Прэзыдэнт ЗША Дональд Трамп накіраваўся ў Анкару, дзе лідэры NATO зьбіраюцца на адзін з самых значных самітаў альянсу за апошнія гады — не таму, што чакаецца нейкі прарыў, а таму, што ён можа вызначыць, як будзе выглядаць альянс пасьля дзесяцігодзьдзяў пераважна амэрыканскага вайсковага кіраўніцтва, піша Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода.
Саміт NATO 7-8 ліпеня адбываецца ў той час, калі Вашынгтон адкрыта рыхтуе эўрапейскіх саюзьнікаў да паступовага зруху ў вайсковай пазыцыі ЗША на эўрапейскім кантынэнце, цісьне на чальцоў альянсу з мэтай рэзкага павелічэньня іх выдаткаў на абарону і сыгналізуе, што бясьпека Эўропы павінна ўсё больш станавіцца адказнасьцю Эўропы.
Трамп прыбывае са сваімі ўжо знаёмымі заявамі пра тое, што многія саюзьнікі працягваюць карыстацца амэрыканскай абаронай, ня ўносячы дастатковага ўнёску самі. Але за публічнай рыторыкай хаваецца значна больш глыбокая дыскусія аб будучыні NATO: як перабалянсаваць альянс, не аслабляючы яго перад пагрозай Расеі.
Высокапастаўленыя амэрыканскія чыноўнікі пацьвердзілі напярэдадні саміту, што бягучы агляд Пэнтагону аб’ёму войскаў у Эўропе можа прывесьці да скарачэньня колькасьці амэрыканскіх войскаў, разьмешчаных на кантынэнце.
«Не павінна быць нечаканасьцю, што мы праводзім агляд абʼёму войскаў, — сказаў адзін высокапастаўлены чыноўнік.—Гэты агляд можа прывесьці да карэкціроўкі нашай пазыцыі, бо мы спрабуем перакласьці цяжар на Эўропу».
Яшчэ адзін высокапастаўлены чыноўнік заявіў Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода 6 ліпеня, што агляд адлюстроўвае «глябальныя патрабаваньні» да войскаў ЗША, і настойваў на тым, што любыя карэкціроўкі войскаў будуць абумоўленыя стратэгічнымі, а не палітычнымі меркаваньнямі.
Саміт, які ацэньвае гатоўнасьць Эўропы
Белы дом хоча доказаў таго, што эўрапейскія саюзьнікі ператвараюць абяцаньні ў вайсковы патэнцыял.
«Мы чакаем, што ўсе саюзьнікі прадэманструюць значныя траекторыі росту, як колькасна, так і якасна, у выдатках на абарону, што прывядзе да больш справядлівага разьмеркаваньня цяжару», — заявіў журналістам пасол ЗША ў NATO Мэт’ю Ўітакер напярэдадні саміту, вылучыўшы Польшчу, Нямеччыну, а таксама краіны Паўночнай Эўропы і Балтыі ў якасьці прыкладу саюзьнікаў, якія рухаюцца ў правільным кірунку.
Сам Дональд Трамп быў значна менш дыпляматычны.
«Я быў расчараваны Італіяй. Я быў расчараваны Вялікабрытаніяй... Мы былі расчараваныя Нямеччынай і Францыяй. Гішпанія— гэта жахлівае шоў... Яны думаюць, што іх чакае бясплатная паездка», — сказаў Трамп на мінулым тыдні падчас сустрэчы ў Авальным кабінэце з Генэральным сакратаром NATO Маркам Рутэ.
Нягледзячы на тое, што ЗША нясуць найбуйнейшыя выдаткі ў NATO, некалькі саюзьнікаў, у тым ліку Польшча, Літва, Латвія, Эстонія і Нарвэгія, цяпер выдзяляюць большую долю ВУП на абарону, чым Вашынгтон.
