Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Анатоль Гатоўчыц

субота 18 жнівень 2018

Архіў
красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
жнівень 2018
пан аўт сер чац пят суб няд
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2
Міхаіл Шруб з маці. Вёска Хільчыцы

Кіраўніцтва Беларусі, як птушка ў сілé, б’ецца над рэфармаваннем айчыннага аграпрамысловага комплексу. У высокія кабінэты едуць з дакладамі «губэрнатары», разважаюць пра нераўнамернасьць пасьпяваньня збажыны ў паўднёвых і паўночных раёнах. Прыкідваюць, як кукурузай перакрыюць увосень недаўраджай жыта ды ячменю.

У Польшчы, Нямеччыне, Францыі ды Гішпаніі, якія сёлета таксама пацярпелі ад капрызаў надвор’я, наўрад ці дадумаюцца да жытне-кукурузнай ракіроўкі. А у нас, бач, датумкалі. Беларускім вяскоўцам варта толькі паднапружыцца, сабраць усё да зярнятка, каб, калі што якое, і паляку зь немцам свой бохан прапанаваць.

Як тое напружаньне ў жылах і цягліцах адаб’ецца на фінсавым стане саміх аратых ды жнеяў, пакуль невядома.

Сукупная запазычанасьць калгасаў і саўгасаў наблізілася да пагрозьлівай для аграэканомікі сумы — паўмільярда рублёў.

На ліпеньскай нарадзе ў Аляксандара Лукашэнкі, прысьвечанай «аздараўленьню» сельгасгаспадарак, прыводзіліся досыць невясёлыя факты. Пасьля шматлікіх «вакцынацый» звыш паловы калгасаў і саўгасаў, якія цяпер называюцца СВК, КСУПамі і нават ААТ, усё яшчэ гібеюць без «фінансавых іньекцый». Сукупная іх запазычанасьць наблізілася да пагрозьлівай для аграэканомікі сумы — паўмільярда рублёў. Даўгі гэтыя для чарговага «аздараўленьня» неаздароўленых ад ранейшых распараджэньняў гаспадарак у новым праекце ўказу прапануецца падоўжыць на тры-пяць і нават восем галоў.

Падахвоціць крызісных кіраўнікоў да выцягваньня з пазык збанкрутаваных калгасаў і саўгасаў маюць праз продаж ім «чвэрці плюс 1 акцыя». Натуральна, па льготнай цане.

Такі намер нагадвае асьцярожны паварот у кірунку фармаваньня ў вёсцы новага ўласьніка. Праўда, толькі на «адну чвэрць».

Як тураўскі фэрмэр стварыў з адсталага калгасу пасьпяховую гаспадарку на эўрапейскі ўзор

Прапанаваны варыянт, аднак, новым назваць можна хіба толькі ўмоўна. Яго даўно апрабаваў тураўскі фэрмэр Міхаіл Шруб. І не на «адну чвэрць», а напоўніцу.

Акурат паўтара дзесяцігодзьдзя таму жыхары вёскі Хільчыцы Жыткавіцкага раёну ўзбунтаваліся cупраць свайго збанкрутаванага калгасу «Шлях да камунізму» і ўсе гуртам перайшлі да свайго земляка, мясцовага фэрмэра Міхаіла Шруба. Спатрэбілася ажно пяць агульных сходаў вяскоўцаў, каб калгасу зь яго мільённымі пазыкамі дазволілі далучыцца да фэрмэра. Супраціўляліся гэтаму найперш мясцовыя чыноўнікі ды спэцыялісты Міністэрства сельскай гаспадаркі, у шэрагу якіх быў і вядомы цяпер эканаміст-хакеіст Сямён Шапіра.

Фэрмэр, да якога сышлі ўсім калгасам
пачакайце

No media source currently available

0:00 0:04:39 0:00
Наўпроставы лінк

Міхаілу Рыгоравічу Шрубу ў нейкім сэнсе пашэнціла. Праз гады ён дазнаўся, што аналітычную запіску зь ягоным мэтадам рэфармаваньня сельгасвытворчасьці паклалі вышэйшай дзяржаўнай асобе ня ў тэчку «адмоўны досьвед», як меркавалася, а ў станоўчыя прыклады.

Наведваючы ўлетку 2010 году сялянскую гаспадарку Шруба, Аляксандар Лукашэнка заявіў пра магчымае разьвіцьцё прыватнай ініцыятывы. І гэтае разьвіцьцё мела ажыцьцяўляцца праз стварэньне «прыватных холдынгаў». Выказвалася нават прапанова фэрмэру ўзяць на балянс яшчэ некалькі гаспадарак і стаць на чале такога аграхолдынгу. На тым усё і скончылася.

З аднаго боку, дзяржава зацікаўленая пазбавіцца ад стратных калгасаў, а з другога, ніяк ня хоча мірыцца з тым, што дзяржаўныя землі пяройдуць пад поўны кантроль прыватніка. Нават не ва ўласнасьць, а проста пад кантроль.

Міхаілу Шрубу, нягледзячы на публічную прапанову Аляксандра Лукашэнкі, спатрэбілася цэлых сем гадоў, каб атрымаць на разьвіцьцё сваёй сялянскай гаспадаркі дадатковых тысячу гектараў зямлі. І далі яе чыноўнікі на левабярэжжы Прыпяці — за 70 кілямэтраў ад Хільчыц, цэнтру сялянскай гаспадаркі прыватніка.

«Дзякуй, вядома, і за гэта, — кажа Шруб. — Хоць я не разумею, навошта так караць і людзей, і краіну? Транспартныя ж расходы перамелюць усе працоўныя здабыткі».

Выкупіўшы калгас за ягоныя даўгі, Міхаіл Рыгоравіч не згарнуў гаспадарку ў валізку і ня вывез у цёплы Кіпр.

Выкупіўшы колісь калгас за ягоныя даўгі, Міхаіл Рыгоравіч не згарнуў гаспадарку ў валізку і ня вывез у цёплы Кіпр. Стварыў у роднай вёсцы высокаэфэктыўную вытворчасьць на эўрапейскі ўзор — тэхналёгіі, машыны, абсталяваньне. Яны, дарэчы, у сялянскай гаспадарцы з Галяндыі, Францыі, Нямеччыны, Даніі, Чэхіі, Італіі.

Перш чым узводзіць сьвінакомплекс, Шруб аб’ехаў ці не палову Эўропы, вывучаючы тамтэйшы досьвед. Пабудаваў і сучасны цэх перапрацоўкі мяса. Комплекс працуе ўжо амаль дзесяць гадоў, дае 1,3 тысячы тон сьвініны, а Шруб быў на ім за гэты час лічаныя разы. Няма патрэбы, бо ўсе парамэтры і паказьнікі кіраўнік сялянскай гаспадаркі можа ў любы час паглядзець у сваім мабільным тэлефоне.

Колішні калгас «Шлях да камунізму» ва ўпартых «бітвах за ўраджай» здабываў за сэзон 600 тон збожжа і 30 тон бульбы. Гаспадарка Шруба вырошчвае зараз 15 тысяч тон гародніны, каля 80 адсоткаў якой прадае на экспарт. У гаспадарцы 3 тысячы галоў буйной рагатай жывёлы, у тым ліку чатыры сотні кароў. Тут дояць 800 тон малака за месяц, у той час як колішні калгас не атрымліваў столькі за цэлы год.

У Жыткавіцкім раёне ўсе КСУПы і СПК атрымалі летась разам крыху больш за 18 тысяч рублёў прыбытку, а гаспадарка Шруба — 2 мільёны.

Альбо такі факт. У Жыткавіцкім раёне ўсе КСУПы і СПК атрымалі летась разам крыху больш за 18 тысяч рублёў прыбытку, а гаспадарка Шруба — 2 мільёны. Сярэдні заробак у фэрмэрскай гаспадарцы, дзе працуе 158 чалавек, дасягнуў тысячы рублёў, хоць многія атрымліваюць нашмат больш.

