Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Чаму толькі цяпер адбываецца мэмарыялізацыя Трасьцянца?


29 чэрвеня ўрачыста адкрыты мэмарыяльны комплекс «Трасьцянец». Праз 73 гады пасьля заканчэньня вайны. Доўгія пэрыпэтыі стварэньня помніка вельмі дакладна адлюстроўваюць усе павароты і зыгзагі палітыкі вакол ушанаваньня гэтага трагічнага месца. Мэмарыял Трасьцянец — выдатная ілюстрацыя да вядомага пастулята, што гісторыя — гэта сучасная палітыка, зьвернутая назад.

У Беларусі помнікі загінулым у Вялікай Айчыннай вайне сустракаюцца на кожным кроку, фактычна ў кожнай вёсцы. І іх працягваюць ставіць. Бо, як вядома, памяць пра мінулую вайну была важным ідэалягічным сродкам легітымізацыі савецкай сыстэмы, і сёньня яна такі самы сродак легітымізацыі існага беларускага палітычнага рэжыму.

«Ніхто ня выжыў, ніводных уцёкаў». Адкрываецца мэмарыял у Благаўшчыне, якая была пеклам Галакосту

Трасьцянец — найбуйнейшае на тэрыторыі Беларусі месца масавага зьнішчэньня людзей у гады нямецка-фашысцкай акупацыі, адзін з найбуйнейшых у Эўропе канцэнтрацыйных лягераў. Ён стаіць у адным шэрагу з «Асьвенцімам», «Майданэкам» і іншымі падобнымі страшнымі «фабрыкамі сьмерці». Там загінулі 206,5 тысячы чалавек.

Тэатралізаваная частка падчас адкрыцьця мэмарыялу
Тэатралізаваная частка падчас адкрыцьця мэмарыялу

Аднак сапраўдны мэмарыял, адпаведны маштабу трагедыі, адкрываецца толькі цяпер. На гэта, дарэчы, зьвярнулі ўвагу ў сваім выступе прэзыдэнты Нямеччыны і Аўстрыі. Франк-Вальтэр Штайнмаер адзначыў, што «ўжо даўным-даўно трэба было вярнуць яго (Трасьцянец. — Аўт.) у гістарычную сьвядомасьць Эўропы». Прэзыдэнт Аўстрыі Аляксандар Ван дэр Бэл заявіў, што гісторыя Трасьцянца і яго ахвяр занадта доўга была белай плямай на карце памяці Заходняй Эўропы.

У Трасьцянцы адкрылі мэмарыял ахвярам нацызму. Што сказалі прэзыдэнты Аўстрыі і Нямеччыны

Дасюль самы вядомы мэмарыял у Беларусі — Хатынь, дзе было спалена 149 жыхароў.

Чаму так здарылася? Разгадка гэтага рэбусу палягае ў палітычным стаўленьні ўладаў да тых страшных падзей. Справа ў тым, што абсалютная большасьць тых, хто загінуў у лягеры Трасьцянец — габрэі, прычым пераважна прывезеныя з Эўропы. А ў савецкія часы тэрмін «Галакост» быў фактычна пад забаронаю. Гэта добра адлюстраваў у сваім блогу мой калега Валянцін Жданко. Таму што была палітыка схаванага антысэмітызму.

Але і ў постсавецкія часы, ужо падчас кіраваньня Лукашэнкі, стаўленьне да мэмарыялізацыі лягера «Трасьцянец» ня моцна памянялася. Бо, па-першае, ушаноўваньне ахвяр фашызму ня вельмі ўдала клалася на той ідэалягічны канцэпт Перамогі, які прасоўваюць беларускія ўлады. Гэта ідэя гераічнага супраціву, усенароднай барацьбы беларусаў, пераможнага подзьвігу савецкага народу. У гэты канцэпт лёгка ўпісваецца вайсковы парад як сымбаль вайсковай моцы.

А Трасьцянец неяк дрэнна стасуецца з гераічным мітам. Ён сымбалізуе трагедыю, гэта напамін пра вялізныя ахвяры вайны.

Па-другое, як ужо адзначана вышэй, асноўныя ахвяры, што загінулі ў Трасьцянцы, — гэта габрэі, пераважна прывезеныя з Эўропы (з Польшчы, Аўстрыі, Нямеччыны і Чэхаславаччыны). А менавіта з гэтымі краінамі ў афіцыйнага Менску шмат гадоў быў востры палітычны канфлікт. Можа, невыпадкова, што толькі 8 чэрвеня 2014 году ў Трасьцянцы была закладзена памятная капсула, а 22 чэрвеня 2015 году на тэрыторыі былога лягера адкрыта мэмарыяльная скульптура «Брама памяці». Якраз у гэты час, акурат пасьля Крыму, пачаўся працэс нармалізацыі адносін Беларусі з Эўразьвязам.

Каб стварыць мэмарыял у Трасьцянцы, спатрэбілася 70 год

Прыезд на адкрыцьцё мэмарыялу «Трасьцянец» прэзыдэнтаў Нямеччыны і Аўстрыі, дэлегацый зь іншых краін сьведчыць пра тое, што Беларусь паступова адкрываецца сьвету. Але Рада БНР у сваёй заяве выказала заклапочанасьць тым, што візыты прэзыдэнтаў Аўстрыі і Нямеччыны «будуць выкарыстаныя для легітымізацыі дыктатарскага рэжыму Аляксандра Лукашэнкі» і гэта «будзе мець выключна нэгатыўны эфэкт на стан правоў чалавека і дэмакратыі ў Беларусі».

Прэзыдэнты Франк-Вальтэр Штайнмаер, Аляксандар Лукашэнка і Аляксандар Ван дэр Бэлен падчас адкрыцьця мэмарыялу
Прэзыдэнты Франк-Вальтэр Штайнмаер, Аляксандар Лукашэнка і Аляксандар Ван дэр Бэлен падчас адкрыцьця мэмарыялу

Так, гэтыя і іншыя візыты эўрапейскіх палітыкаў у Менск сапраўды легітымізуюць рэжым Лукашэнкі. Але адначасова яны садзейнічаюць і міжнароднай легітымізацыі Беларусі як дзяржавы, што важна для ўсіх рупліўцаў беларушчыны. І як аддзяліць адно ад другога, рэжым ад краіны? Але гэта ўжо іншая, вялікая і складаная тэма.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Нямеччына выдзеліла на мэмарыял ахвярам нацызму 1 мільён эўра

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG