Гэта стала новым этапам рэзкай эскаляцыі напружанасьці ў адным з найбольш стратэгічна важных суднаходных маршрутаў сьвету, піша карэспандэнт Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода Алекс Раўфаглу.
Цэнтральнае камандаваньне ЗША (CENTCOM) паведаміла, што пачало трэцюю за гэты тыдзень сэрыю ўдараў пасьля таго, як Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР) атакаваў кантэйнэравоз M/V GFS Galax, які праходзіў праз Армускую пратоку.
«Адзін з чальцоў цывільнага экіпажу лічыцца зьніклым бязь вестак. Судна ня можа працягваць рэйс праз пажар на борце і сур’ёзныя пашкоджаньні машыннага аддзяленьня», — гаворыцца ў заяве CENTCOM.
7 ліпеня Іран ужо атакаваў тры гандлёвыя судны ў Армускай пратоцы або паблізу яе.
«Злучаныя Штаты працягваюць наносіць Ірану значныя страты, пасьлядоўна аслабляючы яго здольнасьць атакаваць цывільныя судны і караблі, якія свабодна праходзяць праз пратоку», — заявілі ў CENTCOM, дадаўшы, што апэрацыя праводзіцца паводле распараджэньня прэзыдэнта Дональда Трампа.
Міністар абароны ЗША Піт Гэґсэт падкрэсьліў пазыцыю Вашынгтона ў сацыяльных сетках, напісаўшы: «Іран зрабіў дрэнны выбар. Цяпер ён заплаціць».
Высокапастаўлены прадстаўнік адміністрацыі ЗША паведаміў журналістам, што амэрыканскія сілы наносілі ўдары па іранскіх радыёлякацыйных сыстэмах паветранага і марскога назіраньня, сховішчах ракетаў і бесьпілётнікаў, пускавых устаноўках ракетаў і дронаў, а таксама зэнітных ракетных комплексах, каб аслабіць вайсковыя магчымасьці Тэгерану.
Іранскія дзяржаўныя СМІ паведамілі пра выбухі на поўдні краіны. Дзяржаўны тэлеканал IRIB паведаміў пра тры выбухі ў Бандар-Абасе, два — у Сірыку, а таксама пра выбухі на востраве Кешм, які таксама выходзіць да Армускай пратокі.
Празь некалькі гадзін пасьля пачатку апэрацыі амэрыканскія вайскоўцы паведамілі, што нанесьлі ўдары прыкладна па 140 вайсковых аб’ектах Ірану. Агульная колькасьць цэляў, атакаваных цягам гэтага тыдня, дасягнула 300. Паводле ЗША, мэта — «аслабіць здольнасьць Ірану атакаваць цывільныя судны, якія свабодна праходзяць праз Армускую пратоку».
Іран закрыў пратоку і пагражае адказам
Новая апэрацыя ЗША адбылася пасьля аднаго з найбольш значных крокаў Ірану ў супрацьстаяньні з Вашынгтонам — закрыцьця Армускай пратокі на нявызначаны тэрмін.
У заяве, якую распаўсюдзіла дзяржаўнае тэлебачаньне IRIB, марскія сілы КВІР паведамілі, што некалькі суднаў спрабавалі прайсьці праз праліў па «не ўпаўнаважаным» або «не ўхваленым» маршруце, нягледзячы на неаднаразовыя папярэджаньні.
«Судна, якое паставіла пад пагрозу марскую бясьпеку, адключыўшы свае сыстэмы, было атакавана і спынена», — заявілі ў КВІР, не назваўшы яго.
Паводле КВІР, па адным з суднаў быў зроблены «папераджальны стрэл», пасьля чаго яго спынілі.
«Армуская пратока будзе закрытая да асобнага распараджэньня і да поўнага спыненьня амэрыканскага ўмяшаньня ў гэтым рэгіёне. Ніводнае судна ня зможа прайсьці празь яе», — заявіў КВІР.
Іран таксама папярэдзіў, што любыя новыя вайсковыя дзеяньні супраць краіны выклічуць «жорсткі адказ», а новымі цэлямі могуць стаць дадатковыя вайсковыя базы ў рэгіёне.
Брытанскі Цэнтар каардынацыі марскога гандлю (UKMTO) паведаміў пра інцыдэнт за дзевяць марскіх міляў ад узьбярэжжа Аману.
«Вайсковыя ўлады паведамілі, што кантэйнэравоз атрымаў пашкоджаньні ў кармавой частцы, што прывяло да пажару на борце», — паведаміў UKMTO.
Гэтая інфармацыя адпавядае паведамленьню CENTCOM аб тым, што судна пад сьцягам Кіпру атрымала сур’ёзныя пашкоджаньні і не змагло працягнуць плаваньне.
Дыпляматычныя намаганьні зайшлі ў тупік
Эскаляцыя адбылася на фоне фактычнага правалу дыпляматычных перамоваў у Амане.
Міністар замежных спраў Ірану Абас Арагчы сустрэўся са сваім аманскім калегам Саідам Бадрам аль-Бусаідзі, каб абмеркаваць мэханізмы забесьпячэньня бясьпечнага суднаходзтва праз Армускую пратоку.
Раней Аман паведаміў, што перамовы зь Іранам працягнуцца як на тэхнічным, так і на палітычным узроўнях дзеля дасягненьня пагадненьняў, якія адпавядаюць міжнароднаму праву адносна суднаходзтва.
Прадстаўнікі ЗША ў гэтых перамовах не ўдзельнічалі.
Як стала вядома Радыё Свабода ад дыпляматычных крыніц, аманскія пасярэднікі перадалі іранскай дэлегацыі прапановы, накіраваныя на ўрэгуляваньне спрэчак вакол свабоды суднаходзтва. Высокапастаўленыя чыноўнікі адмовіліся камэнтаваць зьмест гэтых прапановаў.
Паводле крыніц, знаёмых з ходам перамоваў, Іран пакінуў сустрэчу, заявіўшы, што вернецца пасьля выпрацоўкі адзінай унутранай пазыцыі адносна прапановаў, якія прадугледжвалі свабоднае праходжаньне суднаў праз аманскія воды ў паўднёвай частцы праліву без спагнаньня збораў.
Неўзабаве пасьля гэтага іранскія сілы адкрылі агонь па гандлёвым судне і абвясьцілі пра закрыцьцё Армускай пратокі.
Апошнія месяцы Дональд Трамп прасоўваў так званы «Паўднёвы маршрут» — суднаходны калідор, які праходзіць бліжэй да ўзьбярэжжа Аману і далей ад тэрытарыяльных водаў Ірану.
Тэгеран неаднаразова настойваў, што бясьпечным лічыць толькі маршрут, які праходзіць бліжэй да іранскага ўзьбярэжжа. Раней Іран ужо абвінавачвалі ў атаках на судны, якія карысталіся аманскім маршрутам.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Хто выйграў ад дамовы ЗША і Ірана і ці ёсьць там месца для Беларусі? Тлумачыць Роза ТурарбекаваНовыя пагрозы пашыраюць рызыку канфлікту
Новая эскаляцыя адбываецца на фоне ўсё больш вострага палітычнага супрацьстаяньня.
Новы вярхоўны лідэр Ірану Маджтаба Хамэнэі паабяцаў адпомсьціць за забойства свайго бацькі і папярэдніка Алі Хамэнэі, заявіўшы, што адплата «непазьбежна павінна адбыцца».
«Гэта не залежыць ні ад майго асабістага існаваньня, ні ад іншых чыноўнікаў. Незалежна ад таго, будзем мы прысутнічаць ці не, гэта адбудзецца», — сказаў ён, дадаўшы, што Іран склаў сьпіс асобаў, якія павінны стаць мэтамі.
За некалькі гадзін да гэтага Дональд Трамп заявіў, што любая спроба замаху на яго будзе азначаць маштабны вайсковы адказ ЗША.
«Тысяча ракетаў ужо гатовыя да запуску і нацэленыя на Ісламскую Рэспубліку Іран, а яшчэ тысячы будуць гатовыя неадкладна», — напісаў Трамп у сваёй сацыяльнай сетцы Truth Social, заявіўшы, што ЗША «цалкам зьнішчаць» Іран у выпадку рэалізацыі такой пагрозы.
Гэты абмен пагрозамі адбываецца пасьля часовага спыненьня агню, якое ненадоўга прыпыніла баявыя дзеяньні пасьля вайны, што пачалася ў канцы лютага маштабнымі амэрыканска-ізраільскімі ўдарамі па Іране. Цяпер Трамп заяўляе, што перамір’е фактычна больш не дзейнічае, хоць і пакідае магчымасьць аднавіць перамовы.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Іран разьвітваецца з былым лідэрам, забітым яшчэ ў лютым. Чаго чакаць?Аналітыкі: магчымасьцяў для дыпляматыі становіцца ўсё менш
На думку экспэртаў, рашэньне Ірану закрыць Армускую пратоку і атакаваць гандлёвыя судны стала яшчэ адным ударам па дыпляматычных намаганьнях.
«Іранскі рэжым зноў паказвае, што калі Злучаныя Штаты працягваюць руку дзеля дыпляматыі, Тэгеран адказвае сьціснутым кулаком», — сказаў Радыё Свабода дырэктар палітычнага аддзелу арганізацыі United Against Nuclear Iran Джэйсан Бродзкі.
Закрыцьцё Армузкай пратокі, празь якую ў звычайных умовах праходзіць каля пятай часткі сусьветнага экспарту нафты, істотна павялічвае рызыку маштабнай рэгіянальнай нестабільнасьці і можа мець сур’ёзныя наступствы для міжнародных энэргетычных рынкаў, калі блякаваньне працягнецца.
Паколькі дыпляматыя пакуль не прыносіць вынікаў, а Вашынгтон і Тэгеран усё больш узмацняюць жорсткую рыторыку, апошнія вайсковыя сутыкненьні сьведчаць пра рэальную небясьпеку таго, што канфлікт можа выйсьці далёка за межы Пэрсыдзкай затокі.