Вайсковая прысутнасць Вашынгтона на кантыненце з часам скароціцца, але ЗША настойваюць на тым, што іх прыхільнасьць да калектыўнай абароны NATO застанецца нязьменнай, піша Алекс Рауфаглу для Цэнтральнай службы Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода.
Візыт Марка Рубіа на сустрэчу міністраў замежных спраў NATO ў Хэльсінгборгу адбыўся на тле ўсё большай блытаніны праз супярэчлівыя сыгналы прэзыдэнта ЗША Дональда Трампа наконт разгортваньня войскаў у Эўропе. Асабліва пасьля таго, як Трамп рэзка абвясьціў, што ў Польшчу адправяць 5000 дадатковых амэрыканскіх вайскоўцаў усяго празь некалькі тыдняў пасьля таго, як Вашынгтон абвясьціў аб плянах скарачэньня сілаў у іншых частках Эўропы.
І Рубіё, і генэральны сакратар NATO Марк Рутэ імкнуліся прадэманстраваць адзінства і стратэгічную пераемнасьць, нават калі яны прызнавалі, што альянс уваходзіць у пэрыяд значных пераўтварэньняў.
«Існуе шырокае прызнаньне таго, што ў рэшце рэшт у Эўропе будзе менш амэрыканскіх войскаў, чым было гістарычна», — сказаў Рубіё.
«Жалезныя» запэўненьні наконт артыкулу 5 на тле ціску Расеі
Дамінуючай тэмай сустрэч была Расея. Рутэ актыўна дзейнічаў, каб супакоіць нэрвовых усходніх хаўрусьнікаў, папярэджваючы Маскву не выпрабоўваць рашучасьць NATO ў часы павышанай напружанасці вакол Балтыйскага рэгіёну.
«Дазвольце мне выказацца абсалютна ясна», — сказаў Рутэ пасьля перамоваў на ўзроўні міністраў. «Прыхільнасьць хаўрусьнікаў да артыкулу 5 жалезная. Наша рашучасьць і здольнасьць абараняць кожнага хаўрусьніка абсалютныя. Калі б хтосьці быў неразумным і напаў на нас, рэакцыя была б разбуральнай».
Гэтыя камэнтары зьявіліся пасьля сэрыі трывожных здарэньняў, зьвязаных зь бесьпілётнікамі, перашкодамі GPS і меркаванымі апэрацыямі Расеі ў глушэньні сыгналу паблізу тэрыторыі NATO. Балтыйскія ўрады абвінавацілі Маскву ў перанакіраваньні ўкраінскіх бесьпілётнікаў у паветраную прастору NATO, што чыноўнікі ўсё часьцей апісваюць як наўмысную кампанію запалохваньня і гібрыднай вайны.
Адказваючы на пытаньне Радыё Свабода, Рубіё прызнаў заклапочанасьць Вашынгтону, папярэдзіўшы аб рызыцы эскаляцыі.
«Гэта выклікае заклапочанасьць, бо заўсёды хвалюешся, што нешта падобнае можа перарасьці ў нешта большае», — сказаў ён. «Мы занепакоеныя гэтым, бо ня хочам, каб гэта прывяло да нейкага больш шырокага канфлікту, які сапраўды можа прывесьці да чагосьці значна горшага».
Міністры Паўночных і Балтыйскіх краін супольна асудзілі тое, што яны назвалі «відавочнай дэзынфармацыйнай кампаніяй» Расеі, і абвінавацілі Маскву ў спробе дэстабілізаваць паўночна-ўсходні флянг альянсу праз пагрозы і правакацыі.
Рост пагрозы бесьпілётнікаў таксама выявіў яшчэ адну нязручную рэальнасьць: NATO да гэтага часу ня мае цалкам інтэграванага шчыта супраць бесьпілётнікаў на ўсёй сваёй усходняй мяжы. Чыноўнікі неафіцыйна прызналі, што альянс імкнецца адаптавацца да таго тыпу вайны зь бесьпілётнікамі, які зараз дамінуе на полі бою ва Ўкраіне.
Блытаніна з войскамі падсілкоўвае трывогу па ўсёй Эўропе
Найбольш палітычна адчувальным пытаньнем у час візыту Рубіё была будучыня разгортваньня амэрыканскіх войскаў у Эўропе. Эўрапейскія чыноўнікі спрабавалі дэшыфраваць шэраг супярэчлівых заяў з Вашынгтону. Раней у гэтым месяцы Пэнтагон спыніў заплянаваную ратацыю тысяч вайскоўцаў у Польшчы, адначасова паведаміўшы пра скарачэньне колькасьці ў іншых частках кантынэнту, у тым ліку Нямеччыне.
Потым Трамп нечакана заявіў у сацыяльных сетках, што замест гэтага ў Польшчу адправяць 5000 дадатковых вайскоўцаў.
