Расейскі военачальнік Раман Дземурчыеў выхваляўся родным і калегам катаваньнямі, пакараньнямі сьмерцю і зьдзекамі над целамі ўкраінскіх вайскоўцаў. Гэта вынікае з архіву яго перапіскі ў 2022-2024 гадах, які вывучылі расьсьледніцкія праекты Радыё Свабода «Сыстэма» і Ўкраінскай службы «Схемы».
Журналісты пацьвердзілі сапраўднасьць перапіскі і аднавілі кантэкст згаданых у ёй падзеяў. Шматлікія апісаньні, фота і відэа зьверстваў даказваюць: расейскае камандаваньне ня проста ведае аб падобнай практыцы на фронце, але і заахвочвае іх.
Папярэджаньне: матэрыял зьмяшчае шакавальныя падрабязнасьці, апісаньні катаваньняў і забойстваў. У цытатах зь перапіскі галоўнага героя захавана аўтарская артаграфія і ненарматыўная лексыка. Гэта зроблена для таго, каб задакумэнтаваць сапраўдны характар учыненых дзеяньняў і іх абмеркаваньняў.
«Я хутка іх усіх абасу, бл* <...> Х*й якога палоннага вазьму, бл*. Усіх скончу, бл*».
«Учора палоннага ўзялі <...> хамавітага ўкропа... Ну яго салдаты там і пры****ашылі, бл*дзь, у траншэі».
«Я людзей расстрэльваў, да прыкладу. У вока яму вока страляю — у яго з патыліцы трасер вылятае. Я разумею, што ён вораг, так, ён гандон. <...> Але мы ўсе людзі».
Усе гэтыя цытаты належаць не радавому расейскаму салдату. Так сваю руціну на фронце апісвае генэрал-маёр Раман Дземурчыеў, які займае зараз пасаду намесьніка камандуючага 20-й агульнавайсковай арміі Расеі.
49-гадовы Дземурчыеў — актыўны ўдзельнік расейскага ўварваньня ва Ўкраіну. Яго высока ацэньвае расейскае кіраўніцтва: ён хадзіў на нарады з вышэйшым камандаваньнем, атрымліваў прэмію «Мы побач. Добрая справа» ад губэрнатара Маскоўскай вобласьці і ордэн ад кіраўніка Чачні Рамзана Кадырава. У 2023 годзе Уладзімір Пуцін прысвоіў Дземурчыеву званьне генэрал-маёра.
Вядома, расправамі над ваеннапалоннымі Дземурчыеў не выхваляецца публічна. Усе наведзеныя вышэй цытаты — вытрымкі зь яго асабістай перапіскі і аўдыёпаведамленьняў, адпраўленых калегам, сябрам і паплечнікам. Перапіску расьсьледніцкаму праекту Ўкраінскай службы Радыё Свабода «Схемы», перадала крыніца ва ўкраінскім войску.
У зносінах з калегамі, сваякамі, падначаленымі і камандаваньнем Дземурчыеў, паводле яго ж, ня дзеліцца асабліва адчувальнай або сакрэтнай інфармацыяй. Уласныя ж апавяданьні пра зьдзекі з палонных ён, відавочна, да такой інфармацыі не адносіць і дзеліцца імі амаль з гонарам.
Напрыклад, 18 кастрычніка 2022 году Дземурчыеў паведаміў адразу некалькім сваім знаёмым, што «ўзяў апорнік» (апорны пункт. — РС), які штурмаваў тры дні. І дадаў, што ў выніку ўзяў у палон чацьвярых украінцаў.
Да гэтага паведамленьня ён дадаў фота жорсткага зьместу: на фота — адрэзаныя і счарнелыя чалавечыя вушы, падвешаныя на мэталічную трубу.
Фота зь перапіскі, у якой Раман Дземурчыеў піша, што зьбіраецца сабраць «гірлянду» з вушэй
Адно з такіх паведамленьняў з фота счарнелых вушэй Дземурчыеў адправіў сваёй жонцы Аляксандры. Далей у іх адбыўся такі дыялёг:
— А потым што зь імі рабіць? — запыталася ў яго жонка.
— Зьбяру гірлянду і падару.
— Як сьвіныя вушы да піва.
— Ага.
Нідзе ў перапісцы Дземурчыеў не ўдакладняе, дзе менавіта і пры якіх абставінах быў зроблены гэты здымак. З кантэксту яго зносін з паплечнікамі вынікае, што гэтыя вушы, хутчэй за ўсё, належалі камусьці з украінцаў. Аднак незразумела, іх зрэзалі з жывога ці ўжо мёртвага чалавека.
Сам Дземурчыеў адказаў на званок карэспандэнта «Схем», але пасьля пытаньня аб абыходжаньні з ваеннапалоннымі, кінуў слухаўку.
Пра тое, што абмяркоўваў генэрал Дземурчыеў, як выказваўся пра вайсковае камандаваньне і сваіх падначаленых, глядзіце ў відэаматэрыяле «Схем» на ўкраінскай мове з расейскімі субцітрамі.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 3 верасьня ўкраінскі брыгадны генэрал Аляксандар Тарнаўскі заявіў, што Ўзброеныя сілы Ўкраіны прарвалі першую лінію абароны на запароскім кірунку, на якую расейцы выдаткавалі больш за ўсё рэсурсаў.
- У канцы 2023 і на пачатку 2024 расейцы працягвалі масавыя абстрэлы ўкраінскіх гарадоў: Дніпра, Кіева, Харкава, Адэсы і іншых месцаў. Дзясяткі людзей загінулі і атрымалі раненьні. Украінскі бок у адказ абстрэльваў расейскі Белгарад, некалькі чалавек загінулі. Узброеныя сілы дзьвюх краін рэгулярна атакуюць падкантрольныя процілегламу боку тэрыторыі бесьпілётнікамі.
- Агулам з пачатку 2024 году ўкраінскія дроны пашкодзілі 18 расейскіх НПЗ, што прывяло да скарачэньня вытворчасьці амаль на 14%. У сакавіку былі атакаваныя такія абʼекты, як Разанскі НПЗ карпарацыі «Роснефть» і завод «Лукойла» ў Кстове ў Ніжагародзкай вобласьці. Абодва ўваходзяць у топ-10 найбуйнейшых НПЗ Расеі і забясьпечваюць бэнзінам Маскву.
- 6 жніўня 2024 году Ўкраіна пачала апэрацыю ў Курскай вобласьці. 19 жніўня прэзыдэнт Украіны Ўладзімір Зяленскі заявіў, што пад кантролем Украіны ў ходзе апэрацыі Ўзброеных сілаў Украіны знаходзяцца 92 паселішчы Курскай вобласьці Расеі. Галоўнакамандуючы Ўзброенымі сіламі Ўкраіны Аляксандар Сырскі ўдакладніў, што такіх населеных пунктаў 82. Улады Ўкраіны заявілі пра стварэньне ваенных камэндатураў і арганізацыі перадачы «гуманітарнай дапамогі ў населеныя пункты, якія знаходзяцца пад кантролем Украіны». Экспэрты Інстытуту вывучэньня вайны, прааналізаваўшы заявы і відэаматэрыялы з геалякацыяй, выказалі думку, што Ўкраіна кантралюе ў Курскай вобласьці ня ўсю тэрыторыю ў заяўленых межах прасоўваньня.
- 16–18 жніўня ўкраінскія сілы падарвалі тры масты, якія мелі стратэгічнае значэньне для матэрыяльна-тэхнічнага забесьпячэньня групоўкі расейскіх войскаў ва Ўкраіне і вайсковай авіяцыі, якая базуецца ў Курскай вобласьці.
- 17 лістапада Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Прэзыдэнт ЗША абнавіў свае патрабаваньні да эўрапейскіх краінаў-сяброў NATO павялічваць выдаткі на абарону. Таксама палітык заявіў, што хоча, каб Украіна дала Злучаным Штатам кантроль за сваімі радовішчамі рэдказямельных выкапняў у абмен на фінансавую падтрымку яе ваенных дзеяньняў супраць Расеі.
- У ноч на 14 лютага Расея бесьпілётнікам атакавала Чарнобыльскую АЭС, на саркафагу над разбураным у 1986-м пры чарнобыльскай катастрофе энэргаблёку пачаўся пажар, які ня могуць патушыць некалькі дзён.
- 12 лютага 2025 Трамп пагутарыў па тэлефоне з Пуціным, і 18 лютага 2025 году ў Эр-Рыядзе (Саудаўская Арабія) пачалася двухбаковая сустрэча з удзелам дзяржаўнага сакратара ЗША Марка Рубіё і кіраўніка МЗС Расеі Сяргея Лаўрова. Украіна на перамовы не запрошаная. Перад гэтым у Мюнхэне (Нямеччына) і Парыжы (Францыя) адбыліся, адпаведна, канфэрэнцыя па бясьпецы і саміт вядучых краінаў ЭЗ, але на іх так і ня выпрацавалі пляну доўгатэрміновай падтрымкі Ўкраіны. Акрамя таго, Вугоршчына — сябра Эўразьвязу, NATO і пры гэтым ляяльная да Расеі — дыстанцыявалася ад абмеркаваньня далейшай вайсковай дапамогі Кіеву, абвінаваціўшы іншыя краіны ў падбухторваньні далейшай вайны.
- У красавіку высьветлілася, што мірныя перамовы пакуль ня маюць посьпеху, а тым часам Украіна заявіла, што ведае імёны 155 кітайскіх наймітаў, якія падпісалі кантракты з Расеяй і пайшлі на вайну. Афіцыйны Пэкін заявіў, што сваіх грамадзянаў на вайну не адпраўляў, а наадварот, раіў жыхарам краіны трымацца падалей ад абодвух бакоў.
- Дзяржаўны ўкраінскі праект «Хачу жыць», які выконвае Каардынацыйны штаб у пытаньнях абыходжаньня з ваеннапалоннымі, у красавіку 2025 году апублікаваў прозьвішчы 742 грамадзян Беларусі, якія з 2023 году ваююць супраць Украіны на баку Расеі, зь іх 96 ужо загінулі.
- 1 чэрвеня на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- Улетку 2025 году прэзыдэнт Злучаных Штатаў Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі на асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася.
- У ноч на 7 верасьня расейскія войскі нанесьлі рэкордны ўдар па Ўкраіне — дзяржаву атакавалі 805 «Шахедаў» і дронаў-імітатараў. Загарэўся будынак ураду ў Кіеве.
- Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.