Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Анатоль Гатоўчыц

пятніца 25 травень 2018

Архіў
красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
травень 2018
пан аўт сер чац пят суб няд
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
Ульляна Захаранка, архіўнае фота

У мястэчку Васілевічы на Гомельшчыне 14 траўня перастала біцца сэрца Ульляны Рыгораўны Захаранкі, маці зьніклага экс-міністра ўнутраных спраў генэрала Юрыя Захаранкі. Пляменьніца Люба, якая даглядала Ўльляну Рыгораўну, паведаміла, што пакінула цётку літаральна на гадзіну, каб самой атрымаць мэдычную дапамогу ў шпіталі. Вярнулася, а Ўльляна Рыгораўна ўжо ня дыхала. Ад 6 лютага Захаранцы ішоў 95-ы год.

«Яна ў апошні час не ўставала і нікога не пазнавала, нават мяне, — кажа Любоў Міхайлаўна. — Клікала толькі: «Юра, Юра». Неяк раней сына Валодзю звала — ён быў падводнікам, памёр у Менску падчас апэрацыі. А гэта ўсё шаптала, колькі было сілаў: «Юра, Юра».

19 гадоў плюс 7 дзён

Ульляна Захараўна чакала сына Юрыя 19 гадоў і 7 дзён, ды так і не дачакалася.

Генэрал Захаранка, наколькі вядома, не пагаджаўся выконваць неканстытуцыйныя загады вышэйшага кіраўніцтва. У 1995 годзе ён быў зьняты з пасады міністра ўнутраных спраў, паніжаны ў званьні, абвінавачаны ў нямэтавым расходаваньні сродкаў.

Акцыя памяці Юрыя Захаранкі. 2013 год
Акцыя памяці Юрыя Захаранкі. 2013 год

Захаранка ня стаў сабе выпрошваць пасаду ў калгасе, уступіў у шэрагі Аб’яднанай грамадзянскай партыі, ачоліў нефармальную грамадзкую арганізацыю «Саюз афіцэраў Беларусі», выступаў рэзкай крытыкай улады, якая гатовая «ўсіх пахаваць».

Юры Захаранка: міліцыянт, які адмовіўся стаць катам

7 траўня 1999 году ён вяртаўся ўвечары ў Менску з гаража дахаты — і зьнік. Выкралі невядомыя.

Незадоўга да гэтага мы гутарылі зь Юрыем Захаранкам праз тэлефон. У той год ладзіліся альтэрнатыўныя прэзыдэнцкія выбары. Захаранка быў у камандзе Міхаіла Чыгіра. Езьдзіў на старэнькіх «жыгулях». Апэратыўнікі меркавалі, што экс-міністар возіць у аўтамашыне перадвыбарчыя ўлёткі ды плякаты. Абвясьцілі машыну ў вышук — пад выглядам пошуку «мэрсэдэса» Лукашэнкі.

Захаранка патэлефанаваў аднаму гомельскаму палкоўніку, былому свайму вучню, і прысарамаціў яго: «Ты ж захоўвай закон, Канстытуцыю. Рана ці позна ацэнка будзе давацца ўсяму гэтаму маразму». Званок скарысталі, каб вінаваціць апазыцыйнага генэрала ў недазволеным умяшаньні ў справы міліцыі.

Акцыя салідарнасьці са зьніклым Юрыем Захаранкам. 2002 год
Акцыя салідарнасьці са зьніклым Юрыем Захаранкам. 2002 год

«Пасьвілі» генэрала былыя падначаленыя, у тым ліку і супрацоўнікі дзяржаўтаінспэкцыі. Апошняя акалічнасьць надзвычай засмучала Захаранку, бо працы ў дарожных інспэктараў хапае, як ён казаў, і безь цікаваньня за былым міністрам.

