Напярэдадні стала вядома пра ад’езд за мяжу знанага беларускага кінарэжысэра Андрэя Кудзіненкі. Дырэктар прыватнай школы «КінаКаляйдар» быў вымушаны ўцякаць з краіны пасьля шэрагу ператрусаў у жытле і на працы. Цяпер ён за межамі Беларусі, але не раскрывае краіны і акалічнасьцяў выезду, каб не нашкодзіць людзям, якія яму дапамаглі, піша «Белсат», які паразмаўляў з творцам.
Ужо першыя словы Кудзіненкі пра нядаўныя падзеі зь ім гавораць адназначна: перасьлед у Беларусі ані ня стаў лагаднейшым за тое, што адбывалася ў папярэднія месяцы і гады.
Сілавікі прыйшлі да Андрэя Кудзіненкі раніцай ў сераду, 22 ліпеня. Паводле рэжысэра, замест таго каб пазваніць у дзьверы, яны адразу пачалі моцна грукаць і крычаць.
«Ты сьпіш, і пачынаюць біць у дзьверы. Не званіць — адразу біць і раўці. Я нічога не зразумеў спрасонку. Паглядзеў у вочка, а там мне сьвецяць у вочы, напісана „АМАП“, крычаць: „Міліцыя“».
Калі Кудзіненка адчыніў дзьверы, у кватэру кінуліся восем амапаўцаў і двое супрацоўнікаў КДБ. Рэжысэру адразу надзелі кайданкі.
«Заляцелі, пасадзілі мяне, быў у майтках, надзелі кайданкі. Паўдня быў голы, пакуль не павезьлі ў офіс. Ня еў, ня піў», — кажа ён.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Беларускі рэжысэр Кудзіненка праз крымінальны перасьлед зьехаў зь БеларусіСпачатку сілавікі некалькі гадзінаў абшуквалі кватэру. Потым Кудзіненку дазволілі адзецца, зноў надзелі кайданкі і павезьлі ў памяшканьне кінашколы.
Ужо там «службісты» пыталі пра фінансаваньне школы з-за мяжы. Рэжысэр гаворыць, што «КінаКаляйдар» існаваў толькі за кошт аплаты навучэнцаў, адкрыта падпісваў дамовы і плаціў падаткі.
«Мы працавалі чыста, усё па-беламу. Выжывалі толькі коштам тых, хто плаціў за навуку. Ніякага замежнага фінансаваньня ў нас не было», — кажа ён.
Далей Кудзіненку пыталі пра грант ад UNESCO, на што той адказаў, што UNESCO не «экстрэмісцкая» арганізацыя, дый грошай адтуль школа не атрымала. А інфармацыю пра магчымасьць падобнай падтрымкі ён наогул знайшоў на старонцы дзяржаўнай кінастудыі «Беларусьфільм».
Нічога пры ператрусе ў школе не знайшлі, аднак сілавікі адразу далі зразумець, што школа больш працаваць ня будзе. Яны пужалі, што яму можа пагражаць ад 8 да 12 гадоў пазбаўленьня волі.
«Яшчэ ператрусу не пачалі, а ўжо суседзям расказвалі, што мы экстрэмісты. Я ім сказаў, што гэта хлусьня, што мы займаемся толькі навучаньнем і мастацтвам», — кажа Кудзіненка.
Рэжысёр назваў прозвішчы двух супрацоўнікаў КДБ, якія ўдзельнічалі ў ператрусах: Лапацін і Міланаў. Кудзіненка гаворыць, што абодва — старшыя лейтэнанты.
Спэцслужбы зацікавіліся працай «КінаКаляйдару» зусім хутка па перарэгістрацыі школы. Да таго ўстанова працавала тры гады. Спачатку Кудзіненка быў яе ініцыятарам і выкладнікам, пазьней стаў суўладальнікам. Калі ў былой дырэктаркі паўсталі праблемы зь сілавікамі, рэжысэр выкупіў ейную долю, перарэгістраваў установу на сябе і стаў адзіным уласьнікам і дырэктарам. Адылі ўжо празь дзень пасьля завяршэньня рэгістрацыі да яго прыйшлі.
Ператрус доўжыўся каля 15 гадзін, сілавікі забралі дакумэнты школы. Таксама ў яго забралі тэлефон, пашпарт і банкаўскую картку.
Падпіскі аб нявыезьдзе з Кудзіненкі ня бралі. Аднак, як ён кажа, было відавочна, што перасьлед працягнецца.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
«Не баяўся казаць праўду ў вочы сваім мастацтвам». Беларусы згадваюць Юрыя ХашчавацкагаЯк працавала школа «КінаКаляйдар»?
У школе працавалі каля пяці выкладнікаў, іх лік зьмяняўся ў залежнасьці ад курсаў. Там выкладалі рэжысуру, сцэнарнае і акторскае майстэрствы, анімацыю, ладзілі лекцыі і кінапрактыкумы.
Асобным кірункам быў праект CHRONOTOP, які Кудзіненка разьвівае з 2013 году. Яго ўдзельнікі за кароткі час і амаль безь бюджэту стваралі кароткамэтражныя фільмы, пераважна на тэмы сучаснай міталёгіі. Кудзіненка падкрэсьлівае, што праект ня быў палітычным.
Паводле Кудзіненкі, пасьля 2020 году школа спрабавала дзейнічаць як мага асьцярожней: унікала публічнасьці і зьбірала вакол сябе вузкае кола людзей, якія хацелі вучыцца і здымаць кіно.
«Першы час людзі баяліся нават сустракацца. Потым патроху сталі размаўляць, нешта рабіць, глядзець разам кіно. Хтосьці думаў, што пройдзе пяць ці шэсць гадоў і час зьменіцца», — кажа рэжысэр.
Аднак цяпер, на ягоную думку, у Беларусі нават непалітычная культурная дзейнасьць успрымаецца дзяржавай як пагроза. Яго асобна ў час ператрусу пыталі, чаму школа заве сябе «незалежнай». «Незалежнай ад каго?»
Недзяржаўныя школы выкараняюць цалкам
Змаганьне рэжыму Лукашэнкі зь незалежнымі ад дзяржавы школамі — не выпадковае, а дамэтнае. Улады намагаюцца кантраляваць кожны крок і пакінуць кіно толькі з правераных крыніц.
Кудзіненка адзначае, што апошнім часам праблемы паўсталі і ў іншых недзяржаўных кінашколаў. Частка зь іх закрылася, перайшла ў онлайн або скасавала свае праграмы. «КінаКаляйдар» застаўся апошнім, цяпер прыйшлі і па яго.
Андрэй Кудзіненка ўжо жыў на эміграцыі. Пасьля забароны фільму «Акупацыя. Містэрыі» ў 2005 годзе рэжысэр выехаў зь Беларусі і амаль дзесяць гадоў жыў і працаваў у іншых краінах.