Лінкі ўнівэрсальнага доступу

У Кішынёве паставілі помнік Скарыну работы Гэніка Лойкі. Адкрыцьцё — праз год 


Помнік Францішаку Скарыну ў Кішынёве, Малдова

У сквэры насупраць будынка амбасады Беларусі ў Кішынёве пачаўся мантаж помніка-бюста беларускаму першадрукару Францішку Скарыну. Аўтар — менскі скульптар Гэнік Лойка.

Гэнік Лойка, архіўнае фота
Гэнік Лойка, архіўнае фота

Скульптура была прынятая экспэртнай радай летась у кастрычніку, аднак праз брак сродкаў яе ўстаноўка ў малдаўскай сталіцы зацягнулася.

Гэнік Лойка ў гутарцы са Свабодай прызнаўся, што на ўзгадненьне ні яго, ні архітэктара праекту не запрасілі. Да пастамэнта пакуль не прымацавалі шыльду.

Не ўдалося адстаяць «​Францішка»​

У ліпені 2017 году Лойка быў абвешчаны пераможцам конкурсу эскізных праектаў на бюст Францішка Скарыны ў Кішынёве — ягоную заяўку прафэсійнае журы прызнала найлепшай зь дзясятка. Згодна з патрабаваньнямі, кампазыцыйнае і плястычнае выкананьне мусіла быць рэалізавана «у найлепшых традыцыях клясычнага і нацыянальнага манумэнтальнага мастацтва». ​

Спачатку на помнік з улікам матэрыялу меркавалася патраціць ня больш за 150 тысяч рублёў. Аднак у працэсе суму зьменшылі ў 10 разоў. Прычым канчатковую лічбу назвалі ўжо пасьля таго, як Лойку прысудзілі перамогу ў конкурсе. Скульптар кажа, што збольшага задаволены працай, за выключэньнем некаторых нюансаў.

Па-першае, спачатку «замахнуўся» на манумэнтальны твор вышынёй тры мэтры. Аднак у выніку помнік атрымаўся ў рост чалавека.

Па-другое, паразай завяршылася змаганьне за напісаньне імя Скарыны. Згодна з умовамі конкурсу, як сьцьвярджаюць арганізатары, на помніку павінен значыцца «Францыск», Лойка ж настойваў на варыянце «Францішак».

Па экспэртную дапамогу Лойка зьвярнуўся ў Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук. У адказе з подпісам дырэктара ўстановы Ігара Капылова гаворыцца, што ў сучаснай беларускай мове варыянты Францыск і Францішак раўназначныя, таму вырашэньне пытаньня іх прыярытэтнасьці знаходзіцца ў кампэтэнцыі аўтараў мастацкіх, інфармацыйных, даведачных і іншых тэкстаў.

Раней Гэнік Лойка вырабіў узоры гліняных і мэталічных мэдальёнаў з сэрыі «Наша пяцісотгоднасьць», дзе Скарына названы Францішкам. На авэрсе — рысы твару першадрукара і юбілейная лічба 500.

Чаму помнік Скарыну ў Малдове

Некаторыя навукоўцы разглядаюць вэрсію, што Скарына мог быць пахаваны на тэрыторыі сучаснай Малдовы.

Загадчык катэдры славянскіх літаратур Белдзяржунівэрсытэту Іван Чарота ў інтэрвію расейскаму Sputnik казаў, што мае факты, якія выходзяць за традыцыйныя ўяўленьні пра біяграфію Скарыны.

Іван Чарота, архіўнае фота
Іван Чарота, архіўнае фота

«Гэта тэксты, пра іх я меў уяўленьне яшчэ раней. Ёсьць непасрэдны ўладальнік і захавальнік тэкстаў — пісьменьнік, літаратар Юры Іваноў, які жыве ў Малдове. Ён прывозіў сюды матэрыялы і паказваў малюнкі — дзьве фігуры, зьлева чалавек з каронай, справа чалавек у шапцы, і над ім надпіс: „Юрга Скарына Полацкі“. Мы разумеем, што гэта Георгі ці Юры», — гаварыў Чарота.

Гэтую вэрсію ставіць пад сумнеў старшыня Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў Алесь Суша.

Алесь Суша, архіўнае фота
Алесь Суша, архіўнае фота

«Інфармацыя вельмі сумнеўная, — адзначае ён. — Невядомыя паперы, невядомага паходжаньня, невядомага часу. Наогул падобна да сучасных казак пад даўніну. Да таго ж арыгінал належыць прыватнай асобе, невядомаму пісьменьніку, і трактуецца толькі ім самім. Самае дзіўнае, што ён гэтыя „ўнікальныя дакумэнты“ без праблемаў возіць празь мяжу і адзін у сьвеце „ведае“ пра месца пахаваньня Скарыны... Трэба было б спачатку дасьледаваць гэтую „крыніцу“, праверыць яе».

Месца пахаваньня Францішка Скарыны дакладна невядомае.

Адкрыцьцё помніка — у 2019-м

Арганізацыяй конкурсу праектаў і вырабам скарынаўскага помніка-бюста для Кішынёва апекавалася Міністэрства культуры Беларусі. Там паведамілі Свабодзе, што афіцыйнае адкрыцьцё скульптуры з ініцыятывы малдаўскага боку перанесена на 2019 год. Аднак прычыны такой адтэрміноўкі не ўдакладняюцца.

Падчас стварэньня бюста Скарыны, архіўнае фота
Падчас стварэньня бюста Скарыны, архіўнае фота

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG