У выніку расейскіх атак на Ўкраіну з студзеня 2025 году загінулі і атрымалі раненьні больш мірных жыхароў, чым за аналягічны пэрыяд 2024 году, заявіла 22 траўня праваабарончая арганізацыя Human Rights Watch.
Гэтыя напады парушылі міжнародна-праўную забарону на непераборлівыя і непрапарцыйныя атакі. Такія напады, калі іх учыняюць наўмысна або зь неасьцярожнасьці, паводле міжнароднага права лічацца ваеннымі злачынствамі, заявілі ў Human Rights Watch.
Дыпляматычныя намаганьні павінны надаваць прыярытэт абароне мірных жыхароў і правасудзьдзю за парушэньні, г. зн. пасьлядоўна падтрымліваць расьсьледаваньні і перасьлед ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасьці.
Урады, асабліва адміністрацыя Трампа, мусяць выкарыстоўваць свае вагары ўплыву ў перамовах з Крамлём, каб прымусіць Расею выконваць міжнароднае гуманітарнае права і спыніць наўмысныя, непераборлівыя і непрапарцыйныя напады на мірных жыхароў і цывільныя абʼекты.
«Расейскія атакі забіваюць і раняць больш мірных жыхароў, у тым ліку жанчын і дзяцей, чым раней, нават калі ўсясьветныя лідэры, залучаныя ў перамовы, жахаюцца ад усё большай колькасьці ахвяраў», — сказала Бэлкіс Віле, намесьніца дырэктара Human Rights Watch у пытаньнях крызісаў, канфліктаў і ўзбраеньняў.
«Перамоўнікі мусяць патрабаваць неадкладна спыніць напады на мірных жыхароў і цывільную інфраструктуру», — перакананая Віле.
Human Rights Watch разгледзела чатыры расейскія атакі ва Ўкраіне ў пэрыяд з 1 лютага па 4 красавіка 2025 году, ад якіх загінулі прынамсі 47 мірных жыхароў і параненыя больш за 180. Human Rights Watch прызнала гэтыя атакі незаконнымі, бо яны як мінімум парушылі міжнародна-праўную забарону на непераборлівыя і непрапарцыйныя атакі.
Расейскія войскі не змаглі разьмежаваць цывільныя і ваенныя цэлі ці ўнікнуць чаканых ад такіх атак ахвяраў сярод мірнага насельніцтва, несувымерных зь любой меркаванай вайсковай перавагай. Такія атакі, калі іх учыняюць наўмысна або зь неасьцярожнасьці, паводле міжнароднага права зьяўляюцца ваеннымі злачынствамі.
Падчас атакі 1 лютага а 7:44 раніцы ў паветры выбухнула вялікая фугасная ракета, якая разбурыла рог жылога дому ў Палтаве, за 240 кілямэтраў ад лініі фронту, забіўшы 15 мірных жыхароў і параніўшы 20. Вайскова-паветраная база — адзіная ваенная цэль, выяўленая Human Rights Watch у гэтым раёне, уваход у яе прыкладна за 700 мэтраў ад месца дэтанацыі боепрыпасу.
4 лютага расейскія войскі запусьцілі ракету па ўсходнім горадзе Ізюме, за 42 кілямэтры ад лініі фронту. Удар нанесены па будынку гарадзкой рады, у выніку загінулі 6 мірных жыхароў і параненыя 57, у тым ліку трое дзяцей. Найбліжэйшай ваеннай цэльлю, выяўленай Human Rights Watch, быў вайсковы камісарыят прыкладна за кілямэтар адтуль.
У ноч на 5 сакавіка зброя выбуховага дзеяньня ўдарыла ў дах гатэлю «Цэнтральны» ў паўднёва-ўсходнім горадзе Крывы Рог, за 70 кілямэтраў ад лініі фронту, забіўшы 6 мірных жыхароў і параніўшы 31. Боепрыпас пацэліў у гатэль, пашкодзіўшы яшчэ 14 жылых будынкаў і некалькі іншых. Расейскія сілавікі і ваенныя блогеры пацьвердзілі атаку, заявіўшы, што ў гатэлі нібыта загінулі 28 замежных байцоў, чаму Human Rights Watch не знайшла пацьвярджэньня. Найбліжэйшай ваеннай цэльлю, якую выявіла Human Rights Watch, быў вайсковы камісарыят за 5,7 кілямэтра.
Караль Сьвяцкі, заснавальнік і генэральны дырэктар няўрадавай арганізацыі Ukraine Relief, якая аказвае гуманітарнае падтрыманьне ўкраінцам, быў у момант удару ў рэстаране гатэлю разам з шасьцю чалавекамі, у тым ліку жанчынай і яе 6-гадовым сынам.
«Мы размаўлялі, трохі сьмяяліся, а потым, празь мілісэкунду — вялізны шум, гук разьбітага шкла, шмат пылу, — сказаў ён. — Месца, дзе мы сядзелі, ператварылася ў пекла... Мы былі ў шоку, спрабуючы знайсьці выйсьце... Гэта быў кашмар. Дзіця крычала... Праз пыл нічога не відаць. Я мусіў закрыць галаву і рот курткай».
Увечары 4 красавіка расейскія войскі пачалі чарговую атаку на Крывы Рог. Боепрыпас выбухнуў у паветры над паркам, пашкодзіўшы невялікую дзіцячую пляцоўку, шмат суседніх будынкаў і рэстаран. У выніку атакі загінулі 20 мірных жыхароў, у тым ліку 9 дзяцей, большасьць якіх былі на дзіцячай пляцоўцы. Яшчэ 73 чалавекі атрымалі раненьні, у тым ліку 3-месячнае дзіця.
Офіс Высокага камісара Арганізацыі Абʼяднаных Нацыяў у правах чалавека заявіў, што гэта быў самы cьмяротны ўдар па дзецях з пачатку поўнамаштабнага ўварваньня Расеі. Найбліжэйшай ваеннай цэльлю, якую выявіла Human Rights Watch, быў той самы вайсковы камісарыят прыкладна за 2,5 кілямэтра ад парку.
Расейскія войскі не папярэджвалі мірных жыхароў, якія знаходзіліся паблізу, перад кожнай з гэтых сьмяротных атак.
Колькасьць ахвяраў сярод мірнага насельніцтва, асабліва параненых, ад студзеня да красавіка 2025 году вырасла на 57 працэнтаў у параўнаньні з аналягічным пэрыядам 2024 году.
24 красавіка Расея нанесла разбуральны ўдар ракетамі і бесьпілётнікамі па Кіеве, забіўшы прынамсі 12 мірных жыхароў і параніўшы прынамсі 90.
Прававабаронцы заяўляюць, што міжнароднае гуманітарнае права, або законы вайны, абавязваюць бакі канфлікту заўсёды разрозьніваць камбатантаў і мірных жыхароў. Мірныя жыхары ніколі ня могуць быць наўмыснай цэльлю атакі. Бакі супрацьстаяньня абавязаны прымаць усе магчымыя меры засьцярогі, каб мінімізаваць шкоду мірным жыхарам і цывільным аб’ектам. Атакаваць можна толькі ваенныя цэлі. Забароненыя атакі, накіраваныя на мірных жыхароў, якія не разьмяжоўваюць камбатантаў і мірных жыхароў, якія, як чакаецца, могуць прычыніць несувымерную зь меркаванай вайсковай выгадай шкоду мірнаму насельніцтву.
Сур’ёзныя парушэньні законаў вайны, у тым ліку непераборлівыя і непрапарцыйныя атакі, учыненыя са злачынным намерам, гэта значыць наўмысна або зь неасьцярожнасьці, зьяўляюцца ваеннымі злачынствамі. За ўчыненьне ваеннага злачынства, а таксама за спрыяньне, дапамогу ваеннаму злачынству ці падбухторваньне да яго асоба можа быць прыцягнутая да крымінальнай адказнасьці. Камандзіраў і цывільных кіраўнікоў магчыма прыцягваць да адказнасьці за ваенныя злачынствы, калі яны ведалі ці мусілі ведаць пра ўчыненьне такіх злачынстваў і не прынялі дастатковых захадаў для іх перадухіленьня або пакараньня вінаватых, нагадвае Human Rights Watch.
«Дыпляматычныя намаганьні дзеля спыненьня вайны Расеі ва Ўкраіне павінны надаваць прыярытэт абароне мірных жыхароў і адказнасьці за злоўжываньні, — кажа Віле.— Гэта азначае, што ня можа быць амністыі для тых, хто ўчыніў сур’ёзныя парушэньні міжнароднага гуманітарнага права, і што расьсьледаваньні і перасьлед ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасьці трэба падтрымліваць і надалей».
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.
Форум