Але* (не называем прозьвішча на просьбу суразмоўцы. — РС) 66 гадоў. Яна расказвае, што скончыла Інстытут замежных моваў у Менску, валодае ангельскай і нямецкай мовамі. Працавала ў школе, выкладала ангельскую, выйшла на пэнсію. Пісала вершы, хадзіла на мітынгі й імпрэзы, якія ладзіў БНФ, хоць і не была ў партыі.
«Я лічу, што апагей майго жыцьця — 2020 год. Падпісалася і за Бабарыку, і за Ціханоўскую, была зь людзьмі. Выбух дзявятага, дзясятага (жніўня. — РС) для мяне быў поўнай нечаканасьцю. Сядзела ўвечары дома і чула: „Жыве Беларусь!“ Я проста не чакала. Раніцай даведваюся, што людзей б’юць, што кроў у цэнтры Менску. Я таксама пайшла», — кажа суразмоўца.
Ала ўспамінае, што ў 2020-м хадзіла на маршы тройчы на тыдзень: на агульныя па нядзелях, на жаночыя ў суботы і на маршы пэнсіянэраў у панядзелкі. Аднойчы яна нават выбралася з кватэры праз вакно, бо родныя прасілі яе ня ўдзельнічаць у мітынгах.
«Я дапамагала зьбіраць жанчын майго веку на агульных мітынгах, і мы хадзілі, карагоды вадзілі, „Касіў Ясь канюшыну“ сьпявалі. Хадзіла, хадзіла, пасьля дахадзілася», — узгадвае суразмоўца.
Два затрыманьні
8 лістапада 2020 году Алу ўпершыню затрымалі. Жанчына пасьля чарговага маршу зайшла ў храм на Нямізе памаліцца, паставіць сьвечку за бацькоў.
«Там вылезьлі хлопчыкі ў чорным (сілавікі. — РС). Самае непрыемнае, што сярод іх быў мой сусед, які рос побач. Гэта было вельмі непрыемна. Адна жанчына сказала: „Пагаварыце з гэтымі „чорнымі“. Трэба адправіць нашыя дадзеныя ў „Вясну“». Я і сказала «чорным»: «Вы такія сьмелыя, можаце толькі зь дзецьмі змагацца і з пэнсіянэрамі». Як ён ускочыў, як завёўся — і выскачыў з аўтазаку!» — успамінае суразмоўца.
Пасьля, зь ейных словаў, усім загадалі перайсьці ў іншы аўтазак. У невялікі «стакан» (малое аддзяленьне. — РС) у аўтазаку «загналі» 13 жанчын і пусьцілі газ. Адна з жанчын пачала задыхацца. Потым на некалькі хвілін сілавікі прачынілі дзьверы і далі дыхнуць паветрам. А пасьля зноў пусьцілі газ.
«Усе жанчыны, як потым прызнаваліся адна адной, ужо разьвітваліся з роднымі. Я таксама страчвала прытомнасьць», — расказвае пэнсіянэрка.
Іхнюю групу затрыманых завезьлі ў ізалятар у Жодзіна. Ала ўзгадвае, што іх прымушалі на ўваходзе прайсьці нагамі па бел-чырвона-белым сьцягу. Калі хтосьці яго абыходзіў — білі. Затым ім загадалі ісьці цугам у паўпрысядзе. Ала не магла гэтага зрабіць праз стан здароўя. Кажа, што на яе за гэта крычалі. З крану ў камэры, дзе сядзела пэнсіянэрка, ішла руда-чорная вада. Ежы ім не давалі.
«Я іх прасіла: „Дайце хоць скарынку хлеба“. Дыябэтыкам жа нельга бязь ежы. Гіпаглікемія — і ўсё, канец. Далі мне сухую скарынку. Потым прывезьлі жанчын, у іх нейкае печыва было, хоць салодкае, але мне палягчэла», — успамінае суразмоўца.
Пэнсіянэрку трымалі ў ізалятары адны содні, на судзе далі штраф. У 2020 годзе партал Tut.by унёс Алу у топ-10 неймаверных пэнсіянэрак за актыўны ўдзел у маршах.
Другі раз Алу затрымалі ў жніўні 2021 году, калі яна вярталася дадому з рынку, узгадвае жанчына далей.
«Двое хлопчыкаў, што мяне дапытвалі, сказалі мне падпісаць. Я ўзяла паперу і асадку, і папера ў мяне на падлогу ўпала. Яны мне напісалі ў прысудзе, што паводзіла сябе неадэкватна, кідалася паперамі і крэслам у сілавікоў. Вядома, гэтага не было. Я чалавек ураўнаважаны, працавала з падлеткамі. Кожны раз ідзеш на працу і ня ведаеш, што цябе будзе чакаць», — тлумачыць яна.
Але прызначылі 11 сутак арышту на Акрэсьціна. Празь пяць дзён ёй стала блага. Выклікалі хуткую дапамогу і на дзесяць дзён паклалі ў шпіталь. Пасьля выпіскі яна сама прыехала ў ізалятар, каб дабыць арышт.
«Калі я была ў шпіталі, зразумела, што мне трэба дабыць гэты тэрмін і зьехаць. Я сама прыйшла на Акрэсьціна. Гэта быў другі такі выпадак у іх. Першай была дзяўчына-карэспандэнтка, якая таксама прыехала сама, адседзела і зьехала», — расказвае жанчына.
Курсы францускай мовы
Увосень 2021 году Ала зрабіла візу і зьехала зь Беларусі ў Польшчу, працягвае яна аповед. Знайшла там працу на рыбным заводзе, папрацавала тры месяцы, але зразумела, што доўга там ня вытрымае. Пераехала ў Чарнагорыю, адтуль у Бэльгію. Там пасялілася ў лягеры для мігрантаў. Пражыла ў ім 2,5 году.
Жанчына расказвае, што ўмовы ў лягеры былі для яе складанымі. Беларусаў там было ўсяго двое. У пакоі з Алай жылі шэсьць чалавек, з розных культураў. Спалі на двухпавярховых ложках. Многія паводзілі сябе гучна, начамі тэлефанавалі родным.
«Мне было так цяжка, што я думала, што ня вытрымаю», — успамінае суразмоўца.
Ала хадзіла на канцэрты і з нуля пачала вучыць францускую мову. Пайшла на моўныя курсы, куды бралі бясплатна ўсіх мігрантаў. Для гэтага трэба было ўзяць дакумэнт з Чырвонага Крыжа.
«У мяне нязмушаная ангельская мова, нямецкая. А я трапіла туды, дзе француская мова, вельмі цяжкая, — усьміхаецца суразмоўца. — Было вельмі цяжка, шумна, крыкі вакол. Я купіла затычкі для вушэй і так вучыла».
Калі Ала яшчэ не валодала добра францускаю моваю, зь ёю здарыўся выпадак. Да яе падышла бяздомная жанчына і стала прасіць грошы.
«Я ўспомніла Ільфа і Пятрова і сказала: „Je ne mange pas six jours“ (фр. „Я ня еў шэсьць дзён“). Бяздомная зьдзівілася, паглядзела на мяне і мне самой аддае гэтую манэтку. Я ёй назад аддала, кажу: „Non, non, non, merci“ (фр. „Не, не, не, дзякуй“)», — сьмяецца Ала.
Нядаўна беларуска здала моўны экзамэн на ўзровень B1 (сярэдняе валоданьне мовай. — РС). На іспытах атрымала 90 і 76 балаў з ста. Лічыць гэта добрым вынікам для свайго ўзросту. Ала працявае вучыць францускую, каб лепш разумець бэльгійцаў, бо большасьць у ейным рэгіёне ня ведае ангельскае мовы.
«Я ўжо магу досыць доўга гаварыць на складаныя тэмы. Нам трэба было зрабіць прэзэнтацыю пра мастака сваёй краіны. Выбрала Юдаля Пэна. Я хадзіла ў мастацкі музэй у Менску, вельмі любіла яго карціны, яны так мяне радавалі. Усім прэзэнтацыя спадабалася. Ніхто ня ведаў, што Марк Шагал быў зь Беларусі, а Юдаль Пэн быў ягоным настаўнікам», — расказвае суразмоўца.
«Дзякую Богу, што я ў Бэльгіі»
Цяпер беларуска жыве ў горадзе Намюр, здымае кватэру, ёй аказвае дапамогу бэльгійскі ўрад. Ала на пэнсіі і ўжо ня мусіць працаваць. Яна ходзіць на заняткі аквааэробікі ў басэйн. Кажа, што у групе ў асноўным пэнсіянэркі.
«Якія яны жвавыя! Яны і скачуць, і танцуюць, як маладзенькія! Адзяваюцца як дзяўчаткі, у шорцікі. Пайшлі купілі, што ім падабаецца, і носяць. Фрызуры ў іх модныя. Касмэтыкай амаль ніхто не карыстаецца. Валасы большасьць не фарбуюць. Увечары пэнсіянэры зьбіраюцца і бегаюць — групамі, грамадой!» — захапляецца ладам жыцьця бэльгійскіх пэнсіянэраў беларуска.
Ала любіць гуляць па Намюры, бо ён зялёны, прыгожы, з мноствам ліпаў. Кажа, што гэты горад лічыцца самым рамантычным у краіне. У Намюры сыходзяцца дзьве шырокія ракі. Па іх можна плаваць на параходзе, можна назіраць за мноствам качак, гусей, лебедзяў. У Намюры жывуць больш за 100 тысяч чалавек, гэта адміністрацыйны цэнтар рэгіёну Валёнія.
«Людзі ў Бэльгіі жывуць багата. У іх цудоўныя дамы, добрыя машыны. Яны вандруюць шмат. Я кожны дзень прачынаюся і дзякую Богу, што я ў Бэльгіі. Тут людзі добразычлівыя, куртуазныя. Заходзіш у аўтобус, кажаш: „Bonjour“, і кіроўца таксама кажа. Выходзіш — „Merci, au revoir!“ Хоць у другой частцы Бэльгіі, Фляндрыі, такога няма. Тут, у Валёніі, людзі ветлівыя, прыязныя, культурныя, у аўтобусах любяць размаўляць між сабой», — заўважае беларуска.
Пасьля 2020 году Ала зразумела, што «беларусы — найлепшая нацыя ў сьвеце».
«Я ўспамінаю ўзаемадапамогу, калі мы, пэнсіянэркі, ішлі ад Чырвонага касьцёла да плошчы Якуба Коласа, да нас моладзь падыходзіла, прапаноўвалі і гарбату, і печыва, і цукеркі. Як мы ішлі, дзяўчаткі плакалі ў замілаваньні, што мы нешта робім. З намі хадзілі кабеткі з вазкамі, яны ледзь ішлі, вельмі хворыя былі. Калі мы даходзілі да плошчы Якуба Коласа, там моладзь сварылася: „Я гэтую бабульку завязу, а я вось гэтую“». — „Не, я зь ёй дамовіўся раней!“ — успамінае Ала.
Аднак беларуска плянуе застацца жыць у Бэльгіі. Успамінае, што ейныя суседзі ў Менску дапамагалі міліцыянтам яе затрымліваць, давалі ўчастковаму свой тэлефон, каб той патэлефанаваў пэнсіянэрцы, бо яна заблякавала нумар супрацоўніка міліцыі. Жыць побач з такімі суседзямі яна ня хоча.
«Я ўжо тут прывыкла, сяброў завяла. У маім узросьце гэта ўжо досыць цяжка. Хоць настальгія — рэч пакутлівая. Трэба прызвычаіцца, што ў бліжэйшы час я не змагу прыехаць дадому. Хочацца прыехаць, прайсьціся па сваёй вёсцы, у Менск прыехаць», — прызнаецца беларуска.
Форум