Пасьля абавязацельстваў, прынятых на мінулагоднім саміце ў Гаазе, чакаецца, што чальцы NATO ў Анкары прадставяць канкрэтныя дарожныя мапы, якія паказваюць, як яны маюць намер дасягнуць выдаткаў на абарону, эквівалентных 5% ВУП, да 2035 года.
Мэт’ю Крэніг, былы спэцыяльны дарадца Пэнтагону па абароннай стратэгіі і палітыцы, сьцьвярджае, што саміт фактычна стане «самітам з падлікам балаў».
«Пытаньне ў тым, ці сапраўды эўрапейцы рыхтуюцца да пераносу цяжару, які мае на ўвазе адміністрацыя Трампа», — сказаў Кроніг 6 ліпеня падчас дыскусіі ў Інстытуце Брукінгса.
Прызнаючы прагрэс, Кроніг сказаў, што чыноўнікі ЗША застаюцца занепакоенымі тым, што ў многіх саюзьнікаў усё яшчэ няма надзейных плянаў па дасягненьні ўзгодненых паказчыкаў выдаткаў, а таксама непакояцца, што эўрапейскія прамысловыя ініцыятывы могуць дубляваць магчымасьці, якія ўжо даступныя ў амэрыканскіх вытворцаў, замест таго, каб эфэктыўна ўмацоўваць NATO.
На шляху да «NATO 3.0»
Акрамя бюджэтаў, саміт адлюстроўвае значна больш шырокую стратэгічную трансфармацыю. Замест таго, каб разваліць NATO, многія аналітыкі заявілі, што, на іх думку, Вашынгтон спрабуе пераасэнсаваць яго.
Чарлз Капчан, старэйшы навуковы супрацоўнік Рады па міжнародных адносінах, (CFR), паважанай аналітычнай структуры, апісвае гэты працэс як даўно насьпелае перабалянсаваньне, а не экзістэнцыйны крызіс.
«Мы перажываем неабходны пэрыяд перабалянсаваньня, калі Эўропа робіць больш, паколькі Злучаныя Штаты пераразьмяркоўваюць свае актывы і пераглядаюць свае прыярытэты», — сказаў Капчан падчас брыфінгу Рады па міжнародных адносінах 6 ліпеня.
Капчан сьцьвярджае, што інстытуцыйныя асновы альянсу застаюцца некранутымі: «Я ня думаю, што мы назіраем канец трансатлянтычнага альянсу».
«Найвялікшая сіла Амэрыкі — гэта яе партнэрства, — сказаў Капчан. — У Эўропе будзе больш зброі і больш танкаў, але ў нас будуць вялікія праблемы, калі ніхто нас больш ня будзе падтрымліваць».
Ліяна Фікс, старэйшы супрацоўнік Рады па міжнародных адносінах, сказала, што, на яе думку, Эўропа цяпер дзейнічае адначасова ў дзьвюх стратэгічных рэальнасьцях. Публічна лідэры працягваюць казаць пра больш моцнае разьмеркаваньне цяжару і больш баяздольнае NATO. Аднак у прыватным парадку ўрады ўсё часьцей рыхтуюць пляны на выпадак надзвычайных сытуацый, калі Вашынгтон яшчэ больш скароціць свае вайсковыя абавязацельствы.
«Амэрыканцы адыходзяць хутчэй, чым эўрапейцы могуць запоўніць», — сказала Фікс, папярэджваючы, што альянс можа сутыкнуцца са значнымі прабеламі ў магчымасьцях, асабліва ў галіне супрацьпаветранай абароны, стратэгічнай лягістыкі і супрацьракетнай абароны.
Украіна як частка абароны Эўропы
Яна сьцьвярджае, што менавіта Ўкраіна становіцца ўсё больш цэнтральным слупом будучай бясьпекі Эўропы.
«Чым больш ЗША адыходзяць з Эўропы, тым больш Украіна становіцца гарантам бясьпекі для Эўропы», — сказала Фікс.
