Тым часам Белы дом заявіў, што перамовы паміж варожымі бакамі ўсё яшчэ працягваюцца і што дыпляматыя застаецца жыцьцяздольным варыянтам, піша Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода.
16 ліпеня а 21:30 «амэрыканскія войскі пачалі наносіць новую хвалю ўдараў па Іране шостую ноч запар, каб яшчэ больш пагоршыць вайсковы патэнцыял Ірану», — гаворыцца ў заяве Цэнтральнага камандаваньня ЗША (CENTCOM) ад 16 ліпеня.
Празь некалькі гадзін CENTCOM заявіла аб «пасьпяховым завяршэньні» місіі й паражэньні «дзясяткаў» іранскіх вайсковых абʼектаў.
«Амэрыканскія войскі, у тым ліку зьнішчальнікі, паветраныя дроны й вайсковыя караблі, выпусьцілі высокадакладныя боепрыпасы, якія паразілі дзясяткі іранскіх ваенных цэляў, такіх як абʼекты прыбярэжнага назіраньня і супрацьпаветранай абароны, вайсковая лягістычная інфраструктура і вайскова-морскі патэнцыял», — гаворыцца ў паведамленьні.
Прэс-сакратарка Белага дому Кэралайн Лівіт заявіла, што «прычынай нядаўніх удараў за апошнія некалькі дзён зьяўляецца парушэньне Іранам мэмарандуму аб узаемаразуменьні, які мы зь імі падпісалі».
«У прыватнасьці, у падпісаным мэмарандуме аб узаемаразуменьні было забаронена страляць па камэрцыйных караблях, якія праходзяць праз Армускую пратоку, і, на жаль, яны прынялі трагічнае рашэньне зрабіць гэта».
Выбухі ў Іране
Раніцай 17 ліпеня іранскія дзяржаўныя СМІ паведамілі пра выбухі і атакі па некалькіх аб’ектах, хоць гэтыя паведамленьні не было як адразу пацьвердзіць і CENTCOM не ўдакладніла зону сваіх дзеяньняў.
Іранскія СМІ паведамлялі пра ўдары паблізу вострава Кешм у Пэрсыдзкай затоцы, недалёка ад Армускай пратокі, цэнтру канфлікту апошніх тыдняў. Інфармацыйнае агенцтва Tasnim таксама паведаміла, што амэрыканскія зьнішчальнікі атакавалі аэрапорт у Іраншахры, горадзе з насельніцтвам каля 100 000 чалавек, прыкладна за 300 кілямэтраў ад Аманскай затокі на поўдні Ірану. Асобна інфармацыйнае агенцтва Fars паведаміла, што мост у Бандар-Хаміры быў цэльлю атакі ЗША.
Пазьней іранскія СМІ паведамілі, што пяць мастоў на поўдні былі пашкоджаныя ў выніку апошняй хвалі ўдараў ЗША, дадаўшы, што сем чалавек загінулі. Паведамленьні не ўдалося праверыць.
Была інфармацыя пра выбухі ў Бушэры — горадзе, дзе знаходзіцца адзіная атамная электрастанцыя Ірану. Дзяржаўная тэлевізія назвала гэты ўдар «працягам амэрыканскай варожай агрэсіі».
Паведамлялі таксама пра выбухі на чыгуначным вузьле ў прыбярэжным Бандар-Абасе і каля Ахвазу, дзе жыхары паведамілі агенцтву AFP, што чулі моцныя выбухі другую ноч запар.
Іран адказвае
Раніцай 17 ліпеня ўлады Кувэйту, Бахрэйну і Катару заявілі, што іхныя сыстэмы супрацьпаветранай абароны адрэагавалі на відавочныя ракетныя і бесьпілётныя атакі Ірану.
Іранскія СМІ паведамілі, што вайскоўцы краіны наносілі ўдары па амэрыканскіх гелікоптэрах і самалётах, разьмешчаных на авіябазе ў Бахрэйне, «у адказ на варожыя дзеяньні праціўніка, які нацэльваецца на гарадзкую інфраструктуру і мірных людзей».
Корпус вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР) Ірану ў дзьвюх асобных заявах ад 16 ліпеня заявіў, што нанёс удары па амэрыканскіх вайсковых базах у Кувэйце і Ярданіі. У адной з заяваў КВІР сьцьвярджаў, што амэрыканскія вайскоўцы выкарыстоўвалі свае авіябазы ў Ярданіі для атак на Іран папярэдняй ноччу.
У заяве гаворыцца, што ў адказ нанесеныя ракетныя ўдары па «пляцоўцы стаянкі амэрыканскіх зьнішчальнікаў і новым амэрыканскім цэнтры кіраваньня і кантролю ў Заходняй Азіі на авіябазе Азрак у Ярданіі».
У другой заяве КВІР заявіў, што правёў камбінаваны ракетны ўдар і атаку бесьпілётнікаў па «цэнтры спадарожнікавай сувязі, радарнай сыстэме раньняга папярэджаньня на авіябазе Алі-аль-Салем і амэрыканскім вайсковым пірсе ў порце Эш-Шуайба, Кувэйт».
CENTCOM пакуль не адрэагавала на заявы КВІР. Аднаўленьне ваенных дзеяньняў узмацніла ўстурбаванасьць назіральнікаў у рэгіёне і на Захадзе тым, што Вашынгтон і Тэгеран стаяць на мяжы вяртаньня да паўнавартаснай вайны.
Дыпляматыя як жыцьцяздольны варыянт
Тым ня менш Белы дом выказаў думку, што дыпляматыя застаецца жыцьцяздольным варыянтам.
«Прэзыдэнт будзе прыцягваць іх [іранскіх лідэраў] да адказнасьці, калі яны адвернуцца ад словаў, якія яны кажуць Злучаным Штатам. Але ў той жа час ён заўсёды адкрыты для дыпляматыі», — заявіла прэс-сакратарка Лівіт журналістам.
«Яны выказалі жаданьне заключыць з прэзыдэнтам угоду. Мы размаўляем зь імі, але, паўтаруся, прэзыдэнт не дазволіць ім страляць па караблях у пратоцы без адказнасьці за гэта».
У тэлевізійным звароце , паказаным агульнанацыянальнымі каналамі ўвечары 16 ліпеня, Трамп заявіў: «...Мы дасягаем вялікіх посьпехаў у Іране. Вы ўбачыце плён гэтай працы вельмі-вельмі хутка», але не ўваходзіў у дэталі.
Надзеі на тое, што абодва бакі могуць рухацца да збліжэньня, узмацніліся позна ўвечары 15 ліпеня, калі Тэгеран дазволіў пакінуць краіну грамадзянцы ЗША, якой, як сьцьвярджае Вашынгтон, незаконна забаранялі выезд з краіны з 2024 году.
«Злучаныя Штаты Амэрыкі высока ацэньваюць гэты жэст Добрай волі Ірану!» — напісаў Трамп у сацыяльных сетках.
Адвакат у правах чалавека Джарэд Генсэр назваў імя амэрыканкі — Дэна Карары, заявіўшы, што яна вызваленая пасьля выстаўленьня ёй «фальшывых абвінавачаньняў».
Іранская судовая ўлада заявіла, што, паводле яе расьсьледаваньня, нікога з асуджаных грамадзян ЗША, чые дадзеныя адпавядаюць асобе, апісанай Трампам, або іншых затрыманых амэрыканскіх грамадзян не вызвалялі з іранскіх турмаў і не абменьвалі.
Аднак адвакат Карары заявіў, што 53-гадовая жанчына не была зьняволеная, але ў яе сканфіскавалі пашпарт, што не давала ёй пакінуць Іран.
Тэгеран часта займаецца тым, што называецца «дыпляматыяй закладнікаў» — захопам асобаў з двайным грамадзянствам і замежных грамадзян з адвольных прычынаў для ціску на замежныя ўрады, каб яны выканалі яго патрабаваньні.
Вайсковая апэрацыя ЗША і Ізраілю супраць Ірану
28 лютага Дональд Трамп аб’явіў аб пачатку супольнай з Ізраілем маштабнай ваеннай апэрацыі супраць рэжыму ў Іране. Патрэбу ў апэрацыі зьвязалі з правалам перамоваў аб іранскай ядзернай праграме.
Аятала Алі Хамэнэі й іншыя прадстаўнікі найвышэйшага іранскага кіраўніцтва былі забітыя. Прэзыдэнт Ірану Масуд Пэзэшкіян назваў забойства Хамэнэі страшным злачынствам і паабяцаў адпомсьціць. Іран пачаў апэрацыю ў адказ і нанёс удары па амэрыканскіх аб’ектах на Блізкім Усходзе.
Масква наўпрост асудзіла агрэсію Ізраілю і ЗША супраць Ірану. Улады Беларусі адрэагавалі стрымана. Лукашэнка ў першыя два дні пасьля гібелі Хамэнэі не сказаў ані слова, а МЗС Беларусі 28 лютага двойчы выступіў з заявамі. У адной прагучала заклапочанасьць абвастрэньнем канфлікту вакол Ірану. У другой заяве атака на Іран асуджаецца, але Ізраіль і ЗША не названыя, акцэнт робіцца на гуманітарным аспэкце.
Беларуская дзяржаўная авіякампанія «Белавія» празь небясьпеку ўзаемных абстрэлаў на Блізкім Усходзе скасавала шэраг рэйсаў і 2 сакавіка накіравала эвакуацыйны самалёт зь Менску ў Доху, каб забраць беларускіх турыстаў, што апынуліся ў Катары, які таксама абстрэльваў Іран.
Паводле іранскага таварыства Чырвонага Паўмесяца, у Іране загінулі больш за 200 чалавек, параненыя больш за 700. Паводле іранскага інфармацыйнага агенцтва IRNA, 118 чалавек сярод загінулых — школьнікі.
Афіцыйныя асобы Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў заявілі пра трох загінулых і 58 параненых у краіне з пачатку іранскіх атак на рэгіён Пэрсыдзкай затокі, якія сталі адказам на ваенныя апэрацыі ЗША і Ізраілю.
У выніку іранскага ракетнага ўдару па горадзе Бэйт-Шэмэш у Ізраілі, што за 40 км ад Ерусаліму, як мінімум 9 чалавек загінулі і 28 атрымалі раненьні. З пачатку новага абвастрэньня па тэрыторыі Ізраілю рэгулярна б’юць ракетамі.
2 сакавіка да баявых дзеяньняў у рэгіёне далучылася праіранская ісламісцкая групоўка «Хэзбала», якая пачала з тэрыторыі Лібану абстрэльваць Ізраіль.
У наступныя дні іранскія войскі працягвалі наносіць удары па Саудаўскай Арабіі, Бахрэйне, ААЭ, Кувэйце за іх супрацу з амэрыканцамі па разьмешчаных там амэрыканскіх актывах, а таксама па гатэлях і іншых аб’ектах. ЗША і Ізраіль працягнулі ўдары па вайсковых аб’ектах Ірану.
8 сакавіка іранская Асамблея экспэртаў абрала Муджтабу Хамэнэі новым кіраўніком краіны. Гэта 56-гадовы сын забітага паветранай атакай Алі Хамэнэі. Жонка Муджтабы Хамэнэі, Захра Хадад Адэль, таксама загінула падчас таго ж амэрыканска-ізраільскага ўдару, у якім быў забіты яе цесьць — найвышэйшы кіраўнік (рахбар) Ірану.
8 красавіка ўступіла ў сілу замірэньне, але ў рэгіёне Пэрсыдзкай затокі працягваюцца спарадычныя выпадкі гвалту, у тым ліку напады на караблі з боку тэгеранскіх сілаў, як і ўдары ЗША па Іране. Пазьней замірэньне некалькі разоў працягвалі, але штораз парушалі. Адносны спакой наступіў у чэрвені 2026 году, але 25 чэрвеня іранскія сілы атакавалі некалькі караблёў у Армускай пратоцы, якія эвакуавалі зь небясьпечнай зоны.