Пра сорам
Уласна, тады, у 2020-м, з Макея гэтая вайна і пачалася так і там, дзе яна пачалася — з падрыхтоўкі пляцдарму, прыдатнага для нападу на Ўкраіну. Ніякага іншага сэнсу ў словах і дзеяньнях Макея не было і не магло быць.
Бо грамадзянская супольнасьць — гэта і ёсьць беларускі народ у тым гучаньні, у якім ён, паводле Канстытуцыі, зьяўляецца крыніцай улады. Фактычна Макей калі ня зьнішчыў, дык паралізаваў беларускі народ, адкінуў яго ад удзелу ў палітычных працэсах на сваёй зямлі.
Слова мае сілу. І колькі б ні было заклікаў не называць гэтую ўладу беларускай, — называлі. Недзяржаўныя СМІ, пакуль існавалі, грашылі гэтым дысанансам («Беларусь прыгразіла NATO»!) на працягу амаль 30 гадоў. А што як называецца, так і адбываецца, прынамсі так успрымаецца. І вось ужо замежныя СМІ кажуць, што «Беларусь стала саўдзельніцай расейскай агрэсіі. Беларусь — агрэсар». Вы быццам бы кажаце: раней гэтая ўлада была беларускай, а цяпер стала акупацыйнай. (Хоць сама яна ні разу, ні на каліва не зьмянілася; ні разу, ні на каліва не была беларускай; ні разу, ні на каліва ня дбала пра Беларусь як такую.) І таму — прабачце нас, украінцы, мы пад акупацыяй. Нам сорамна.
Гэтаксама, як сорамна пратэстоўцам у Расеі, бо мы ж разам, праўда? Але ёсьць нюанс.
Расейцам сорамна за вялікую Расею. Антон Долін так і напісаў, пакідаючы яе, што яму сорамна заставацца ў краіне-агрэсарцы. Заўважце, аніводзін беларускі ўцякач не назваў такой прычыны сваіх уцёкаў, такога матыву. Уцёкі ад уласнага сораму. І тут вялікая сьветапоглядная розьніца. Расейцу сорамна за паводзіны сваёй вялікай Радзімы, як за свае. Ён адчувае сябе саўдзельнікам. Беларусу за радзіму (за Беларусь як такую) ня сорамна, наадварот. Яму сорамна бачыць і ўсьведамляць подласьць, зь якой ён ніякім чынам сябе не атаясамлівае. Звычайная рэакцыя прыстойнага чалавека з сэрцам. Ён не пачуваецца саўдзельнікам. Ён спрабуе разабрацца ў сабе, хоць насамрэч гэты працэс — аб’ектыўны распад закарэлай ідэалягемы пра «мы адзін народ». Мы не адзін народ. І ў нас розныя матывы сораму, і сам сорам розны. І, натуральна, у гэтай вайне мы былі, ёсьць і будзем разам з украінцамі.
У 2018-м пра сваё «саўдзельніцтва» з нагоды галадоўкі рэжысэра Сянцова выказаўся расейскі пісьменьнік Дзьмітры Быкаў. Мне тады ў ягоным самабічаваньні ўбачылася нават пэўная асалода, нешта такое зусім ужо дастаеўскае. А яшчэ — ВасільБыкаўскае — пра Рыбака, які ад сораму спрабуе павесіцца ў прыбіральні. Але Рыбак сапраўды саўдзельнік і нават удзельнік злачынства. З чаго б гэта Дзьмітрыю Быкаву адчуваць сябе Рыбаком, перажываць рыбакоўскі сорам?
Але — помніце? — што як называецца, так і адбываецца. Калі ж не выходзіць у мэтафізычную расейскую смугу зь яснае рэальнасьці, дык кожнаму зразумела, што Дзьмітры Быкаў ніякі не саўдзельнік. Як і Антон Долін. Ужо сваімі выказваньнямі яны дэкляруюць ня тое, што яны па сутнасьці дэкляруюць (пратэст), а нейкі невядома адкуль падхоплены «грёбаный стыд», для якога, на здаровы розум, ніякіх падставаў няма. Чалавеку будзь якой нацыі ўласьціва вагацца, але гэтае ваганьне ня з чорнага ў белае і наадварот (салжаніцынская традыцыя). Гэтае ваганьне ў сучасным сьвеце сфармуляваў яшчэ адзін расейскі, але нярускі пісьменьнік (сын абхазкі і пэрса — тут гэта важна) Фазіль Іскандэр:
«Чалавек павінен быць прыстойным, гэта магчыма ў хоць якіх умовах пры хоць якой уладзе. Прыстойнасьць ня мае на ўвазе гераічнасьці, яна мае на ўвазе няўдзел у подласьці».
Дбаць пра сваю прыстойнасьць — з гледзішча іншых, нярускіх народаў, — важней, чым абслугоўваць свой беспрычынны сорам і любавацца сабою такім. Дбаць пра сваю прыстойнасьць — аснова традыцыйнага беларускага выхаваньня. Альбо скажам так: будзь чалавекам, а ўжо кім ты там будзеш пасьля, дзясятая справа. А калі за іх сорамна табе, дык паглядзі рэйтынгі Пуціна, паглядзі, як тлумачыць вайну патрыярх Кірыл, паслухай тэлепрапаганду, адчуй сорам ад гэтага ўсяго (не за сябе) і пераканайся, што ніхто там пра «быць чалавекам» і прыстойнасьць ня дбае і ніякага сораму не адчувае. Яны ўсе адплываюць ад нас кудысьці ў мора бесчалавечнасьці і глупства, як той «расейскі ваенны карабель», і ў нас няма ніякіх прычын, крый Божа, адплываць разам зь імі.
Трапна ў фэйсбуку акрэсьліў сваю пазыцыю калега Сяргей Шупа:
«Загадзя і наперад прабачаю ўсім украінцам — што б яны ні сказалі ці напісалі пра беларусаў. Слава Україні! Жыве Беларусь!».
Героям слава!
Думкі, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.
