Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Мая ангельская дае магчымасьці працаўладкаваньня ў 54 краінах»


Ілюстрацыя ©Shutterstock

Адукацыя за мяжой як магчымасьць далейшай рэалізацыі ў Беларусі альбо шлях да эміграцыі — у падкасьце «Бацькі і дзеці» абмяркоўваюць аналітык Свабоды Віталь Цыганкоў, крэатыўны дырэктар Свабоды Франак Вячорка, які скончыў магістратуру American University у Вашынгтоне і студэнтка Нью-Ёркскага ўнівэрсытэту ў Празе Кацярына Яроміч.

Сьцісла

  • Кацярына Яроміч: Ніколі і не разглядала варыянт застацца ў Беларусі. Прагу выбрала таму, што ў маім унівэрсытэце ёсьць магчымасьць атрымаць двайны дыплём — амэрыканскі і эўрапейскі.
  • Віталь Цыганкоў: Як лібэральны, свабодалюбівы чалавек будзе вучыцца на факультэтах, дзе вывучаюць ідэалёгію беларускай дзяржавы і прамовы Лукашэнкі? Любая сытуацыя можа прывесьці да выключэньня.
  • Франак Вячорка: Будзе запатрабавана ўсё, зьвязанае з біяінжынэрыяй, геннай інжынэрыяй і штучным інтэлектам. Усё, што зьвязана з камунікацыяй, будзе вечна актуальна.

Слухаць дыскусію цалкам

Прапануем фрагмэнты абмеркаваньня

«У маёй сям’і рашэньне адправіць мяне за мяжу адбылося, калі я была яшчэ немаўля»

Ганна Соўсь: Кацярына, ты — студэнтка 2 курсу факультэту мэдыя ў Празе. Як прымалася рашэньне — бацькі параілі, самой моцна хацелася іншага досьведу? Што для цябе самае істотнае ў магчымасьці атрымаць адукацыю за мяжой?

Кацярына Яроміч
Кацярына Яроміч

Кацярына Яроміч: Часам мне здаецца, што ў маёй сям’і рашэньне адправіць мяне за мяжу адбылося, калі я была яшчэ немаўля. Я заўсёды жартаўліва пытаюся, чаму ад мяне так хацелі пазбавіцца? Але разумею, што гэта было прадыктавала найлепшымі памкненьнямі. У шэсьць гадоў зь ініцыятывы маці я пачала ўзмоцнена вывучаць ангельскую мову з рэпэтытарам. Гэта цяпер я ёй за гэта неверагодна ўдзячная, а тады падчас заняткаў у маёй галаве круцілася адзінае пытаньне: навошта мяне так мучаць?!

Таму я ніколі нават і не разглядала варыянт застацца ў Беларусі. А Прагу выбрала таму, што ў маім унівэрсытэце ёсьць магчымасьць атрымаць двайны дыплём — амэрыканскі і эўрапейскі, што значна пашырае магчымасьці працаўладкаваньня. Таксама вялізарнай перавагай зьяўляецца прафэсарскі склад. Большасьць зь іх мае шмат досьведу ў сфэрах, яны яна выкладаюць. І гэтага вельмі не хапае ў беларускіх ВНУ, дзе настаўнікі, якія ня маюць ніякага практычнага досьведу, пераважна вучаць тэорыі і прымушаюць яе зазубрываць. У амэрыканскіх унівэрсытэтах прафэсары выкладаюць прадметы ў свабодны ад справы час, і яны самі часта гавораць аб тым, што для іх настаўніцтва — гэта хобі і падыходзяць яны да яго з душой.

«Калі чалавек хоча быць рэжысэрам, арыентуецца на міжнародны посьпех і творчую свабоду, лепш вучыцца не ў Беларусі»

Ганна Соўсь: Віталь, а калі ў вашай сям’і было прынятае рашэньне, што твой сын будзе вучыцца за мяжой?

Віталь Цыганкоў
Віталь Цыганкоў

Віталь Цыганкоў: У маёй сям’і ўсё адбывалася зусім наадварот, чым у Кацярыны. У маёй сыстэме жыцьця, сыстэме выхаваньня ніводным бокам не магло быць такога, каб я нешта «загадваў» свайму сыну. Калі б мой сын сказаў, што хоча вучыцца на сьлесара ў беларускім каледжы, ці сказаў бы, што хоча вучыцца на айцішніка ў беларускім ВНУ, ці сказаў бы, што хоча вучыцца за мяжой — любое ягонае рашэньне было б прынятае, бо гэта ягонае рашэньне. Адзінае, чаму я яго зь дзяцінства вучу — максымальнай самастойнасьці і незалежнасьці, умоўна кажучы, «ніколі ня слухайся бацькоў, а слухайся толькі сабе».

Ганна Соўсь: А ты сам хацеў бы, каб ён вучыўся за мяжой?

Віталь Цыганкоў: Даволі рана, гадоў у 14-15, высьветлілася, што ён хоча зьвязаць сваё жыцьцё з кіно, стаць рэжысэрам. Таму і быў узяты курс на паступленьне ў кінашколу ў Лодзі. Бо ў Беларусі, калі ты хочаш стаць айцішнікам ці матэматыкам, магчыма, можна вучыцца і ў беларускіх унівэрсытэтах. Бо, як кажуць, не такі кепскі ўзровень у гэтых галінах, да таго ж гэта мала зьвязана з ідэалёгіяй. Але калі ты хочаш вучыцца гуманітарным навукам? Як вы ўяўляеце сабе, што чалавек лібэральны, свабодалюбівы, яшчэ і з адпаведным прозьвішчам, будзе вучыцца на такіх факультэтах, дзе вывучаюць ідэалёгію беларускай дзяржавы, прамовы Лукашэнкі і гэтак далей? Любая сытуацыя — адзене ён сьцяжок, не захоча ісьці на нейкае мерапрыемства, пойдзе на апазыцыйны мітынг — можа прывесьці да выключэньня.

Да таго ж і ўзровень гуманітарных навукаў у Беларусі, як усе сьведчаць, ня надта высокі. Таму вучыцца ў Беларусі на гуманітарных навуках для творчага чалавека, які мае пэўныя, даволі высокія прафэсійныя мары, ня мае вялікага сэнсу. Бо гэта вучоба — ідэалягізаваная, ня вельмі добрага ўзроўню, не зьвязаная зь міжнароднымі тэндэнцыямі. Калі чалавек хоча быць рэжысэрам і арыентуецца на міжнародны посьпех і творчую свабоду, яму, канешне, лепш вучыцца не ў Беларусі.

У чым галоўная розьніца заходняй адукацыі ад савецкай і беларускай

Ганна Соўсь: Франак, у свой час цябе выключылі з факультэту журналістыкі БДУ праз палітычную актыўнасьць. Але ты пасьпяхова працягнуў адукацыю спачатку ў Польшчы па бакаляўрскай праграме, а потым у ЗША ў магістратуры. І маеш магчымасьць параўнаць розныя сыстэмы адукацыі і іх эфэктыўнасьць. У чым іх асноўнае адрозьненьне?

Франак Вячорка
Франак Вячорка

Франак Вячорка: У мяне проста не было выбару — заставацца ці зьехаць. Мне стварылі такія ўмовы, пры якіх застацца ў Беларусі было немагчыма, спачатку выключыўшы з унівэрсытэту, потым забраўшы ў войска. Але я ведаю шмат людзей, якія нават не спрабуюць вучыцца ў Беларусі, адразу настройваюцца на навучаньне за мяжой. Я ніколі іх не асуджаю, наадварот лічу, што ў глябалістычным, лічбавым сьвеце, у сьвеце інтэрнэту межы ня маюць такога значэньня. Што тычыцца якасьці адукацыі, то гэта дзьве розныя рэальнасьці. У Беларусі нам выкладалі тэарэтыкі, якія ніколі не былі журналістамі ў справе, бальшыня выкладчыкаў БДУ не рэдагавала газэты, не кіравала радыёстанцыямі, а пры гэтым выкладалі радыёжурналістыку і рэдактуру СМІ. У Штатах, дзе адукацыя больш прагрэсіўная, нам давалі мадэлі, якія можна прымяніць як для Беларусі, так і для ЗША.

Нам праграмавалі ня тое, што сьветапогляд, а думаньне, шлях, як думаць, як у самых складаных сытуацыях, калі няма вырашэньня, можна пакапацца ў сваіх мазгах і збудаваць мадэль, якая, магчыма, нават ня тычыцца прадмету, які вывучаеш. Напрыклад, я вывучаў міжкультурную камунікацыю, чытаў кнігі Тодарава пра асваеньне Амэрыкі, а потым я гэтыя веды прымяняў ужо ў сваіх трэнінгах для маладых журналістаў у Беларусі. Альбо ў школе мэнэджмэнту ў ЗША нас вучылі, як камунікаваць з падначаленымі і з начальнікамі. Потым я гэтыя трэнінгі ўжываў падчас працы на Радыё Свабода, калі нам трэба было будаваць стратэгію на Фэйсбуку і на Інстаграме. Гэта здольнасьць прымяняць мадэлі ў практыцы на перасячэньні розных навукаў, у гэтым і палягае галоўная розьніца заходняй адукацыі ад савецкай, якая дае лінейны падыход.

«Калі маладыя людзі мараць пра нешта большае, ім лепш арыентавацца на заходнія ўнівэрсытэты»

Ганна Соўсь: Віталь, памятаю тваю рэпліку ў Фэйсбуку два гады таму, калі толькі пачаліся рэформы адукацыі пры міністры Карпенку, калі пачалі ліквідаваць гімназіі, гаварылі пра неабходнасьць скарачэньня тэрміну навучаньня ў ВНУ. Ты тады напісаў, што адзінае, пра што цяпер павінны думаць бацькі, як найхутчэй выправіць сваіх дзяцей вучыцца за мяжу. Ці твая пазыцыя не зьмянілася за гэты час?

Ілюстрацыйнае фота
Ілюстрацыйнае фота

Віталь Цыганкоў: Забаўна, што я сам не памятаю гэтую сваю рэпліку ў Фэйсбуку. Але, вядома, гэта быў такі публіцыстычны допіс, з перабольшваньнем, з жаданьнем прыцягнуць увагу да праблемы. А праблема ў тым, што апошнія гады ў беларускай адукацыі адбываюцца працэсы, накіраваныя на тое, каб быў «парадак», чысьценька і сярэдненька, каб не было вялікай розьніцы. Таму я сапраўды лічу, што калі маладыя людзі хочуць атрымаць не сярэдні ўзровень вышэйшай адукацыі, мараць пра нешта большае, то ім лепш арыентавацца на заходнія ўнівэрсытэты.

Дарэчы, можна прыгадаць і сусьветныя тэндэнцыі. Калі паглядзець на найлепшыя ўнівэрсытэты сьвету, то гэта будуць пераважна амэрыканскія, ангельскія, апошнія гады туды дадаюцца і азіяцкія. Эўрапейскіх там вельмі мала. І гэта сярод іншага, тлумачыцца тым, што ў многіх краінах Эўропы (Нямеччына, Польшча, Чэхія, што нам бліжэй) вышэйшая адукацыя бясплатная. І яна можа даць даволі добры сярэдні ўзровень, аднак калі ты хочаш атрымаць адукацыю найвышэйшага ўзроўню, то гэта ЗША.

Для многіх беларусаў, якія паступаюць у ВНУ, гэта проста жаданьне атрымаць адпаведную «корачку». Цяпер ужо звыш 40 працэнтаў моладзі, якая заканчвае школу, паступае ў ВНУ. Цяпер у Беларусі вучыцца каля 280 тысяч студэнтаў, а за мяжой вучыцца 26 тысяч студэнтаў зь Беларусі. І паказальна, што калі раней пераважная большасьць зь іх вучылася ў Расеі, то цяпер — толькі крыху больш за палову, 15 тысяч чалавек. У той ж час вельмі хутка расьце колькасьць беларусаў, якія вучацца ў Польшчы, зараз ужо каля 5 тысяч.

«Мая ангельская мова адкрывае магчымасьці працаўладкаваньня ў як мінімум 54 краінах»

Ганна Соўсь: Каця, ці ёсьць у цябе яснае бачаньне сваёй прафэсійнай будучыні?ты хочаш, атрымаўшы адукацыю ў Чэхіі, інтэгравацца, замацавацца, уладкавацца тут, ці не выключаеш, што з гэтымі ведамі, досьведам будзеш запатрабаваная на Радзіме? Бо навучаньне адбываецца па-ангельску, а асноўныя СМІ ў Чэхіі — на чэскай мове, дык пытаньне працаўладкаваньня выглядае ня самым простым.

Кацярына Яроміч: Гэта мае самыя патаемныя асьцярогі. Мне здаецца амаль перад кожным студэнтам, які ўехаў за мяжу, рана ці позна ўстае пытаньне: «І што потым?» У мэдыя сфэры веданьне мовы на ўзроўні носьбітаў мовы абавязковае. На шчасьце, мая ангельская мова адкрывае магчымасьці працаўладкаваньня ў як мінімум 54 краінах (краіны, дзе ангельская мова зьяўляецца афіцыйнай) таму я не адчайваюся. Але я зусім не выключаю магчымасьць вяртаньня на Радзіму, зусім наадварот — я нацэленая вярнуцца. Але мне хочацца вярнуцца тады, калі ў мяне зьявіцца дастаткова ведаў і вопыту, каб прыўнесьці нешта станоўчае ў родную краіну.

Ганна Соўсь: Дарэчы, наконт грошай. Гэта пакуль клопат тваіх бацькоў ці ты спрабуеш узяць частку выдаткаў на сябе?

Кацярына Яроміч: Яшчэ калі я вучылася ў школе, усьвядоміла, што мне сумленьне не дазволіць, каб вялізарныя выдаткі ішлі на маю адукацыю і пражываньне за мяжой. Таму я пачала шукаць спосабы зьніжэньня кошту навучаньня. Падала на, мабыць, 20 усялякіх грантаў. У выніку, атрымала два эўрапейскіх гранта, таксама здала дадатковыя экзамэны па ангельскай мове і матэматыцы, за якія належала скідка за навучаньне. Акрамя таго, кожны сэмэстар даецца стыпэндыя за добрую пасьпяховасьць. У выніку, кошт маёй замежнай адукацыі значна зьнізіўся.

«На Захадзе ва ўнівэрсытэтах папулярныя праграмы, якія сам фармуеш»

Ганна Соўсь: Франак, з твайго досьведу, якія спэцыяльнасьці цяпер найбольш пэрспэктыўныя? Ці гэта ня мае вялікага значэньня, бо — галоўнае досьвед навучаньня, уменьне думаць, аналізаваць, сувязі, кантакты?

Франак Вячорка: У адрозьненьне ад беларускіх унівэрсытэтаў заходнія перабудоўваюць праграмы, яны даюць тыя курсы, якія актуальныя, якія будуць патрэбная праз тры, пяць і дваццаць гадоў. Я думаю, што будзе запатрабавана ўсё, што зьвязанае з біяінжынэрыяй, геннай інжынэрыяй, што на дастаткова нізкім узроўні ў Беларусі; што зьвязана са штучным інтэлектам і дазваляе будаваць складаныя праграмы і вырашае розныя задачы. Таксама, усё, што зьвязана з камунікацыяй будзе вечна актуальна. Лягічна, што сьвет глябалізуецца і кожны чалавек — гэта мэдыум, але павінны быць фасілітатары ў гэтай камунікацыі — тут ідзе гаворка і пра журналістаў, і пра медыа-мэнэджэраў, і пра бізнэс-кіраўнікоў.

На Захадзе папулярныя праграмы, якія сам фармуеш. У нас, напрыклад, на журфаку даюць 20 прадметаў, якія ты павінны прайсьці. А ў Штатах у мяне была праграма адна, але я ўзяў сабе праграм з розных школаў, і, такім чынам, сам сфармаваў сабе прафэсію. Я лічу, што за такой адукацыяй будучыня, калі чалавек сам вызначае чаго не хапае, і якія прагалы ёсьць у яго ведах, і як ён можа іх папоўніць пры дапамозе ўнівэрсытэцкай адукацыі.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

Вам можа яшчэ спадабацца

XS
SM
MD
LG