Не пакінуў фэрмэр без увагі і вясковых пэнсіянэраў, інвалідаў, работнікаў сацыяльнай сфэры сваёй малой радзімы. Падлічана: за апошнія дванаццаць гадоў сялянская гаспадарка Шруба аказала ім паслуг і дапамог на мільён даляраў. Ніхто гэтага рабіць фэрмэра не абавязваў, не падштурхоўваў. Такую ношу ў дачыненьні землякоў Шруб узяў на сябе добраахвотна, бо адказвае за былы калгас і яго работнікаў не «на чвэрць», а цалкам.

Разьвіваецца прыватная сялянская гаспадарка і ў іншых кірунках. Мае сваю гандлёвую сетку, кавярню «Будзьма», аграсядзібу «Тураўскія легенды». Гандаль, экалягічны й гістарычны турызм наладжваюць дачка і сын Міхаіла Шруба — яны, адвучыўшыся ў Менску ў БДУ, вярнуліся ў Тураў, каб дапамагаць бацьку.

Прыклад Міхаіла Шруба паказвае, як праз прыватную ініцыятыву можна ствараць у вёсцы эфэктыўную вытворчасьць, адраджаць малую радзіму не на словах, а на справе.

Безь зямлі і волі

Экспэрт у галіне АПК Аляксандар Ярашук на старонках газэты «Беларусы і рынак» выказаўся пра чарговае «фінансавае аздараўленьне» сельгасгаспадарак. На яго думку, асноўная прычына іх крытычнага стану «хаваецца ў тым, што ў Беларусі не прызнаецца права прыватнай уласнасьці ў сельскай гаспадарцы, уключаючы права прыватнай уласнасьці на зямлю». Непасьлядоўныя і палавіністыя рашэньні ня выратуюць сытуацыю, лічыць Ярашук. Як дадуць кіраўнікам СВК 25 адсоткаў акцый, так і забраць могуць.

Асноўная прычына крытычнага стану АПК «хаваецца ў тым, што ў Беларусі не прызнаецца права прыватнай уласнасьці ў сельскай гаспадарцы».

Апроч таго, улады наўмысна маніпулююць грамадзкай сьвядомасьцю, сьцьвярджаючы, што толькі калгасы ды саўгасы могуць уяўляць сабою «буйную сельскагаспадарчую вытворчасьць», хоць досьвед рэфармаваньня дзяржаўных гаспадарак у ГДР і Польшчы гэта абвяргае. Буйнымі таварнымі гаспадаркамі там акурат сталі прыватныя сельгаспрадпрыемствы. Зрэшты, не заўважаць беларускую сялянскую гаспадарку Міхаіла Шруба таксама не выпадае.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Ульляна Захаранка, архіўнае фота

У мястэчку Васілевічы на Гомельшчыне 14 траўня перастала біцца сэрца Ульляны Рыгораўны Захаранкі, маці зьніклага экс-міністра ўнутраных спраў генэрала Юрыя Захаранкі. Пляменьніца Люба, якая даглядала Ўльляну Рыгораўну, паведаміла, што пакінула цётку літаральна на гадзіну, каб самой атрымаць мэдычную дапамогу ў шпіталі. Вярнулася, а Ўльляна Рыгораўна ўжо ня дыхала. Ад 6 лютага Захаранцы ішоў 95-ы год.

«Яна ў апошні час не ўставала і нікога не пазнавала, нават мяне, — кажа Любоў Міхайлаўна. — Клікала толькі: «Юра, Юра». Неяк раней сына Валодзю звала — ён быў падводнікам, памёр у Менску падчас апэрацыі. А гэта ўсё шаптала, колькі было сілаў: «Юра, Юра».

19 гадоў плюс 7 дзён

Ульляна Захараўна чакала сына Юрыя 19 гадоў і 7 дзён, ды так і не дачакалася.

Генэрал Захаранка, наколькі вядома, не пагаджаўся выконваць неканстытуцыйныя загады вышэйшага кіраўніцтва. У 1995 годзе ён быў зьняты з пасады міністра ўнутраных спраў, паніжаны ў званьні, абвінавачаны ў нямэтавым расходаваньні сродкаў.

Акцыя памяці Юрыя Захаранкі. 2013 год
Акцыя памяці Юрыя Захаранкі. 2013 год

Захаранка ня стаў сабе выпрошваць пасаду ў калгасе, уступіў у шэрагі Аб’яднанай грамадзянскай партыі, ачоліў нефармальную грамадзкую арганізацыю «Саюз афіцэраў Беларусі», выступаў рэзкай крытыкай улады, якая гатовая «ўсіх пахаваць».

Юры Захаранка: міліцыянт, які адмовіўся стаць катам

7 траўня 1999 году ён вяртаўся ўвечары ў Менску з гаража дахаты — і зьнік. Выкралі невядомыя.

Незадоўга да гэтага мы гутарылі зь Юрыем Захаранкам праз тэлефон. У той год ладзіліся альтэрнатыўныя прэзыдэнцкія выбары. Захаранка быў у камандзе Міхаіла Чыгіра. Езьдзіў на старэнькіх «жыгулях». Апэратыўнікі меркавалі, што экс-міністар возіць у аўтамашыне перадвыбарчыя ўлёткі ды плякаты. Абвясьцілі машыну ў вышук — пад выглядам пошуку «мэрсэдэса» Лукашэнкі.

Захаранка патэлефанаваў аднаму гомельскаму палкоўніку, былому свайму вучню, і прысарамаціў яго: «Ты ж захоўвай закон, Канстытуцыю. Рана ці позна ацэнка будзе давацца ўсяму гэтаму маразму». Званок скарысталі, каб вінаваціць апазыцыйнага генэрала ў недазволеным умяшаньні ў справы міліцыі.

Акцыя салідарнасьці са зьніклым Юрыем Захаранкам. 2002 год
Акцыя салідарнасьці са зьніклым Юрыем Захаранкам. 2002 год

«Пасьвілі» генэрала былыя падначаленыя, у тым ліку і супрацоўнікі дзяржаўтаінспэкцыі. Апошняя акалічнасьць надзвычай засмучала Захаранку, бо працы ў дарожных інспэктараў хапае, як ён казаў, і безь цікаваньня за былым міністрам.

Палтава — Кёльн — Васілевічы

Недзе ўвосень 2000-га, калі стала зразумела, што выкраданьне экс-міністра не было выпадковым, паехалі з купкай дэмакратычна настроенай моладзі ў Васілевічы адведаць Ульляну Рыгораўну. Хлопцы падрамантавалі невысокі штыкетнік, што засьцерагаў у двары кветнік, накалолі кучу дроў.

Ульляна Рыгораўна зьдзівіла сваёй нетаропкай разважлівасьцю і вытрымкай. Зыходзілі яны, бадай, ад перажытага. Ёй не было яшчэ й васямнаццаці, калі фашысцкія акупанты разам зь іншымі ўкраінкамі выгналі яе з роднай Палтаўшчыны на працу ў Нямеччыну. Трапіла Ўльляна ажно ў Кёльн.

Ульляна Захаранка, 2013 год
Ульляна Захаранка, 2013 год

Калі скончылася вайна і выгнаньнікаў сталі гуртаваць на зборных пунктах перад адпраўкай на радзіму, Ульяна й сустрэла ў Нямеччыне беларуса Мікалая Захаранку, такога ж выгнаньніка, як і сама.

Жыцьцё навучыла Ўльляну чакаць. На пачатку была нейкая заканамерная справядлівасьць у яе чаканьні. Чакала, калі скончыцца вайна. Чакала, пакуль адслужыць службу Мікалай, забраны ў войска проста зь Нямеччыны. Чакала, калі вернецца з тэрміновай службы на флёце Юрый. Чакала, калі разьвяжацца з флётам і прыстане да роднага берага другі сын, падводнік Уладзімер.

Але лёс ня быў літасьцівым. Заўчасна спачыў муж, памёр на апэрацыйным стале сын Уладзімер. Прапаў бязь вестак Юрый.

