Раіса і Анатоль расказалі праекту Радыё Свабода «Новини Приазов’я» пра тое, як ім амаль у 80 гадоў давялося пешшу прайсьці праз увесь горад, каб эвакуавацца з блякаднага Марыюпалю.
«Выбух — і ўсе гэтыя анучы выляталі»
«Марыюпаль здаўся нам вельмі прыгожым, цёплым горадам, там ужо ў сакавіку цьвітуць каштаны. Было танна, таму мы вырашылі пераехаць на радзіму цесьця. І мы апынуліся тут. Свасе сёлета будзе 85, нам з мужам — 78», — пачала свой аповед Раіса.
Як і большасьць марыюпальцаў, пэнсіянэры не паверылі ў блякаду партовага горада і ў тое, што сталася з жыхарамі пазьней. Муж і жонка ўспамінаюць, як ім давялося жыць і бачыць сьмерць у сутарэньнях Марыюпалю.
— Мы ўсе кашляем... Адтуліны, што былі ў падвале для вэнтыляцыі, толькі заткнем нейкім хламам, тут выбух — і ўсе гэтыя анучы, папера вылятае, як корак з бутэлькі шампанскага. Пастаянныя скразьнякі і пыл.
У падвале, у якім пэнсіянэры жылі больш за месяц, давялося бачыць сьмерць іншых і пахаваньне ў варонках ад снарадаў.
— У падвал з 4-га пад’езду спусьцілі бабулю, яна была такая старэнькая, урэшце яна ў гэтым падвале і памерла. Выцягнулі яе; побач была дзіцячая пляцоўка, куды ўпала некалькі снарадаў, вось у адной з варонак ад снарада мы тую бабулю пахавалі, зьбіўшы крыж. А ў іншых дамах варонкі яшчэ большыя былі, гляджу — там па 3-4 крыжыкі стаяць.
«Мы ішлі па горадзе 4 гадзіны з валізамі і катом»
— Мы ўсе разам выходзілі, але прыйшлі ў эвакуацыйную калёну апошнімі, бо ў мяне заплечнік, тры торбы і кот, вядома. Яму 16 гадоў — кот усё жыцьцё пражыў з намі. Я адрамантаваў пераноску для яго, і дагэтуль зь ёй падарожнічаем. Кот цяпер у Кіеве з намі.
— Прыйшлі апошнія, бо сваха ледзьве хадзіла. Мы амаль дайшлі да «ПортCITY» (месца збору ў Марыюпалі для эвакуацыі. — РС), і сваха кажа:
«Пакіньце мяне на лаўцы, я буду тут паміраць». Яна зьнепрытомнела, а я ёй кажу: «Валечка, я не змагу цябе падняць, у мяне ня хопіць сіл. Знайшлі ёй палку, дык яна абаперлася на той кій, ачулася, і мы пайшлі далей. Зробім 10 крокаў, спынімся. Вельмі цяжка.
У выніку марыюпальцы дабраліся да акупаванага Нікольскага, дзе іх разьмясьцілі ў школе.
— Людзей было шмат, людзі сядзелі ў фае і ў клясах. Нехта ляжаў, умоваў не было, сядзелі ў крэслах і спалі ў крэслах. Нас зарэгістравалі і сказалі, што назаўтра будзе «фільтрацыя». З раніцы сталі ў чаргу. Мы доўга стаялі, у мяне падняўся ціск, але мы дачакаліся.
Цалкам інтэрвію можна паглядзець тут:
Адна з найбуйнейшых гуманітарных катастроф расейскай ваеннай агрэсіі супраць Украіны адбываецца ў Марыюпалі. З канца лютага горад блякаваны расейскімі вайскоўцамі. Украінскія ўлады заяўляюць, што Расея вывозіць грамадзян Украіны ў свае рэгіёны і на акупаваную частку Данбасу.
Упаўнаважаная Вярхоўнай Рады Ўкраіны ў правах чалавека Людміла Дзянісава 9 траўня заявіла аб прымусовым вывазе Расеяй з тэрыторыі Ўкраіны 1 мільёна 185 тысяч украінскіх грамадзян, у тым ліку больш як 200 тысяч дзяцей.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.