Раптоўны зрух зьбянтэжыў многіх у альянсе.
«Гэта сапраўды заблытана, і не заўсёды лёгка зарыентавацца», — сказала карэспандэнту Радыё Свабода міністарка замежных спраў Швэцыі Марыя Мальмэр Стэнэргард.
Міністар замежных спраў Польшчы Радаслаў Сікорскі паспрабаваў супакоіць заклапочанасьць, падзякаваўшы Трампу за захаваньне колькасьці амэрыканскіх войскаў у Польшчы «прыкладна на ранейшым узроўні». Але пад дыпляматычнай мовай хавалася больш глыбокая трывога.
Эўрапейскія чыноўнікі баяцца, што разгортваньне войскаў усё часьцей фармуецца палітычнымі спрэчкамі, а не доўгатэрміновым плянаваньнем NATO. Ранейшае рашэньне Трампа вывесьці войскі зь Нямеччыны прынялі пасьля рэзкіх рознагалосьсяў з Бэрлінам адносна ваенных удараў ЗША па Іране і разьмеркаваньня цяжару ўнутры альянсу.
Рубіё адхіліў здагадкі аб тым, што гэтыя крокі былі палітычна матываванымі. «Гэта не палітычныя рашэньні», — настойваў ён. «Гэта ўсё тэхнічная праца, якую выконваюць вайскоўцы».
Тым ня менш, ён адкрыта прызнаў, што ЗША праводзяць пераацэнку сваёй глябальнай пазыцыі, балянсуючы паміж абавязкамі ў Эўропе, Інда-Ціхаакіянскім рэгіёне і Блізкім Усходзе. «Злучаныя Штаты ня могуць быць усюды адначасова», — дадаў Рутэ, абараняючы стратэгічную перакаліброўку Вашынгтону.
Сяброўства Ўкраіны ў NATO ўсё яшчэ пад пытаньнем
Украіна заставалася ў цэнтры стратэгічнага мысьленьня альянсу на працягу ўсіх сустрэчаў. Рутэ пацьвердзіў, што прэзыдэнт Украіны Ўладзімір Зяленскі атрымаў запрашэньне на ліпеньскі саміт NATO ў Анкары, падкрэсьліўшы нязьменную палітычную падтрымку Кіева, нягледзячы на рост нявызначанасьці адносна доўгатэрміновага шляху Ўкраіны да сяброўства ў структуры.
Рубіё асьцярожна выказаўся адносна пэрспэктыў мірных перамоваў з Расеяй, прызнаўшы, што перамовы да гэтага часу не былі плённымі.
Амэрыканскія чыноўнікі падкрэсьлілі, што вайсковая падтрымка Ўкраіны працягваецца на высокім узроўні. Рубіё настойваў на тым, што Кіеў «атрымлівае больш падтрымкі, чым калі-небудзь» празь цяперашнія праграмы дапамогі ў галіне бясьпекі. І таксама выказаў здагадку, што нядаўнія падзеі на полі бою могуць даць Украіне штуршок.
«Ёсьць нават паведамленьні, што Ўкраіна ў чыстым выражэньні аднаўляе тэрыторыі», — сказаў ён. «Я б ня быў занадта рады, калі б сёньня быў Пуціным».
Да Анкары са стратэгічнымі пытаньнямі
Пасьля таго, як міністры пакідалі Швэцыю, увага пераключылася на саміт NATO, заплянаваны на ліпень у Анкары — сустрэчу, якая ўсё часьцей разглядаецца як паваротны момант для будучага кірунку альянсу. Рубіё намякнуў, што Трамп хоча ад хаўрусьнікаў сур’ёзных зьменаў, асабліва ў пытаньнях выдаткаў на абарону і разьмеркаваньня цяжару.
«Ніколі не было часу, каб у амэрыканскай палітыцы не было дыскусіі пра тое, якой павінна быць наша прысутнасьць і наш унёсак у NATO», — сказаў Рубіё. «NATO мусіць быць каштоўным для Злучаных Штатаў».
Пасыл быў неаспрэчным: Эўропу просяць падрыхтавацца да будучыні, у якой ЗША застануцца адданымі NATO, але больш ня будуць несьці пераважнае долі цяжару.
Аднак для ўсходніх сяброў альянсу, якія мяжуюць з Расеяй, праблема ня толькі фінансавая. Яна экзыстэнцыйная. Бесьпілётнікі перасякаюць межы, вайсковыя пазыцыі зьмяняюцца, а Вашынгтон адкрыта пераглядае сваю ролю, NATO цяпер сутыкаецца з вырашальным выпрабаваньнем: ці зможа яно пераканаць як хаўрусьнікаў, так і праціўнікаў у тым, што стрымліваньне застаецца надзейным у эпоху росту нявызначанасьці.
Форум