«Эскадроны сьмерці»

Па першым часе Ульляна Рыгораўна спадзявалася, што вось-вось стане вядома, куды падзеўся Юры. Не іголка ж! Разважала, што й Лукашэнка мусіць нешта сказаць ёй, няшчаснай маці, якая выплакала ўсе сьлёзы. Разважала проста, як дыхала: няхай было ў іх з сынам нейкае непаразуменьне, але ж людзі павінны людзьмі й заставацца. І абавязкі мець перад тым, каго паклікаў да сябе.

Чаканьне Ўльляны Рыгораўны было доўгім, пакутлівым і балючым. І, мусіць, каб неяк суняць свой мацярынскі боль, яна аднойчы ўголас разважала, нібы супакойваючы сябе:

Ульляна Захаранка ў шпіталі вэтэранаў вайны. 7 траўня 2010 году
Ульляна Захаранка ў шпіталі вэтэранаў вайны. 7 траўня 2010 году

«Можа, яшчэ аб’явіцца, можа, ён дзе жывы. Я не магу ўжо перанесьці. І аднаго сына няма, і другога — і я адна-аднюткая ў доме. Перажываю, перажываю. Як падумаю — куды яны яго дзелі? Можа, дзе й жывы — дзе ў якую іншую дзяржаву заперлі? Іх Гасподзь пакарае!»

Спачатку пракуратура, міліцыя, а цяпер і наваствораны Сьледчы камітэт слалі й слалі маці адпіскі. Іх у яе набралася ўжо больш за паўсотні. Паведамляюць, што расьсьледаваньне справы № 110352 па факце зьнікненьня сына працягнута. Сёлета ў красавіку зноў працягнулі — да 24 чэрвеня.

І так цэлых 19 гадоў — з тых дзевяноста чатырох, што пражыла на белым сьвеце Ўльяна Захаранка. Гады, аднак, яснасьці не дадавалі. Толькі з выступаў ды артыкулаў былых супрацоўнікаў МУС, якія пакінулі межы Беларусі, прасачыліся жахлівыя падрабязнасьці: у краіне існавалі «расстрэльныя каманды», гэткія «эскадроны сьмерці», якія «зачышчалі» і палітычных канкурэнтаў.

«Сэрцу ня вытрымаць»

Ульляна Захаранка з партрэтам сына. 2009 год
Ульляна Захаранка з партрэтам сына. 2009 год

Грамадзкія актывісты зь Беларускага дакумэнтальнага цэнтру і «Прававой дапамогі насельніцтву» дапамагалі Ўльляне Рыгораўне зьвяртацца з заявамі ў адпаведныя органы, каб прызналі сына памерлым, а яе, маці, пацярпелай. Аднак суды адмаўляліся гэта зрабіць, нягледзячы на заявы самой Ульляны Рыгораўны і жонкі Юрыя Вольгі.

«Хвалююся, начамі ня сплю. Плачу. Адзін сын служыў у падводніках на атамнай лодцы — памёр без пары. І другога праз год забралі. Хіба ж можна майму сэрцу гэта вытрымаць?», — ня стрымлівала сьлёз Ульяна Рыгораўна ў адну зь апошніх сустрэч.

Да гора дадаліся стэнакардыя, сардэчныя прыступы. Стаў часьцяком падаць крывяны ціск. Раз — і абваліўся.

Радавалася Ўльляна Рыгораўна, калі ёй тэлефанавалі нявестка Вольга, унучкі Алена і Юля. Пасьля зьнікненьня Юрыя яго сям’я дзеля бясьпекі зьехала ў Нямеччыну ды там і засталася. Ва ўнучак ёсьць ужо свае дзеці — Кірыл і Дзяніс, унукі Юрыя Захаранкі і яе, Ульяны Рыгораўны, праўнукі. Бабуля так іх хацела пабачыць, але пакуль ні дочкі, ні жонка сына прыехаць на радзіму нават у госьці не адважваюцца.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG