Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Будзем жыць пры фэадалізьме


Міністар юстыцыі Беларусі Алег Сьліжэўскі заявіў: «У Беларусі на сёньняшні момант зарэгістравана 15 палітычных партыяў. Я не магу сказаць, што ў нас існуе разьвітая партыйная сыстэма. Колькасны склад бальшыні партыяў, якія дзейнічаюць у рэспубліцы, нязначна перавышае мінімальна вызначаную заканадаўствам колькасьць у адну тысячу чалавек. Пра што гэта кажа? Якой-колечы сур’ёзнай падтрымкі з боку насельніцтва палітычныя партыі ня маюць».

Сп. Сьліжэўскі мае рацыю. Але што з гэтага вынікае? Вось Лукашэнка шмат разоў казаў, што ў Беларусі дэмакратыя нічым ня горшая, чым у Эўропе, а можа яшчэ і лепшая. А вось міністар фактычна прызнае, што ў Беларусі палітычная сыстэма неразьвітая. У краіне няма ня толькі ўплывовых партый. Тут няма парлямэнту, мясцовых органаў самакіраваньня, прафсаюзаў, грамадзянскай супольнасьці, незалежных судоў, незалежнага радыё і тэлебачаньня, выбараў і інш. Па сутнасьці, мы маем мадэль фэадальнай сярэднявечнай дзяржавы (прычым пэрыяду раньняга фэадалізму), у якой існуе толькі адзін палітычны інстытут — усеўладны валадар.

Міністар не тлумачыць, чаму ў цэнтры Эўропы, у ХХІ стагодзьдзі існуе такая архаічная палітычная сыстэма. Дзяржаўныя прапагандысты даводзяць, што ў сваім цяперашнім гаротным становішчы вінаватыя самі партыі, а іх слабасьць тлумачыцца галоўным чынам уласнымі пралікамі ў дзейнасьці. Такія думкі часам зьяўляюцца і ў незалежных мэдыях. Маўляў, калі б партыі паводзілі сябе па-іншаму, не ленаваліся ісьці «ў народ», то і іх роля ў грамадзтве адразу ж узрасла б.

Насамрэч прычына ня ў партыях, а ў палітычнай сыстэме. Бо ў Беларусі няма публічнай палітыкі, г. зн. барацьбы розных грамадзкіх сіл за ўплыў на прыняцьце палітычных рашэньняў. Гістарычны працэс узьнікненьня палітычных партыяў быў пакліканы да жыцьця нараджэньнем двух грамадзкіх інстытутаў: парлямэнту і выбараў. Толькі ў рамках існаваньня прадстаўнічых органаў улады і дэмакратычных выбараў партыі могуць нармальна функцыянаваць і выконваць адведзеную ім ролю ў грамадзтве. Пры адсутнасьці гэтых умоў партыі перастаюць граць ролю інструмэнта палітычнага прадстаўніцтва і ўплыву на прыняцьце ўладных рашэньняў, апынаюцца на пэрыфэрыі грамадзкага жыцьця, ператвараюцца ў маргінальныя структуры, палітычныя клюбы. Менавіта ў такім становішчы апынуліся беларускія партыі, паколькі ў Беларусі няма ні рэальных прадстаўнічых інстытутаў, ні выбараў. Ёсьць толькі іх сурагаты.

Прычым, на што важна зьвярнуць увагу, у такім становішчы апынуліся як апазыцыйныя партыі, так і праўладныя. Калі апазыцыя яшчэ шавеліцца, то партыі, якія падтрымліваюць уладу, увогуле мёртвыя. Улады заблякавалі асноўныя каналы камунікацыі паміж партыйнымі арганізацыямі і насельніцтвам. Апазыцыйныя структуры загнаныя ў своеасаблівыя гета, у якіх яны вымушаныя варыцца ва ўласным соку. Таму ў сучасных беларускіх умовах хутчэй трэба дзівіцца ня слабасьці партый, а таму, што партыі ўвогуле існуюць. Бо ў цяперашняй палітычнай сыстэме ім няма месца, яны сталі лішнім зьвяном. І выжываюць толькі дзякуючы энтузіязму партыйных актывістаў.

Выступаючы ў Нацыянальным сходзе з пасланьнем 8 траўня, Лукашэнка ў катэгарычнай форме адмовіўся ад пераходу да прапарцыйнай выбарчай сыстэмы, у рамках якой галасаваньне адбываецца за партыйныя сьпісы. Такая сыстэма дзейнічае ва ўсіх суседніх краінах. У выніку там роля палітычных партыяў рэзка ўзрасла. І лёгка зразумець, чаму Лукашэнка супраць.

Бо, па-першае, у выпадку такога пераходу давядзецца ламаць цяперашнюю выбарчую сыстэму, якая ўжо адбудаваная, добра працуе з гледзішча ўладаў, дае патрэбны вынік. І навошта, дзеля чаго?

Па-другое, пры дзейнай мажарытарнай выбарчай сыстэме палітычная барацьба пераносіцца на рэгіянальны ўзровень, у цэнтры ўвагі апынаюцца мясцовыя праблемы: дарогі, жыльлё, гандаль і інш. І пры такой канкурэнцыі дырэктар заводу і чыноўнік заўсёды будзе мець перавагу перад апазыцыянэрам, які не займае ніякіх высокіх пасад.

А калі б выбары праводзіліся паводле прапарцыйнай сыстэмы, то перадвыбарчая дыскусія вялася б вакол агульнанацыянальных праектаў, якія прапануюць партыі. А гэта замах на сыстэму.

Па-трэцяе, пры прапарцыйнай выбарчай сыстэме давялося б пусьціць на агульнанацыянальныя тэлеканалы лідэраў партый. А як вядома, Лукашэнку ванітуе ад таго, што апазыцыйныя лідэры выступаюць па тэлевізіі.

Таму будзем жыць пры фэадалізьме.

Глядзець камэнтары (19)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG