«Апошняе антыіранскае паўстаньне вызначалася тым, што прэзыдэнт ЗША асабіста ўмяшаўся», — працытавалі Алі Хамэнэі ляяльныя да іранскага ўраду СМІ, паведаміла агенцтва Reuters.
13 студзеня прэзыдэнт ЗША Дональд Трамп заклікаў іранцаў працягваць пратэсты, «захопліваць урадавыя будынкі», фіксаваць імёны «забойцаў і цкавальнікаў».
На наступны дзень Трамп заявіў, што яму паведамілі аб спыненьні забойстваў на пратэстах, але канкрэтную крыніцу не назваў.
Афіцыйныя прадстаўнікі Ірану не прыедуць у Мюнхэн
Арганізатары Мюнхэнскай канфэрэнцыі ў бясьпецы на тле жорсткага задушэньня пратэстаў скасавалі запрашэньне афіцыйнаму прадстаўніку Ірану на ўдзел у мерапрыемстве. Ва ўрадзе Нямеччыны палічылі ўдзел іранскага боку недарэчным.
Як паведаміла выданьне DW, раней плянавалася, што на канфэрэнцыю, якая адбудзецца 13-15 лютага, прыедуць міністар замежных спраў Ірану Абас Арагчы і ягоны намесьнік.
У прэсавай службе канфэрэнцыі адзначылі, што звычайна арганізатары не камэнтуюць сваю палітыку запрашэньняў, але ў гэтым выпадку вырашылі зрабіць вынятак, улічваючы высокую грамадзкую цікаўнасьць. У той жа час дадалі, што працэс фармаваньня сьпісу ўдзельнікаў фармальна завяршаецца толькі з пачаткам канфэрэнцыі, а арганізатары стала адсочваюць актуальныя палітычныя падзеі, каб забясьпечыць прадстаўніцтва ключавых меркаваньняў у сфэры бясьпекі.
У Міністэрстве замежных спраў Нямеччыны заявілі аб недарэчнасьці ўдзелу Абаса Арагчы ў канфэрэнцыі. У Бэрліне дадалі, што ўрад краіны толькі рэкамэндаваў скасаваць запрашэньне, а канчаткова рашэньні ўхвальваюць арганізатары.
Колькасьць ахвяр сярод пратэстоўцаў павялічваецца
Згодна зь інфармацыяй праваабарончай арганізацыі IHRNGO ад 16 студзеня, якая знаходзіцца ў Нарвэгіі, з 28 сьнежня 2025 году, калі пачаліся антыўрадавыя пратэсты, у Іране загінулі сама меней 3428 пратэстоўцаў і тысячы атрымалі раненьні. Гэтыя факты пацьвердзілі дзвьве незалежныя крыніцы і дакумэнтацыя лякарняў і моргаў. Праваабаронцы падкрэсьлілі, што рэальныя лічбы імаверна значна вышэйшыя.
Паводле ацэнак IHRNGO, у сувязі з пратэстамі арыштавалі больш за 20 000 чалавек.
У той жа час праваабарончая ініцыятыва HRANA, якая базуецца ў ЗША, паведаміла 16 студзеня, што агульная колькасьць пацьверджаных сьмерцяў дасягнула 3090, прычым 3882 выпадкі ўсё яшчэ вывучаюцца. Праваабаронцы паведамілі, што сама меней 2055 чалавек атрымалі цяжкія траўмы, а колькасьць арыштаваных павялічылася да 22 123.
Дакладную інфармацыю аб тым, што адбываецца ў Іране немагчыма атрымаць праз адключаныя па ўсёй краіне інтэрнэт.
Што варта ведаць пра Іран, цяперашні іранскі рэжым і яго стасункі з рэжымам у Беларусі
Іран (афіцыйная назва — Ісламская Рэспубліка Іран) мае тэрыторыю 1648 тыс. км². Гэта амаль у 8 разоў больш за тэрыторыю Беларусі (207,6 тыс. км²). Насельніцтва Ірану каля 81 мільёна чалавек (у Беларусі цяпер афіцыйна крыху болей за 9 мільёнаў).
Каля 85% насельніцтва Ірану — мусульмане-шыіты. Амаль 10% — мусульмане-суніты, каля 4% — хрысьціяне і каля 2% іншых рэлігійных меншасьцяў.
На поўначы краіна мяжуе з Азэрбайджанам, Армэніяй і Туркмэністанам; на захадзе — з Іракам і Турэччынай; на ўсходзе — з Афганістанам і Пакістанам.
У 1979 годзе ў Іране адбылася рэвалюцыя, якая зрынула шаха Рэзу Пэхлеві. Іран быў абвешчаны Ісламскай рэспублікай. Паводле новай тэакратычнай Канстытуцыі, лідэр рэвалюцыі аятала Хамэйні зрабіўся Найвышэйшым кіраўніком (Рахбарам), прамысловасьць нацыяналізавалі, ува ўсіх сфэрах вырасла роля ісламу і абмежаваныя «заходнія ўплывы».
Іран мае абраны насельніцтвам парлямэнт (Мэджліс), але ўсе законапраекты мае ўхваляць Рада вартавых канстытуцыі. У ёй 6 з 12 чальцоў прызначае Найвышэйшы кіраўнік, а яшчэ 6 — Мэджліс на прапанову Вярхоўнага суду.
Таксама ў Іране рэгулярна адбываюцца выбары прэзыдэнта краіны. Цяперашні прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян быў абраны ў ліпені 2024 году. Аднак асноўную ўладу мае не прэзыдэнт, а Найвышэйшы кіраўнік. Ён вызначае агульную палітыку краіны, ён жа галоўны вайскавод узброеных сілаў Ірану і кіраўнік вайсковай выведкі. Найвышэйшы кіраўнік прызначае людзей на ключавыя пасады ў дзяржаве: старшыняў судоў, кіраўніка паліцыі і вайскаводаў усіх родаў войскаў.
Найвышэйшага кіраўніка абірае Рада экспэртаў (у ёй больш за 80 ісламскіх багасловаў) і тэарэтычна яна ж можа ў кожны момант памяняць першую асобу ў дзяржаве. На практыцы пасьля сьмерці аяталы Хамэйні ў 1989 годзе гэтую пасаду нязьменна займае Алі Хамэнэі, які да таго быў прэзыдэнтам Ірану.
Стасункі зь Беларусьсю
Улады Беларусі і Ірану летась адзначалі, што за 2024 год аб’ём гандлю паміж дзьвюма краінамі вырас на чвэрць. Але не называліся канкрэтныя лічбы, якія б паказалі абʼём такога гандлю. З ранейшых паведамленьняў можна зрабіць выснову, што абʼём гандлю за 2023 год быў каля 140 мільёнаў даляраў.
У сакавіку 2023 году ў Тэгеране Аляксандар Лукашэнка правёў перамовы з тагачасным іранскім прэзыдэнтам Ібрагімам Раісі. У жніўні 2025 году іранскі прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян наведаў Беларусь. Міністар турызму Ірану Рэза Салехі Аміры тады паведаміў, што на перамовах Пэзэшкіяна з Аляксандрам Лукашэнкам бакі канчаткова дамовіліся ўзаемна скасаваць візы і адкрыць беспасярэднія авіярэйсы паміж Тэгеранам і Менскам.
15 сьнежня 2025 году міністры замежных справаў Беларусі і Ірану Максім Рыжанкоў і Абас Аракчы падпісалі ў выніку сустрэчы ў Менску шэраг дакумэнтаў, у тым ліку дэклярацыю аб супрацьдзеяньні санкцыям.
Найбольш актыўная супраца паміж кіраўніцтвам Беларусі і Ірану ідзе ў вайсковай сфэры.
- У ліпені 2023 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін быў з афіцыйным візытам у Іране, дзе сустрэўся зь міністрам абароны Ірану Мугамадам Ашт’яні. Тады міністры падпісалі Мэмарандум аб узаемаразуменьні ў вайсковай супрацы.
- У лютым 2024 году Менск наведаў намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сіл Ірану Саід Галяндары, які адказвае за міжнародныя адносіны, а ў канцы красавіка — намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Мэхдзі Джафары.
- 27 красавіка 2024 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін на сустрэчы з іранскім калегам Мугамадам Ашт’яні заявіў пра гатоўнасьць Беларусі «разьвіваць і ўмацоўваць» супрацу з Тэгеранам ва ўмовах міжнародных санкцыяў, а Ашт’яні падкрэсьліў «высокі патэнцыял» дзьвюх краін «у вайсковым і абаронным сэктарах», адзначыўшы «гатоўнасьць Тэгерану да шчыльнейшай супрацы зь Менскам».
- У пачатку траўня 2024 году стала вядома, што беларускія вайскоўцы прынялі ўдзел у камандна-штабных вучэньнях «Пояс бясьпекі 2024» у Тэгеране.
- 16 траўня 2024 году ў Міністэрстве абароны Беларусі ўпершыню з моманту завязаньня беларуска-іранскіх дыпляматычных адносінаў (у 1993 годзе) быў акрэдытаваны вайсковы аташэ пры амбасадзе Ірану ў Расеі і Беларусі (з сумяшчэньнем) — капітан першага рангу Рэза Хусраві Мугадам.
- 31 ліпеня 2024 году дэлегацыя Міністэрства абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Ірану наведала Менск і абмеркавала зь беларускімі калегамі «пэрспэктывы супрацы ў сфэры інжынэрнага забесьпячэньня».
- У жніўні 2024 году камандуючы Вайскова-паветранымі сіламі і войскамі СПА Беларусі генэрал-маёр Андрэй Лук’яновіч у складзе беларускай дэлегацыі наведаў Іран і правёў перамовы з галоўным вайскаводам арміі Ірану генэрал-маёрам Абдулрагімам Мусаві і камандзерам ВПС Ірану брыгадным генэралам Хамідам Вахэдзі.
- У сакавіку 2025 году Менск наведаў міністар абароны Ірану Азіз Насірзадэ. Тады ён і міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін падпісалі выніковы пратакол візыту, а на перамовах заявілі аб зацікаўленасьці ў інтэнсыфікацыі супрацы.
- У сьнежні 2025 году падчас візыту ў Менск дэлегацыі іранскага Генэральнага штабу Беларусь і Іран падпісалі плян двухбаковай вайсковай супрацы на 2026 год і маюць намер правесьці сумесныя вайсковыя вучэньні.
Форум