Палтава — Кёльн — Васілевічы

Недзе ўвосень 2000-га, калі стала зразумела, што выкраданьне экс-міністра не было выпадковым, паехалі з купкай дэмакратычна настроенай моладзі ў Васілевічы адведаць Ульляну Рыгораўну. Хлопцы падрамантавалі невысокі штыкетнік, што засьцерагаў у двары кветнік, накалолі кучу дроў.

Ульляна Рыгораўна зьдзівіла сваёй нетаропкай разважлівасьцю і вытрымкай. Зыходзілі яны, бадай, ад перажытага. Ёй не было яшчэ й васямнаццаці, калі фашысцкія акупанты разам зь іншымі ўкраінкамі выгналі яе з роднай Палтаўшчыны на працу ў Нямеччыну. Трапіла Ўльляна ажно ў Кёльн.

Ульляна Захаранка, 2013 год
Ульляна Захаранка, 2013 год

Калі скончылася вайна і выгнаньнікаў сталі гуртаваць на зборных пунктах перад адпраўкай на радзіму, Ульяна й сустрэла ў Нямеччыне беларуса Мікалая Захаранку, такога ж выгнаньніка, як і сама.

Жыцьцё навучыла Ўльляну чакаць. На пачатку была нейкая заканамерная справядлівасьць у яе чаканьні. Чакала, калі скончыцца вайна. Чакала, пакуль адслужыць службу Мікалай, забраны ў войска проста зь Нямеччыны. Чакала, калі вернецца з тэрміновай службы на флёце Юрый. Чакала, калі разьвяжацца з флётам і прыстане да роднага берага другі сын, падводнік Уладзімер.

Але лёс ня быў літасьцівым. Заўчасна спачыў муж, памёр на апэрацыйным стале сын Уладзімер. Прапаў бязь вестак Юрый.

«Эскадроны сьмерці»

Па першым часе Ульляна Рыгораўна спадзявалася, што вось-вось стане вядома, куды падзеўся Юры. Не іголка ж! Разважала, што й Лукашэнка мусіць нешта сказаць ёй, няшчаснай маці, якая выплакала ўсе сьлёзы. Разважала проста, як дыхала: няхай было ў іх з сынам нейкае непаразуменьне, але ж людзі павінны людзьмі й заставацца. І абавязкі мець перад тым, каго паклікаў да сябе.

Чаканьне Ўльляны Рыгораўны было доўгім, пакутлівым і балючым. І, мусіць, каб неяк суняць свой мацярынскі боль, яна аднойчы ўголас разважала, нібы супакойваючы сябе:

Ульляна Захаранка ў шпіталі вэтэранаў вайны. 7 траўня 2010 году
Ульляна Захаранка ў шпіталі вэтэранаў вайны. 7 траўня 2010 году

«Можа, яшчэ аб’явіцца, можа, ён дзе жывы. Я не магу ўжо перанесьці. І аднаго сына няма, і другога — і я адна-аднюткая ў доме. Перажываю, перажываю. Як падумаю — куды яны яго дзелі? Можа, дзе й жывы — дзе ў якую іншую дзяржаву заперлі? Іх Гасподзь пакарае!»

Спачатку пракуратура, міліцыя, а цяпер і наваствораны Сьледчы камітэт слалі й слалі маці адпіскі. Іх у яе набралася ўжо больш за паўсотні. Паведамляюць, што расьсьледаваньне справы № 110352 па факце зьнікненьня сына працягнута. Сёлета ў красавіку зноў працягнулі — да 24 чэрвеня.

І так цэлых 19 гадоў — з тых дзевяноста чатырох, што пражыла на белым сьвеце Ўльяна Захаранка. Гады, аднак, яснасьці не дадавалі. Толькі з выступаў ды артыкулаў былых супрацоўнікаў МУС, якія пакінулі межы Беларусі, прасачыліся жахлівыя падрабязнасьці: у краіне існавалі «расстрэльныя каманды», гэткія «эскадроны сьмерці», якія «зачышчалі» і палітычных канкурэнтаў.

«Сэрцу ня вытрымаць»

Ульляна Захаранка з партрэтам сына. 2009 год
Ульляна Захаранка з партрэтам сына. 2009 год

Грамадзкія актывісты зь Беларускага дакумэнтальнага цэнтру і «Прававой дапамогі насельніцтву» дапамагалі Ўльляне Рыгораўне зьвяртацца з заявамі ў адпаведныя органы, каб прызналі сына памерлым, а яе, маці, пацярпелай. Аднак суды адмаўляліся гэта зрабіць, нягледзячы на заявы самой Ульляны Рыгораўны і жонкі Юрыя Вольгі.

«Хвалююся, начамі ня сплю. Плачу. Адзін сын служыў у падводніках на атамнай лодцы — памёр без пары. І другога праз год забралі. Хіба ж можна майму сэрцу гэта вытрымаць?», — ня стрымлівала сьлёз Ульяна Рыгораўна ў адну зь апошніх сустрэч.

Да гора дадаліся стэнакардыя, сардэчныя прыступы. Стаў часьцяком падаць крывяны ціск. Раз — і абваліўся.

Радавалася Ўльляна Рыгораўна, калі ёй тэлефанавалі нявестка Вольга, унучкі Алена і Юля. Пасьля зьнікненьня Юрыя яго сям’я дзеля бясьпекі зьехала ў Нямеччыну ды там і засталася. Ва ўнучак ёсьць ужо свае дзеці — Кірыл і Дзяніс, унукі Юрыя Захаранкі і яе, Ульяны Рыгораўны, праўнукі. Бабуля так іх хацела пабачыць, але пакуль ні дочкі, ні жонка сына прыехаць на радзіму нават у госьці не адважваюцца.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Ніна Жызьнеўская. 2016 год.

Калі Натальля Жызьнеўская паведаміла а палове на адзінаццатую пра сьмерць маці, Ніны Васільеўны Жызьнеўскай, проста зьнерухомеў. Усявышні, гэта несправядліва!

Ніна Васільеўна — маці беларуса, які дапамагаў украінцам бараніць свабоду й годнасьць і праз тое стаў Героем Украіны. На жаль, пасьмяротна.

Так, Ніна Васільеўна кепска сябе пачувала — у яе была апэрацыя на сэрцы, хворыя ногі, дапякалі гіпэртанія і цукроўка. Ёй ішоў толькі 62 год, яна ляжала ў шпіталі пад наглядам мэдыкаў. Але ж памерла Жызьнеўская зусім не ад сэрца і не ад цукроўкі. Як запісана ў пасьведчаньні № 1203, прычынай сьмерці стала «тэрмінальная стадыя паражэньня нырак, хранічны абструкцыйны піеланэфрыт».

Мінула толькі 26 дзён, як памёр ейны муж, Міхаіл Пятровіч Жызьнеўскі, бацька героя.

Канадцы спачувалі, беларусы кпілі

Зь сям’ёй Жызьнеўскіх пазнаёміўся ў студзені 2014 году акурат з нагоды гібелі іхняга сына Міхася ў Кіеве падчас Рэвалюцыі годнасьці і свабоды.

От жа вырасьціла сына — бандэраўца і бандыта! Яшчэ й мянушку сабе ўзяў бандэраўскую: Локі

Тады Ніна Васільеўна толькі што выпісалася са шпіталя, дзе ёй рабілі шунтаваньне сардэчных сасудаў. Ёй там моцна дасталася ад некаторых аднапалатніц, якія слухалі паведамленьні афіцыйных СМІ. «От жа вырасьціла сына — бандэраўца і бандыта! Яшчэ й мянушку сабе ўзяў бандэраўскую: Локі». Хоць Локі — імя пэрсанажа скандынаўскай міталёгіі.

Тым часам Ніне Жызьнеўскай з Украіны ляцелі дзясяткі тэлефанаваньняў са спачуваньнямі, падзякамі за сына, за яго ахвярнасьць дзеля ўкраінскай незалежнасьці і эўрапейскага шляху разьвіцьця. Украінцы нават пераказалі маці пранізьлівую песьню-гімн герояў «Пливе кача по Тисині», якую асабліва любіў яе сын Міхась.

Неабыякавыя людзі сталі тэлефанаваць й пісаць Жызьнеўскім з Канады, Польшчы, Амэрыкі. Сталі прыяжджаць журналісты зь незалежных выданьняў. Ніна Васільеўна неўзабаве расказвала мне, што ад таго трагічнага студзеня 2014 году іхняя сям’я стала публічнай. Да гэтага Жызьнеўскія жылі ціха й непрыкметна, як і большасьць беларускіх сем’яў.

Сям'я

«Міхась Пятровіч за мяне быў нават больш у дэкрэтным адпачынку, чым я. Даглядаў немаўлятаў — сына і дачку, бо ў мяне на заводзе быў вышэйшы заробак», — згадвала Жызьнеўская.

Міхась Пятровіч за мяне быў нават больш у дэкрэтным адпачынку, чым я. Даглядаў немаўлятаў — сына і дачку, бо ў мяне на заводзе быў вышэйшы заробак

У маладосьці Ніна рабіла на заводзе сантэхнарыхтовак, пасьля ў камунальнай службе. Міхаіл Пятровіч, карэнны гамяльчук, езьдзіў па камсамольскай пуцёўцы працаваць на лесасеках Карэліі. Калі вярнуўся ў Гомель, доўгі час рабіў сьлесарам-сантэхнікам. На пэнсію канчаткова выйшаў толькі ўвосень 2015-га, маючы за плячыма поўныя 70 гадоў. Дачка Наташа пазьменна працавала на мясакамбінаце і завочна вывучылася ва ўнівэрсытэце на біёляга.

Сын Міхась, калі падрос, набываў у вучэньні прафэсію электразваршчыка, наведваў рыцарскі клюб, захапляўся вырабам сярэднявечных дасьпехаў. У рэлігійныя сьвяты дапамагаў у Навабеліцкай царкве сьвятару Ўладзімеру. Марыў нават вучыцца ў духоўнай сэмінарыі.

Ва Ўкраіне

У суседнюю краіну Міхась выправіўся ў 2005 годзе, калі яму было толькі 17. Ніна Жызьнеўская казала, што кіраўнік рыцарскага клюбу нібыта пазычыў грошы на выраб сярэднявечных дасьпехаў, але пазыку не вярнуў і вымушаны быў уцякаць і хавацца ва Ўкраіне. А Міхася забраў сабою ў якасьці «жывога шчыта».

Урэшце Жызьнеўскі аблаштаваўся ў Белай Царкве, займаўся мантажом вокнаў ды іншымі будаўнічымі справамі. Уступіў у патрыятычную арганізацыю УНА-УНСО. І калі ў Кіеве пачаўся Эўрамайдан, стаў у шэрагі яго самаадданых абаронцаў.

«Бэркутаўцы» Януковіча забілі Міхася 22 студзеня 2014 году на вуліцы Грушэўскага стрэлам у сэрца. Ён быў адной зь першых ахвяраў рэжыму з той сотні, якую ўкраінцы назвалі Нябеснай.

Беларус Жызьнеўскі — першы замежнік, які стаў Героем Украіны

Як сапраўдная маці, Жызьнеўская стала дамагацца афіцыйнага прызнаньня сынавых заслуг. Каб і гамельчукі па-іншаму паглядзелі і на сына, і на кіеўскі Майдан. Дамагалася не таму, што ва Ўкраіне не разумелі геройства абаронцаў Майдану. Тамтэйшае заканадаўства не дазваляла ўганараваць замежных грамадзян вышэйшымі ўзнагародамі. Міхась Жызьнеўскі быў грамадзянінам Беларусі, а ва Ўкраіне меў толькі від на жыхарства.

Быў і яшчэ адзін чыньнік у клопатах і памкненьнях маці. На радавых могілках пад Гомлем, дзе пахавалі Міхася Жызьнеўскага, пэрыядычна чыніліся розныя паскудзтвы, на якія мясцовыя ўлады ніяк не рэагавалі. Нядобразычліўцы то вянкі раскідаюць, то стужку з надпісам нарэжуць. Аднойчы нават зьняважлівае слова надрапалі на помніку. Матчына сэрца падказвала Ніне Жызьнеўскай: новы статус Міхася як Героя Ўкраіны стане своеасаблівай ахоўнай граматай для яго ў беларускай зямлі. Так і сталася.

Да зьмены нацыянальнага заканадаўства спрычыніўся прэзыдэнт Украіны Пятро Парашэнка. Прымаючы бацькоў Жызьнеўскага ў сваёй рэзыдэнцыі, ён сказаў, што асабіста знаў іхняга сына Міхася як вельмі пазытыўнага абаронцу Майдану. І ўжо летась, калі Вярхоўная Рада Ўкраіны ўнесла зьмены ў заканадаўства, Парашэнка падпісаў указ пра ўганараваньне беларуса найвышэйшай узнагародай. Міхась Жызьнеўскі стаў першым замежным грамадзянінам, уганараваным званьнем Герой Украіны.

13 чэрвеня ўкраінскі прэзыдэнт уручыў зорку Героя Ўкраіны ягоным бацькам — Міхаілу і Ніне Жызьнеўскім.

Мы з каляжанкай першымі сустрэлі Жызьнеўскіх каля аўтобуса з Кіева. Ніна Васільеўна, як толькі спусьцілася з прыступак, сказала: «Нарэшце Мішына зорачка ў Гомлі».

Дзякуй, Міхась!

Бацька Жызьнеўскага, Міхась Пятровіч, у першыя дні пасьля кіеўскай трагедыі амаль не камэнтаваў падзеі. Яго прыгнятала неадэкватнае стаўленьне землякоў і ўладаў да ўкраінскай Рэвалюцыі годнасьці і яе самаахвярных абаронцаў. І толькі пабываўшы ў Кіеве, дзе прайшло шматтысячнае разьвітаньне з героямі Нябеснай Сотні, Міхась Пятровіч загаварыў адкрыта і адважна: сын загінуў за свабоду і незалежнасьць ня толькі Ўкраіны, але і Беларусі.

Кажуць гэта і гамельчукі, калі наведваюць у жалобны дзень магілу Міхася Жызьнеўскага. Менавіта дзякуючы такім героям, як Міхась Жызьнеўскі, жыве Ўкраіна, жыве і Беларусь як сувэрэнная, незалежная дзяржава.

Тое ж пішуць у водгуках на артыкулы пра Жызьнеўскага і чытачы:

«Дзякуй табе, шаноўны Міхась Жызьнеўскі, за бесьсьмяротны подзьвіг, зьдзейсьнены ў імя Ўкраіны і роднай Беларусі! Цябе заўсёды будзе памятаць Украіна як вялікага ўкраінца і Беларусь як вялікага беларуса».

9 красавіка Жызьнеўскага-старэйшага пахавалі на могілках побач з сынам. Заўтра, 5 траўня, тут пакладуць на вечны спачын і Ніну Жызьнеўскую.

На разьвітаньне над магілай сына гамельчукі зачытаюць і словы ўкраінскага прэзыдэнта Пятра Парашэнкі, які з глыбокім болем успрыняў трагічную вестку пра скон, усьлед за бацькам, маці Героя Нябеснай сотні Міхаіла Жызьнеўскага:

«Гэтая сям’я паказала нам гераічны прыклад самаахвярнасьці дзеля ідэалаў свабоды і годнасьці. Вечная памяць Ніне Васільеўне! Героі не паміраюць!»

У аснове прозьвішча Жызьнеўскіх — жыцьцё. Жыцьцё ў памяці ўкраінцаў і беларусаў, у штодзённых клопатах пра незалежнасьць і росквіт нашых краін.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG