Авіяцыя ЗША і Ізраілю наносіць удары па Іране, але Вашынгтону ўсё яшчэ бракуе акрэсьленай палітычнай стратэгіі на пэрыяд, які наступіць пасьля, заявіла ў інтэрвію Радыё Свабодная Эўропа/Радыё Свабода Дана Строўл, былая намесьніца памочніка міністра абароны ЗША для Блізкага Ўсходу.
Строўл, цяпер дырэктарка дасьледаваньняў Вашынгтонскага інстытуту блізкаўсходняй палітыкі, сярод іншага сказала, што традыцыйны вайсковы патэнцыял Тэгерану дэградуе. Але яна папярэдзіла, што Іран усё яшчэ мае іншыя варыянты, у тым ліку кібэратакі і актывацыю сетак сатэлітаў па-за межамі Блізкага Ўсходу. Апрача таго, ціск з прычыны стратаў, браку боепрыпасаў і перахопнікаў, а таксама глябальных эканамічных наступстваў можа ўзрастаць па меры працягу вайны.
— З гледзішча абароннай палітыкі ЗША што рэальна дасяжна на гэтым этапе вайны з Іранам?
— З гледжаньня абароннай палітыкі, думаю, тое, што сказаў генэрал Кейн, старшыня нашага Аб’яднанага камітэту начальнікаў штабоў, было сапраўды важна.
Ён сказаў, што ваенная мэта — зьліквідаваць здольнасьць Ірану пашыраць свой уплыў на ўвесь Блізкі Ўсход.
І пад гэтым ён меў на ўвазе тры асноўныя праблемы, зь якімі амэрыканскія аўтары абароннай палітыкі вельмі доўга сутыкаліся: іранская праграма ядзернай зброі, ракетная праграма Ірану і падтрымка Іранам тэрарызму на Блізкім Усходзе.
У апошнія некалькі дзён ад пачатку гэтай вайны мы ўбачылі, што яны робяць намаганьні разьвязаць кожную з гэтых праблемаў.
— Што будзе найясьнейшым знакам таго, што на гэты момант кампанія рухаецца ў гэтым кірунку?
— Ужо ёсьць прыкметы таго, што дасягненьне вайсковых мэтаў ідзе паводле пляну. Напрыклад, за першыя 48 гадзін гэтай кампаніі Ізраіль і Злучаныя Штаты разам дасягнулі перавагі над Іранам у паветры. І таму амэрыканскія войскі перайшлі ад выкарыстаньня зброі на моры, мы называем яе зброяй процістаяньня, да таго, што яны называюць баявой зброяй. Цяпер маем над Іранам зьнішчальнікі , якія выпускаюць ракеты, бесьпілётнікі і падобныя рэчы. Мае сябры на Блізкім Усходзе — а я размаўляю зь людзьмі ў Пэрсыдзкай затоцы, Ярданіі, Ізраілі — усе яны паведамляюць, што тэмпы і інтэнсіўнасьць ракетных і дронавых атак зьніжаецца, а гэта азначае, што мы дасягнулі нейкага апэрацыйнага эфэкту ўнутры Ірану.
Але я думаю, што вельмі важна адрозьніваць гэтыя вайсковыя інструмэнты і ацэнкі ад палітычных вынікаў. А што тычыцца таго, якая рэальная стратэгія і якія агульныя палітычныя мэты, гэта тое, што павінен вырашыць і вызначыць прэзыдэнт Трамп. І ён пакуль гэтага не зрабіў.
— Пэнтагон заявіў, што Іран запускае значна менш ракет і бесьпілётнікаў, чым на пачатку канфлікту. Што гэта насамрэч кажа нам пра цяперашнюю вайсковую сытуацыю Ірану?
— Гэта кажа нам, што традыцыйна Злучаныя Штаты і Ізраіль, працуючы разам, здольныя пагоршыць і сапраўды падарваць магчымасьці Ірану. Такім чынам, з гледзішча традыцыйнай вайны, ёсьць прагрэс ва ўхіленьні паветраных і іншых падобных пагрозаў ад Ірану. Але калі казаць пра палітычны вынік, калі прэзыдэнт скажа: «Добра, мы дасягнулі сваіх мэтаў», — то на цяперашні момант гэтага няма.
— Як доўга, на вашу думку, Іран зможа падтрымліваць такі ўзровень баявых дзеяньняў?
— Пытаньне аб тым, што засталося ад іранскага рэжыму, палягае ў тым, што яны вызначаюць як перамогу для сябе, бо гэта рэвалюцыйны рэжым, які верыць, што ён прадстаўляе волю Бога на зямлі. Ім трэба выжыць. Нават калі іхная ракетная праграма і праграма вырабу ядзернай зброі будуць спыненыя. Калі гэта будуць толькі авіяўдары з нашага боку, веды для іх узнаўленьня ўсё роўна застануцца, ракетныя праграмы можна будзе аднавіць, калі рэжым выжыве.
— Ці бачыце вы, што іншыя падтрымліваюць гэтую вайну?
— Ну, я думаю, што, па-першае, Іран меў блізкаўсходнюю стратэгію, як толькі ЗША і Ізраіль напалі на яго. І гэтая стратэгія палягала ў тым, каб пакараць партнэраў і хаўрусьнікаў ЗША на ўсім Блізкім Усходзе, асабліва ў Пэрсыдзкай затоцы. І што відавочна — гэтая стратэгія не працуе. Мы бачым, што нашы партнэры ў Пэрсыдзкай затоцы, асабліва ў Радзе супрацоўніцтва арабскіх дзяржаў затокі, маюць сапраўды эфэктыўную супрацьпаветраную абарону і сапраўды абвінавачваюць іранскі рэжым. Яны разьюшаныя нявыбарчымі нападамі на цывільную інфраструктуру па ўсім Блізкім Усходзе, а не на Злучаныя Штаты і Ізраіль за спробы зьнішчыць інфраструктуру Ірану. І я думаю, што вядуцца актыўныя дыскусіі аб тым, як найлепш ліквідаваць пагрозы, якія ідуць з Ірану. Таму мы паглядзім, як гэта будзе разьвівацца ў бліжэйшыя дні.
— Па меры пашырэньня ўдараў ЗША ўглыб Ірану, на чым Вашынгтону варта найбольш засяродзіцца зараз?
— Вашынгтон зараз мае вайну, якая дасягае вайсковай эфэктыўнасьці. Чаго ў Вашынгтона няма, дык гэта стратэгіі або палітыкі таго, што будзе пасьля яе. І я думаю, што ў гэтай нявызначанай прасторы ёсьць некалькі невядомых, якія могуць сапраўды павялічыць ціск на прэзыдэнта Трампа.
Па-першае, гэта можа быць калі стане больш амэрыканскіх ахвяр. На гэтым тыдні іх было шэсьць, і гэта можа павялічыць ціск на яго, асабліва ў той час, калі ён уваходзіць у крытычны цыкль прамежкавых выбараў. Па-другое, гэта пытаньне аб запасах боепрыпасаў і ракет-перахопнікаў ЗША ў параўнаньні з тым, як доўга іранцы могуць працягваць пагражаць рэгіёну. А яшчэ ёсьць такія рэчы, як сусьветная цана на нафту, сусьветная эканоміка, пастаўкі. Я думаю, чым даўжэй будзе працягвацца гэтая вайна, тым будзе складаней з гэтым усім.
— Калі рэгіянальныя саюзьнікі пяройдуць ад абарончай падтрымкі да больш актыўнай ролі, ці можа гэта таксама зьмяніць хаду канфлікту?
— Гэта ня зьменіць хаду канфлікту, таму што Злучаныя Штаты і Ізраіль могуць самастойна перамагчы Іран. Але, безумоўна, пашырэньне кааліцыі, якая ўдзельнічае ў гэтым, я думаю, мела б велізарную палітычную каштоўнасьць. Такім чынам, пытаньне, якое павінны вырашыць многія краіны, якія цяпер уцягнуты ў гэта з-за нападаў Ірану, — гэта шукаць найлепшыя спосаб абароны сваіх інтарэсаў і насельніцтва, працягваць засяроджвацца на абароне і выкарыстаньні гэтых вельмі дарагіх ракетных перахопнікаў для абароны свайго насельніцтва. Калі найлепшай абаронай зьяўляецца моцнае наступленьне, у гэтым выпадку яны могуць вырашыць далучыцца да спробаў пашкодзіць, адціснуць і зьнішчыць частку гэтай ракетнай і бесьпілётнай інфраструктуры ўнутры Ірану.
— Колькі магчымасьцей у Ірана яшчэ ёсьць для пагроз за межамі Блізкага Ўсходу?
— Відавочна, што гэтыя магчымасьці, ракеты і бесьпілётнікі, зьмяншаюцца з кожнай гадзінай. Але ў Ірана ўсё яшчэ ёсьць карты, якія можна разыграць. Чаго мы пакуль ня бачылі, дык гэта таго, каб Іран праводзіў наступальныя кібэрапэрацыі па ўсім Блізкім Усходзе. Мы таксама ведаем, што Іран кіруе глябальнай сеткай «сьпячых ячэек», тэрарыстычных ячэек па ўсім сьвеце. Мы не бачылі, каб яны актывізаваліся. Цяпер, безумоўна, многія краіны, асабліва ў Эўропе, Злучаных Штатах, Азіі, ведаюць пра гэта і, верагодна, павялічваюць абмен інфармацыяй, выведку і абарону. Але гэта дадатковыя магчымасьці для Ірана зрабіць балюча за межамі Блізкага Усходу, і мы пакуль не бачылі, каб гэта адбылося.
— І, нарэшце, ці бачыце вы, колькі гэтая вайна будзе працягвацца, ці яна можа скончыцца праз некалькі тыдняў, як было сказана?
— З вайсковага пункту гледжаньня, засталіся тыдні для таго, што, на думку Злучаных Штатаў і Ізраіля, ім трэба зрабіць, каб ліквідаваць гэтыя пагрозы. Няхай гэта будзе падтапленьне астатняй часткі іранскага флёту, як мы чулі ўчора ад міністра абароны ЗША, ці зьнішчэньне астатняй часткі ракетнага арсэналу па ўсім Іране, арсэналу бесьпілётнікаў. Гэта зойме час. Таму я мяркую, што гэта будзе доўжыцца тыдні.
Але зноў жа, што тычыцца вынікаў, мы ня чулі ад прэзыдэнта Трампа, да якога менавіта палітычна канчатковага стану ён імкнецца. І рызыка заключаецца ў тым, што гэта проста зацягнецца і стане сапраўды зацяжным канфліктам.
Вайсковая апэрацыя ЗША і Ізраілю супраць Ірану
28 лютага Дональд Трамп аб’явіў аб пачатку супольнай з Ізраілем маштабнай ваеннай апэрацыі супраць рэжыму ў Іране. Патрэбу ў апэрацыі зьвязалі з правалам перамоваў аб іранскай ядзернай праграме.
Аятала Алі Хамэнэі й іншыя прадстаўнікі найвышэйшага іранскага кіраўніцтва былі забітыя. Прэзыдэнт Ірану Масуд Пэзэшкіян назваў забойства Хамэнэі страшным злачынствам і паабяцаў адпомсьціць. Іран пачаў апэрацыю ў адказ і нанёс удары па амэрыканскіх аб’ектах на Блізкім Усходзе.
Пераемніка Хамэнэі павінна выбраць рада з 88 багасловаў.
Масква наўпрост асудзіла агрэсію Ізраілю і ЗША супраць Ірану. Улады Беларусі адрэагавалі стрымана. Лукашэнка ў першыя два дні пасьля гібелі Хамэнэі не сказаў ані слова, а МЗС Беларусі 28 лютага двойчы выступіў з заявамі. У адной прагучала заклапочанасьць абвастрэньнем канфлікту вакол Ірану. У другой заяве атака на Іран асуджаецца, але Ізраіль і ЗША не названыя, акцэнт робіцца на гуманітарным аспэкце.
Беларуская дзяржаўная авіякампанія «Белавія» празь небясьпеку ад узаемных абстрэлаў на Блізкім Усходзе скасавала шэраг рэйсаў і 2 сакавіка накіравала эвакуацыйны самалёт зь Менску ў Доху, каб забраць беларускіх турыстаў, што апынуліся ў Катары, які таксама абстрэльваў Іран.
Паводле іранскага таварыства Чырвонага Паўмесяца, у Іране загінулі больш за 200 чалавек, параненыя больш за 700. Паводле іранскага інфармацыйнага агенцтва IRNA, 118 чалавек сярод загінулых — школьнікі.
Афіцыйныя асобы Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў заявілі пра трох загінулых і 58 параненых у краіне з пачатку іранскіх атак на рэгіён Пэрсыдзкай затокі, якія сталі адказам на ваенныя апэрацыі ЗША і Ізраілю.
У выніку іранскага ракетнага ўдару па горадзе Бэйт-Шэмэш у Ізраілі, што за 40 км ад Ерусаліму, як мінімум 9 чалавек загінулі і 28 атрымалі раненьні. З пачатку новага абвастрэньня па тэрыторыі Ізраілю рэгулярна б’юць ракетамі.
2 сакавіка да баявых дзеяньняў у рэгіёне далучылася праіранская ісламісцкая групоўка «Хэзбала», якая пачала з тэрыторыі Лібану абстрэльваць Ізраіль.