Чакаецца, што прэзыдэнт Уладзімір Зяленскі сустрэнецца з Трампам у кулюарах саміту, аднавіўшы заклікі аб дадатковых ракетных сыстэмах Patriot пасьля чарговага сьмяротнага ўдару Расеі па Кіеве.
Тайсан Баркер, былы намесьнік спэцыяльнага пасланьніка ЗША па пытаньнях эканамічнага аднаўленьня Ўкраіны, сказаў, што лічыць, што посьпех Кіева будзе вымярацца не палітычнымі дэклярацыямі, а рэальнымі вайсковымі абавязацельствамі.
«Любое абавязацельства па пашырэньні СПА будзе велізарнай справай і вельмі неабходным», — сказаў Баркер Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода 6 ліпеня.
Замест таго, каб засяроджвацца на доўгатэрміновых дэбатах аб сяброўстве ў NATO, Баркер сказаў, што саміт павінен надаць прыярытэт неадкладнай вытворчасьці абароннай прадукцыі, пастаўкам зброі і прамысловаму супрацоўніцтву.
«Я ня думаю, што палітычныя пасланьні аб будучых адносінах NATO з Кіевам могуць сапраўды прывесьці да чагосьці добрага проста цяпер, — сказаў ён. — Неадкладныя патрэбы — гэта большыя абавязацельствы па ўзбраеньнях, асабліва ў галіне супрацьпаветранай абароны, і пашырэньне супрацоўніцтва ў галіне абароннай вытворчасьці».
Блізкі Ўсход пашырае парадак дня NATO
Нягледзячы на тое, што Ўкраіна дамінуе ў парадку дня саміту, Анкара таксама падкрэсьлівае пашырэньне ўвагі NATO да Блізкага Ўсходу. Высокапастаўленыя чыноўнікі адміністрацыі заявілі Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, што Трамп хоча, каб саюзьнікі ўзялі на сябе большую адказнасьць за абарону камэрцыйнага суднаходзтва праз Армускую пратоку.
Чакаецца, што Трамп правядзе двухбаковыя сустрэчы з прэзыдэнтам Турэччыны Эрдаганам, Зяленскім і прэзыдэнтам Сырыі Ахмэдам аш-Шараа, што адлюстроўвае аднаўленьне дыпляматычнага ўзаемадзеяньня Вашынгтона ў рэгіёне пасьля месяцаў узмацненьня напружанасьці.
Экспэрты Рады па міжнародных адносінах сьцьвярджаюць, што роля Турэччыны ў NATO ўсё больш вызначаецца не столькі эўрапейскай бясьпекай, колькі яе стратэгічным значэньнем у Сырыі, Усходнім Міжземнамор’і і на шырокім Блізкім Усходзе.
Нягледзячы на рознагалосьсі адносна стратэгіі, большасьць аналітыкаў сыходзяцца ў меркаваньні, што саміт у Анкары наўрад ці прывядзе да драматычнай канфрантацыі або радыкальных прарываў. Замест гэтага чакаецца, што ён фармалізуе пераход, які ўжо пачаўся. Незалежна ад таго, ці апісваецца гэта як разьмеркаваньне цяжару, NATO 3.0 ці стратэгічнае рэбалянсаваньне, Вашынгтон, відаць, поўны рашучасьці перакласьці асноўную адказнасьць за канвэнцыянальную абарону Эўропы на эўрапейскія сталіцы, захоўваючы пры гэтым асноўную палітычную і ядзерную архітэктуру альянсу.
Пытаньне без адказу заключаецца ў тым, ці можа гэты пераход адбыцца без стварэньня небясьпечных прабелаў у бясьпецы — і без аслабленьня даверу, які ляжыць у аснове NATO больш за сем дзесяцігодзьдзяў.
Па меры таго, як лідэры зьбіраюцца ў Анкары, задача ўжо не проста пераканаць Эўропу траціць больш. Гэта тое, ці зможа NATO адаптавацца да новага разьмеркаваньня сіл, захоўваючы пры гэтым адзінства, якое доўгі час было яго найвялікшай стратэгічнай перавагай.
