Іранская служба Радыё Свабода з спасылкай на выданьне The Jerusalem Post паведаміла, што апошнімі днямі Злучаныя Штаты значна ўзмацнілі вайсковую прысутнасьць на Блізкім Усходзе.
Згодна з паведамленьнем, авіяносец Abraham Lincoln і баявыя групы яго суправаджэньня прыбылі ў праліў Малака паміж Малайзіяй і Інданэзіяй. Авіяносец таксама суправаджаюць два зьнішчальнікі-мінаносцы.
Адначасова ў Ярданію прыбылі сама меней 12 зьнішчальнікаў F-15, і яшчэ некалькі прыбудуць неўзабаве.
Амэрыканскія службоўцы заявілі СМІ, што «разглядаюцца ўсе варыянты» і што гэты крок накіраваны на тое, каб даць Дональду Трампу шырокі спэктар апэратыўных магчымасьцяў, калі ён пастановіць пачаць ваенныя дзеяньні.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА: Іран усклаў на Трампа адказнасьць за загінулых на пратэстах. Канфэрэнцыя ў Мюнхэне адбудзецца без іранцаўКіраўнік парлямэнту Ірану пацьвердзіў гібель «тысяч пратэстоўцаў» 8 і 9 студзеня
Кіраўнік парлямэнту Ірану Мухамад-Багэр Галібаф у сваёй прамове на адкрытым пасяджэньні парлямэнту пацьвердзіў, што тысячы людзей загінулі ў пратэстах 8 і 9 студзеня пасьля закліку сына зрынутага ў 1979 годзе шага Рэза Пэхлеві да іранцаў выходзіць на вуліцы.
Іранская служба Радыё Свабода нагадала, што раней высокапастаўленыя чыноўнікі Ірану казалі пра шматлікія забойствы грамадзян і прыпісвалі гэта «тэрарыстычнай апэрацыі праціўніка».
У той жа час, паводле відавочцаў, пратэстоўцаў, якія ўдзельнічалі ў нядаўніх мірных дэманстрацыях, сілы бясьпекі забівалі простым агнём.
Праваабарончая ініцыятыва HRANA, якая базуецца ў ЗША, паведаміла 18 студзеня, што агульная колькасьць пацьверджаных сьмерцяў дасягнула 3919, прычым 8949 выпадкі ўсё яшчэ дасьледуюцца. Праваабаронцы паведамілі, што сама меней 2109 чалавек атрымалі цяжкія раненьні, а арыштаваных пабольшала да 24 669.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА: Якую ролю адыгрывае Іран у вайне Расеі супраць Украіны?Сын зрынутага манарха заявіў аб намеры вярнуцца ў Іран
Сын зрынутага ў 1979 годзе шага Рэза Пэхлеві 18 студзеня заявіў аб намеры вярнуцца ў Іран, але не назваў канкрэтных тэрмінаў свайго вяртаньня. Цяпер ён у ЗША.
Ён дадаў, што іранцы распачалі рашучыя дзеяньні ў сябе дома і цяпер для міжнароднай супольнасьці надышоў час далучыцца да іх.
«Я вярнуся ў Іран. [...] Іранскі народ паўстаў, каб вярнуць сваю краіну. Гісторыя ўзнагародзіць тых, хто зь ім», — сказаў Пэхлеві.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА: Іран застаецца ў «лічбавай цемры», інтэрнэт па-ранейшаму заблякаваныУлады звольнілі кіраўніка тэлекамунікацыйнай кампаніі за неабмежаваньне інтэрнэту
Іранскае дзяржаўнае агенцтва «Фарс» паведаміла аб звальненьні генэральнага дырэктара тэлекамунікацыйнай кампаніі Irancell за «невыкананьне правілаў, абвешчаных падчас крызісу».
У прыватнасьці, чыноўнікі заявілі, што 10 студзеня кампанія не абмежавала доступ да інтэрнэту на загад уладаў. Неўзабаве на гэтую пасаду прызначаць іншага чалавека.
У СМІ пачалі зьяўляцца здымкі сталіцы Ірану, на якіх відаць аднаўленьне звычайнага жыцьця пасьля пратэстаў.
Што варта ведаць пра Іран, цяперашні іранскі рэжым і яго стасункі з рэжымам у Беларусі
Іран (афіцыйная назва — Ісламская Рэспубліка Іран) мае тэрыторыю 1648 тыс. км². Гэта амаль у 8 разоў больш за тэрыторыю Беларусі (207,6 тыс. км²). Насельніцтва Ірану каля 81 мільёна чалавек (у Беларусі цяпер афіцыйна крыху болей за 9 мільёнаў).
Каля 85% насельніцтва Ірану — мусульмане-шыіты. Амаль 10% — мусульмане-суніты, каля 4% — хрысьціяне і каля 2% іншых рэлігійных меншасьцяў.
На поўначы краіна мяжуе з Азэрбайджанам, Армэніяй і Туркмэністанам; на захадзе — з Іракам і Турэччынай; на ўсходзе — з Афганістанам і Пакістанам.
У 1979 годзе ў Іране адбылася рэвалюцыя, якая зрынула шаха Рэзу Пэхлеві. Іран быў абвешчаны Ісламскай рэспублікай. Паводле новай тэакратычнай Канстытуцыі, лідэр рэвалюцыі аятала Хамэйні зрабіўся Найвышэйшым кіраўніком (Рахбарам), прамысловасьць нацыяналізавалі, ува ўсіх сфэрах вырасла роля ісламу і абмежаваныя «заходнія ўплывы».
Іран мае абраны насельніцтвам парлямэнт (Мэджліс), але ўсе законапраекты мае ўхваляць Рада вартавых канстытуцыі. У ёй 6 з 12 чальцоў прызначае Найвышэйшы кіраўнік, а яшчэ 6 — Мэджліс на прапанову Вярхоўнага суду.
Таксама ў Іране рэгулярна адбываюцца выбары прэзыдэнта краіны. Цяперашні прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян быў абраны ў ліпені 2024 году. Аднак асноўную ўладу мае не прэзыдэнт, а Найвышэйшы кіраўнік. Ён вызначае агульную палітыку краіны, ён жа галоўны вайскавод узброеных сілаў Ірану і кіраўнік вайсковай выведкі. Найвышэйшы кіраўнік прызначае людзей на ключавыя пасады ў дзяржаве: старшыняў судоў, кіраўніка паліцыі і вайскаводаў усіх родаў войскаў.
Найвышэйшага кіраўніка абірае Рада экспэртаў (у ёй больш за 80 ісламскіх багасловаў) і тэарэтычна яна ж можа ў кожны момант памяняць першую асобу ў дзяржаве. На практыцы пасьля сьмерці аяталы Хамэйні ў 1989 годзе гэтую пасаду нязьменна займае Алі Хамэнэі, які да таго быў прэзыдэнтам Ірану.
Стасункі зь Беларусьсю
Улады Беларусі і Ірану летась адзначалі, што за 2024 год аб’ём гандлю паміж дзьвюма краінамі вырас на чвэрць. Але не называліся канкрэтныя лічбы, якія б паказалі абʼём такога гандлю. З ранейшых паведамленьняў можна зрабіць выснову, што абʼём гандлю за 2023 год быў каля 140 мільёнаў даляраў.
У сакавіку 2023 году ў Тэгеране Аляксандар Лукашэнка правёў перамовы з тагачасным іранскім прэзыдэнтам Ібрагімам Раісі. У жніўні 2025 году іранскі прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян наведаў Беларусь. Міністар турызму Ірану Рэза Салехі Аміры тады паведаміў, што на перамовах Пэзэшкіяна з Аляксандрам Лукашэнкам бакі канчаткова дамовіліся ўзаемна скасаваць візы і адкрыць беспасярэднія авіярэйсы паміж Тэгеранам і Менскам.
15 сьнежня 2025 году міністры замежных справаў Беларусі і Ірану Максім Рыжанкоў і Абас Аракчы падпісалі ў выніку сустрэчы ў Менску шэраг дакумэнтаў, у тым ліку дэклярацыю аб супрацьдзеяньні санкцыям.
Найбольш актыўная супраца паміж кіраўніцтвам Беларусі і Ірану ідзе ў вайсковай сфэры.
- У ліпені 2023 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін быў з афіцыйным візытам у Іране, дзе сустрэўся зь міністрам абароны Ірану Мугамадам Ашт’яні. Тады міністры падпісалі Мэмарандум аб узаемаразуменьні ў вайсковай супрацы.
- У лютым 2024 году Менск наведаў намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сіл Ірану Саід Галяндары, які адказвае за міжнародныя адносіны, а ў канцы красавіка — намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Мэхдзі Джафары.
- 27 красавіка 2024 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін на сустрэчы з іранскім калегам Мугамадам Ашт’яні заявіў пра гатоўнасьць Беларусі «разьвіваць і ўмацоўваць» супрацу з Тэгеранам ва ўмовах міжнародных санкцыяў, а Ашт’яні падкрэсьліў «высокі патэнцыял» дзьвюх краін «у вайсковым і абаронным сэктарах», адзначыўшы «гатоўнасьць Тэгерану да шчыльнейшай супрацы зь Менскам».
- У пачатку траўня 2024 году стала вядома, што беларускія вайскоўцы прынялі ўдзел у камандна-штабных вучэньнях «Пояс бясьпекі 2024» у Тэгеране.
- 16 траўня 2024 году ў Міністэрстве абароны Беларусі ўпершыню з моманту завязаньня беларуска-іранскіх дыпляматычных адносінаў (у 1993 годзе) быў акрэдытаваны вайсковы аташэ пры амбасадзе Ірану ў Расеі і Беларусі (з сумяшчэньнем) — капітан першага рангу Рэза Хусраві Мугадам.
- 31 ліпеня 2024 году дэлегацыя Міністэрства абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Ірану наведала Менск і абмеркавала зь беларускімі калегамі «пэрспэктывы супрацы ў сфэры інжынэрнага забесьпячэньня».
- У жніўні 2024 году камандуючы Вайскова-паветранымі сіламі і войскамі СПА Беларусі генэрал-маёр Андрэй Лук’яновіч у складзе беларускай дэлегацыі наведаў Іран і правёў перамовы з галоўным вайскаводам арміі Ірану генэрал-маёрам Абдулрагімам Мусаві і камандзерам ВПС Ірану брыгадным генэралам Хамідам Вахэдзі.
- У сакавіку 2025 году Менск наведаў міністар абароны Ірану Азіз Насірзадэ. Тады ён і міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін падпісалі выніковы пратакол візыту, а на перамовах заявілі аб зацікаўленасьці ў інтэнсыфікацыі супрацы.
- У сьнежні 2025 году падчас візыту ў Менск дэлегацыі іранскага Генэральнага штабу Беларусь і Іран падпісалі плян двухбаковай вайсковай супрацы на 2026 год і маюць намер правесьці сумесныя вайсковыя вучэньні.