Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Беларусь прадае за год нафтапрадуктаў на $12,8 млрд. Як працуе схема асноўнага экспартнага даходу Беларусі


Расея паставіла ў Беларусь партыю няякаснай нафты, беларускія НПЗ з гэтай прычыны часткова спыніліся, прыпынены экспарт нафтапрадуктаў. Свабода паглядзела, як і колькі Беларусь зарабляе на расейскай нафце.

Што адбылося

21 красавіка Беларусь прыпыніла экспарт нафтапрадуктаў. Гэта зьвязана з частковым спыненьнем працы беларускіх НПЗ, на якія, як сьцьвярджае беларускі бок, прыйшла партыя няякаснай расейскай нафты. Некалькі дзён беларускія нафтаперапрацоўчыя прадпрыемствы заўважылі, што ў нафце, якая паступае праз нафтаправод з Расеі, узровень хлярыдаў вырас у 20 разоў.

Праз пазаштатную сытуацыю на «Нафтан» прыяжджаў віцэ-прэм’ер Ігар Ляшэнка. Расейскі бок прызнаў факт пастаўкі няякаснай нафты. Перамовы, у тым ліку пра кампэнсацыю, прызначылі на 23 красавіка. Няякасная нафта пашкодзіла абсталяваньне на Мазырскім НПЗ. Беларускі бок заяўляе, што страты могуць скласьці некалькі сотняў мільёнаў даляраў. Разьбіраемся, чаму расейская нафта важная для Беларусі і як Менск на гэтым зарабляе.

Набываем, перапрацоўваем, прадаём

Летась Беларусь набыла ў Расеі нафты на 6,8 мільярда даляраў. Гэтая нафта па трубе «Дружба Гомельтранснафта» паступае на беларускія НПЗ у Мазыр і Наваполацак, дзе перапрацоўваецца, а пасьля ў выглядзе нафтапрадуктаў экспартуецца. Летась Беларусь прадала нафтапрадуктаў на 6,4 мільярда даляраў (бэнзін, газа ды іншыя). Асноўныя пакупнікі — Вялікая Брытанія (2,7 мільярда), Украіна (2 мільярды). Такія падлікі прыводзіць Белстат (PDF).

Але гэта ня ўвесь прыбытак ад нафтапрадуктаў. Таксама Беларусь прадае лёгкія дыстыляты (1,9 мільярда) ды іншыя дыстыляты (4,5 мільярда). Дыстыляты — гэта прамежкавы прадукт перапрацоўкі сырой нафты, зь яго можна пасьля атрымаць бэнзін і газу. Асноўны рынак іх збыту — краіны ЭЗ.

Атрымліваецца, нафты купілі на 6,8 мільярда даляраў, а прадалі нафтапрадуктаў з улікам дыстылятаў — на 12,8 мільярда. Гэта больш, чым экспарт усіх мінэральных прадуктаў зь Беларусі ў іншыя краіны (калійныя ўгнаеньні ды іншае). Украінскі рынак для Беларусі — адзін з прыярытэтных.

«Украінскі рынак лёгкі для Беларусі ў пляне лягістыкі, бо гэта побач з мазырскім НПЗ. Ён і адзін з самых высокамаржынальных, бо Ўкраіна амаль не выпрацоўвае сваіх нафтапрадуктаў і яны амаль не абкладаюцца мытам. Даходзіла да таго, што беларускія кампаніі хацелі там адкрываць свае аўтазаправачныя станцыі, каб быць бліжэй да пакупніка», — тлумачыць Тацяна Манёнак, экспэрт у галіне энэргетыкі.

Шлях беларускіх нафтапрадуктаў у Эўропу

На эўрапейскія аўтазапраўкі беларускія нафтапрадукты трапляюць праз цэнтры ў Эўропе. Самы буйны экспартэр — Вялікая Брытанія набывае іх ня толькі на свой рынак, далей яны распаўсюджваюцца ў Эўропе. Такія ж цэнтры ёсьць у Нідэрляндах, кажа Тацяна Манёнак.

Напрыклад, у Нідэрлянды летась Беларусь прадала нафтапрадуктаў на 820 мільёнаў даляраў. У Польшчу — на 302 мільёны даляраў. Вялікая Брытанія, Нідэрлянды і Польшча — асноўныя перавалачныя пункты для беларускіх нафтапрадуктаў.

«Беларусь цалкам залежыць ад расейскай нафты»

Залежнасьць беларускай эканомікі ад расейскай нафты калясальная, упэўнены эканаміст Яраслаў Раманчук. Любыя недамоўленасьці і праблемы, як, напрыклад, няякасная нафта, б’юць па беларускім бюджэце.

«Значэньне экспарту нафтапрадуктаў вялізарнае. Калі ёсьць такія недамоўленасьці ў кантэксьце гандлю з Расеяй, гэта адбіваецца на стабільнасьці бюджэту і на тым, як Беларусь можа выконваць свае фіскальныя абавязаньні. Тут трэба ня толькі захоўваць гэтыя старыя схемы, але і разьвіваць іншае. Для нас было б лепш будаваць свой энэргетычны рынак, а не спрабаваць нешта ўзяць ад расіянаў, тую ж кампэнсацыю за падатковы манэўр», — кажа эканаміст Яраслаў Раманчук.

Што важна ведаць пра расейскі падатковы манэўр

Нафтавы падатковы манэўр — зьмена спагнаньня экспартнага мыта на падатак на здабычу карысных выкапняў (ПЗКВ). Экспартнае мыта будзе зьмяншацца адначасова з павелічэньнем ПЗКВ.

  • Раней і да канца 2018 году ў Расеі экспарт сырой нафты абкладаўся экспартным мытам у памеры 30% ад цаны.
  • Мыта не спаганялася зь паставак у Беларусь на 18-20 мільёнаў тон у год.
  • Беларусь мела права абкладаць экспартным мытам свае нафтапрадукты, вырабленыя з расейскай бязмытнай нафты, якія прадавала ў трэція краіны. Беларускае мыта ішло ў беларускі бюджэт.

Страты і кампэнсацыя

  • У адміністрацыі Лукашэнкі сьцьвярджалі, што за 3 апошнія гады Беларусь недаатрымала 3 мільярды 600 мільёнаў даляраў, а за наступныя 4 гады недаатрымае 11 мільярдаў пры найгоршым разьвіцьці падзей.
  • Міністар фінансаў Беларусі Максім Ермаловіч казаў, што агульныя страты ад падатковага манэўру ацэньваюцца ў 8–12 млрд даляраў.
  • Віцэ-прэмʼер Беларусі Ігар Ляшэнка заявіў, што Беларусь разьлічвала на кампэнсацыю каля 310–315 мільёнаў даляраў.
  • У якасьці аплаты экспартнага мыта за нафту Расея абяцала пералічыць у бюджэт Беларусі каля 405 млн даляраў. Пазьней у кампэнсацыі адмовілі.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG