсё прагрэсіўнае чалавецтва, выходзяць па-беларуску. Гэты ці то яшчэ мадэрнісцкі, ці то ўжо постмадэрнісцкі твор напісаны вельмі характэрным стылем: разгарнуўшы першую старонку, чытач нібы трапляе ў плынь успамінаў героя-апавядальніка, якая нясе яго ў невядомым яму, але дакладна вызначаным кірунку. Чытаючы раман, мы нібыта бачым сьвет, у якім акурат разгараецца Другая ўсясьветная вайна, вачыма маленькага чалавека, кельнэра, і як бы мы ні ставіліся да яго і яго ўчынкаў, не захапіцца гэтым аповедам, калі здаецца, што герой зьвяртаецца менавіта да цябе, немагчыма. А пры канцы аўтар робіць нам сюрпрыз, і мяркуючы з водгукаў, камусьці гэты сюрпрыз падабаецца, а камусьці — не. І ўжо хаця б дзеля таго, каб зразумець, да якой катэгорыі чытачоў адносіцеся вы, раман варта ня толькі ўзяць у рукі, але і дачытаць да канца.


Блог Усяслава Чарадзея. Менск: «Логвінаў», 2013.

Гэтая кніга наўрад ці будзе даспадобы важным і сур’ёзным гісторыкам, аднак дакладна спадабаецца чытачам, у якіх ёсьць пачуцьцё гумару. Непадручнікавыя показкі пра аднаго з самых вядомых і папулярных дзеячаў гісторыі выконваюць, як на мяне, вельмі канкрэтную і карысную функцыю: паказваюць тым, каму афіцыйны школьны курс беларускай гісторыі і літаратуры нагнаў аскому, што і гэтая гісторыя, і гэтая літаратура таксама могуць быць вясёлымі і захапляльнымі. Забавіць чытача — ужо само па сабе не абы-якое дасягненьне, а калі пры гэтым атрымаецца давесьці, што нацыянальнае — не абавязкова пафаснае, сэнтымэнтальнае і панылае, чаго яшчэ тут можна пажадаць? Зрэшты, тыя, хто пра Ўсяслава Чарадзея ведае ўсё і нават больш, могуць прачытаць блог як беларускамоўны зборнік анэкдотаў — і таксама не пралічацца. Па-першае, калі вы апошні раз бачылі зборнік анэкдотаў па-беларуску? Па-другое, жартуе аўтар блога сапраўды дасьціпна. І па-сучаснаму, што цудоўна грае на стварэньне станоўчага нацыянальнага вобразу сярод тых, каму да нацыянальнага асаблівай справы няма.

Глядзець камэнтары (3)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG