Нядаўняе рашэньне Нямеччыны выклікаць на размову кітайскага амбасадара пасьля паведамленьняў пра тое, што расейскія салдаты маглі праходзіць навучаньне ў Кітаі, зноў прыцягнула ўвагу да падтрымкі Пэкінам вайны Масквы супраць Украіны.
На думку Крыстафэра Ўокера, віцэ-прэзыдэнта Цэнтра эўрапейскага палітычнага аналізу (CEPA), такое навучаньне нельга разглядаць як асобны выпадак. Ён кажа, што гэта адлюстроўвае больш шырокую мадэль супрацоўніцтва паміж аўтарытарнымі ўрадамі, якія ўсё часьцей супрацоўнічаюць у дыпляматычнай, эканамічнай, ваеннай і інфармацыйнай сфэрах, нават без фармальнага саюзу.
У інтэрвію Алексу Рафаглу віцэ-прэзыдэнт CEPA абмяркоўвае падтрымку Кітаем ваенных намаганьняў Расеі, разьвіцьцё адносін паміж Масквой, Пэкінам і Тэгеранам, а таксама тое, чаму дэмакратыям патрэбна ўстойлівая доўгатэрміновая стратэгія для канкурэнцыі з аўтарытарнымі дзяржавамі.
— Расея выклікала пасла Кітая пасьля паведамленьняў выведкі пра тое, што Пэкін мог навучаць расейскіх салдат. Ці гэта значная новая падзея?
— Думаю, справядліва будзе сказаць, што Кітай сыстэматычна падтрымліваў ваенныя намаганьні Расеі ва Ўкраіне. Таму, напэўна, не павінна быць вялікай нечаканасьцю, што кітайскія ўлады, відавочна, вырашылі аказаць такую падтрымку ваенным намаганьням Расеі. Як адзначалі іншыя назіральнікі, падтрымка Кітая сапраўды адыграла вырашальную ролю ў ваенных намаганьнях Расеі.
— Ці выходзіць роля Пэкіну цяпер далёка за рамкі дыпляматычнай падтрымкі і ці Кітай робіцца важным эканамічным і лягістычным партнэрам Масквы?
— Я думаю, што Кітай спрабаваў зрабіць і тое, і другое. Ён сыгналізаваў праз свае інфармацыйныя і прапагандысцкія каналы, што імкнецца дзейнічаць як сумленны пасярэднік або як нейкі назіральнік. Але яго дзеяньні і падтрымка супярэчаць гэтай ідэі, як з пункту гледжаньня апошніх навін, зьвязаных зь відавочнай падтрымкай расейскіх салдат, якія прайшлі навучаньне, а потым пайшлі ваяваць ва Ўкраіну, так і ў эканамічным пляне, у пляне забесьпячэньня запаснымі часткамі, у пляне дыпляматычнай, а таксама інфармацыйна-прапагандысцкай падтрымкі.
У пэўным сэнсе гэта частка пакета падтрымкі, якую Кітай эфэктыўна аказвае Расеі з пачатку поўнамаштабнага нападу на Ўкраіну [у лютым 2022 году]. Больш за тое, адносіны, якія склаліся паміж Расеяй і Кітаем, бяруць пачатак яшчэ раней. Можна сьцьвярджаць, што гэта адбылося, калі Сі Дзіньпін заступіў на пасаду генэральнага сакратара Камуністычнай партыі Кітая і заняў іншыя кіруючыя пасады ў 2012 годзе, а Ўладзімір Пуцін вярнуўся на пасаду прэзыдэнта Расеі прыкладна ў той жа час.
З часам яны наладзілі вельмі блізкія адносіны... Яны сустракаліся, магчыма, каля 70 разоў, асабіста або віртуальна, з таго часу, як Пуцін вярнуўся на пасаду, а Сі Дзіньпін заняў кіруючую пасаду ў Кітаі. Яны сапраўды дасягнулі таго, што мы апісалі як агульны сьветапогляд, у тым, як яны падыходзяць да шырэйшага сьвету.
— У нядаўняй справаздачы CEPA разглядаецца разьвіцьцё адносін паміж Расеяй, Кітаем і Іранам. У якой ступені гэтыя ўрады разьвілі скаардынаванае стратэгічнае партнэрства і як гэта ўплывае на сыстэму альянсаў пад лідэрствам ЗША?
— Магчыма, яны не настолькі шырока сынхранізаваныя. Я думаю, што яны прыйшлі да працоўных адносін, дзе яны аказваюць падтрымку паміж гэтымі рознымі дзяржавамі па меры неабходнасьці.
Як мы адзначаем у справаздачы, гэта не заўсёды бесьперашкоднае супрацоўніцтва, і яно не бязьмежнае. Але яно ідзе па важных напрамках дзейнасьці, зьвязаных з эканамічнай, энэргетычнай або ў некаторых выпадках ваеннай падтрымкай, — мы ня можам забываць, што Іран пастаўляў Расеі бесьпілётнікі ў вялікіх маштабах для нападаў на Ўкраіну на працягу доўгага пэрыяду часу.
Я думаю, што ўсе гэтыя рэжымы бачаць перавагу ўзаемнай значнай супрацы. Шмат у чым, калі параўноўваць з тым, што было 15 ці 20 гадоў таму, гэтыя адносіны разьвіваліся нечаканым чынам да такой ступені, што рэжымы ў Тэгеране, Маскве і Пэкіне даволі эфэктыўна працуюць разам, нават калі гэта тэхнічна не сынхранізавана.
— У вашым дакладзе адзначаецца, што гэтыя ўрады часта супрацоўнічаюць без фармальных інстытуцыйных структур, якія ёсьць у NATO. Ці павінны палітыкі разглядаць гэтую гнуткасьць як слабасьць, ці было б памылкай меркаваць, што адсутнасьць фармальнага альянсу абмяжоўвае іх здольнасьць эфэктыўна супрацоўнічаць?
— У нейкім сэнсе гэта можа быць і так, і гэтак.
Гэтыя рэжымы баяцца ўласнага насельніцтва.
Я думаю, што гэтыя рэжымы баяцца ўласнага насельніцтва, часткова таму, што яны ня маюць ад яго дэмакратычнай згоды. Ня будзем забываць, што іранскі рэжым у апошнія месяцы забіў тысячы і тысячы жыхароў краіны. Расея жорстка абыходзіцца са сваімі грамадзянамі рознымі спосабамі і бачыць, як дзясяткі тысяч зь іх вырашаюць пакінуць краіну. Кітай таксама кіруе, магчыма, самым эфэктыўным тэхнааўтарытарным апаратам сярод усіх краін на плянэце.
Такім чынам, гэта краіны, кіраўніцтва якіх відавочна баіцца ўласнай грамадзкасьці. У гэтым сэнсе яны крохкія.
Але ў той жа час было б безадказна з боку ЗША і іншых свабодных грамадзтваў легкадумна ставіцца да згоды, якая склалася паміж гэтымі краінамі. У пэўным сэнсе яны забясьпечваюць адна адну рэзэрвовымі магутнасьцямі [здольнасьцю хутка аказаць падтрымку, калі гэта неабходна], і тыя выгады, якія атрымліваюцца ад супрацоўніцтва — гэта выгады, якіх самі дэмакратычныя краіны павінны імкнуцца дасягнуць.
— Некаторыя палітыкі сьцьвярджаюць, што ўсё большая эканамічная залежнасьць Расеі ад Кітая можа ўрэшце стварыць напружанасьць у іх адносінах, фактычна зрабіўшы Маскву малодшым партнэрам. Ці бачыце вы гэты дысбалянс як уразьлівасьць, якую Захад можа выкарыстаць? Ці агульнае супрацьстаяньне Злучаным Штатам, верагодна, пераважыць гэтыя разыходжаньні паміж Масквой і Пэкінам?
— Я таксама думаю, што з пункту гледжаньня адносін паміж кіраўніцтвам Кітая і Расеі карціна цяпер такая, што антыпатыя да Захаду і жаданьне аслабіць ЗША прысутнічаюць, і я падазраю, што яны даволі трывалыя.
Адначасова Ўладзімір Пуцін часткова ставіць на кон будучыню сваёй краіны, робячы яе значна слабейшым, залежным партнэрам у адносінах з Кітаем.
Такім чынам, у той ступені, у якой гэта стварае расколіны ўнутры кіруючых эліт Расеі, я лічу, што такое [выкарыстаньне з боку Захаду] пажаданае ў дадзеным кантэксьце.
Ці можам мы разьлічваць на хуткае разьвіцьцё падзей у бліжэйшай пэрспэктыве? Я думаю, што гэта было б неабдумана і безадказна, таму што гэтыя рэжымы хочуць застацца на ўсё жыцьцё. Яны ня маюць намеру сыходзіць і паводзяць сябе адпаведна.
На мой погляд, гэта патрабуе доўгатэрміновай, устойлівай заангажаванасьці Захаду і ЗША ў барацьбу з гэтымі канкурэнтамі. Гэтыя канкурэнты інвэстуюць сродкі на розных узроўнях, каб аслабіць ЗША. Я думаю, што мы і нашы натуральныя саюзьнікі павінны быць гатовыя да гэтай канкурэнцыі ў доўгатэрміновай пэрспэктыве.
— Акрамя ваеннага і эканамічнага супрацоўніцтва, і Пэкін, і Масква працягваюць інвэставаць значныя сродкі ў глябальную мэдыйную і інфармацыйную дзейнасьць. Аналітыкі часта апісвалі расейскую і кітайскую інфармацыйныя стратэгіі як розныя, дзе Расея сканцэнтравана на разбурэньні, у той час як Кітай прасоўвае доўгатэрміновы наратыў аб добрым кіраваньні і міжнародным парадку. Аднак, ці не адбываецца так, што іх інфармацыйныя намаганьні ўсё часьцей узаемна падмацоўваюцца?
— Я думаю, што адносіны, якія разьвіваліся працяглы час паміж інфармацыйнымі апаратамі ў Расеі і Кітаі, цяпер прывялі да частковых супадзеньняў, ці то наўмысна, ці проста па зьбегу абставін, і мы павінны ўспрымаць гэта сур’ёзна ў любым выпадку.
...значнае супадзеньне ў наратывах, якія прасоўваюцца кітайскімі і расейскімі дзяржаўнымі СМІ.
Напрыклад, у Лацінскай Амэрыцы сёньня назіраецца значнае супадзеньне ў наратывах, якія прасоўваюцца кітайскімі і расейскімі дзяржаўнымі СМІ. Гэтыя наратывы ў апошнія гады таксама ўзмацнілі тыя пасланьні, якія зыходзяць ад рэжымаў у Каракасе і Гаване.
У гэтым сэнсе існуе канцэнтрацыя мэдыйнай актыўнасьці з аўтарытарных крыніц у гішпанамоўных краінах па ўсім рэгіёне.
Мы бачым вэрсіі гэтага ў некаторых частках Афрыкі на поўдзень ад Сахары, а таксама на Блізкім Усходзе.
Мы павінны паставіцца да гэтага сурʼёзна, бо калі вы не бераце ўдзелу ў гульні, амаль лягічна, што каманда, якая знаходзіцца на полі, укладвае рэсурсы і гуляе больш старанна, будзе мець перавагу.
Гэтыя наратывы, у тым ліку тыя, якія ўвесь час ставяць пад сумнеў прэстыж ЗША, па-рознаму распаўсюджваюцца як у расейскіх, так і ў кітайскіх дзяржаўных СМІ. Я лічу, што гэта стратэгічна нявыгадна для ЗША і заслугоўвае большай увагі і пастаяннай заангажаванасьці.
— Наколькі пасьпяхова Расея і Кітай фармуюць грамадзкую думку ў такіх рэгіёнах, як Афрыка, Лацінская Амэрыка і Блізкі Усход, асабліва адносна вайны Расеі супраць Украіны?
— Калі выкарыстоўваць вайну Расеі супраць Украіны ў якасьці аднаго з паказчыкаў, то ўражвае тое, як аўдыторыя ў розных частках сьвету, у тым ліку ў краінах Афрыкі на поўдзень ад Сахары і ў Лацінскай Амэрыцы, але ня толькі там, успрымае гэты канфлікт.
Расея, безумоўна, зьяўляецца агрэсарам. Яна распачала нічым не справакаваную атаку на Ўкраіну. Аднак у значнай частцы сьвету ўспрыманьне не такое. Гэта зьвязана, прынамсі часткова, з сыстэматычным распаўсюджваньнем інфармацыі і аргумэнтаў з крыніц, якімі кіруюць Пэкін і Масква, якія амаль заўсёды падаюць падзеі па-свойму.
Я думаю, што мы павінны паставіцца да гэтага сурʼёзна, бо калі гэта можа адбыцца ў такім выпадку, вядома ж, гэта можа адбыцца і ў іншых пытаньнях, у тым ліку ў тым, як малююць вобраз ЗША.
Гэта не навіна. Кітайская і расейская дзяржавы прыкладаюць для гэтага глябальныя намаганьні ўжо шмат гадоў — больш за дзесяць гадоў у сучасным кантэксьце — і я думаю, што гэта тое, да чаго нам трэба паставіцца вельмі сурʼёзна.
Форум