Пасьля поўнамаштабнага ўварваньня Расеі ва Ўкраіну дзяўчына Вікторыя з украінскага Івана-Франкоўску ўпершыню пачула беларускую мову, зьдзівілася, як добра яе разумее, і захацела яе вывучыць. Дарэчы, гэта было відэа на гістарычную тэматыку з Кацярынай Ваданосавай. У Вікторыі не было беларусаў у атачэньні, яна шукала іх праз моўныя аплікацыі, але нават там ёй было нялёгка знайсьці беларусаў, якія б добра гаварылі па-беларуску. Аднак яна здолела знайсьці такіх суразмоўцаў. І праз паўгоду актыўнай камунікацыі зь перакладнікам пачала гаварыць сама. А потым і весьці блог у TikTok па-беларуску.
«Якое ж было маё зьдзіўленьне, што я зноў амаль усё разумею!»
Вікторыя (не называем прозьвішча на просьбу суразмоўцы. — РС) расказвае пра сябе. Ёй 21 год, нарадзілася і жыве ў Івана-Франкоўску, горадзе на захадзе Ўкраіны. Вучыцца ў магістратуры на кірунку «біяхімія». Упершыню пачула беларускую мову ў 2022 годзе, калі ўжо пачалася поўнамаштабная вайна.
«Мне трапілася відэа з TikTok, дзе Кацярына Ваданосава расказвала пра нейкія гістарычныя рэчы. Цяпер я добра ведаю, хто гэта, люблю яе слухаць, але тады гэта было першае відэа, якое я ўбачыла, упершыню пачула [беларускую] мову. Я ў такім захапленьні была, бо гэта было нешта новае, цікавае. Я амаль усё разумела», — успамінае Вікторыя.
Тады яна пачала шукаць інфармацыю пра беларускую мову. Адкрыла тэкст па-беларуску, каб праверыць, ці зможа прачытаць яго і гэтак жа добра зразумець, як на слых.
«Чытаць было трошачкі складана першым часам, але якое было маё зьдзіўленьне, што я зноў амаль усё разумею!», — кажа дзяўчына.
Яна пачала шмат слухаць па-беларуску — музыку, тэксты. Празь некалькі месяцаў асэнсавала, што хоча ня толькі разумець беларускую мову, але і ўмець на ёй размаўляць. Спачатку вывучыла базавыя словы па-беларуску. Далей стала шукаць людзей для камунікацыі ў праграмах для абмену мовамі. Менавіта людзі найбольш дапамаглі ёй авалодаць беларускаю моваю, адзначае Вікторыя.
«Гэта было складана, бо рэальна вельмі мала людзей траплялася, якія добра ведаюць беларускую. Звычайна людзі разумеюць, але самі не размаўляюць. Або, магчыма, баяцца, што іхная мова неідэальная, і адразу кажуць, што не размаўляюць», — дзеліцца ўспамінам суразмоўца.
Спачатку яна перакладала цэлыя сказы або невядомыя словы праз онлайн-перакладнік:
«Я нічога сабе не запісвала, хіба нейкае складанае слова, якое не магла запомніць, ці нейкае цікавае слова, якое вельмі хацела запомніць, тады запісвала. Але ў асноўным усё і так запаміналася».
Каля паўгоду актыўнай вуснай і пісьмовай камунікацыі зь беларусамі хапіла, каб дзяўчына свабодна пачала гаварыць па-беларуску.
«Калі б вывучэньне было актыўным, а не пасіўным, атрымалася б нашмат хутчэй. Але я нікуды не сьпяшалася. Гэта была адзіная мова, якую я вывучыла, хоць не сядзела за падручнікамі, не даўбала словы. Вялікую ролю адыграла падабенства беларускай да ўкраінскай», — адзначае ўкраінка.
Брак суразмоўцаў і матэрыялаў
Ужо два гады Вікторыя размаўляе па-беларуску. Кажа, што зрэдку здараюцца памылкі з словамі ці націскамі. Упершыню жыўцом, а не онлайн, яна пагаварыла зь беларускай летась увосень.
«Мне не было страшна. Гэта была мая знаёмая, зь якой мы толькі па-беларуску размаўлялі. Хутчэй гэта было нязвыкла, але мне спадабалася», — узгадвае Вікторыя.
Часам дзяўчына сустракае беларусаў у Польшчы, калі туды прыяжджае. Кажа, што заўсёды гаворыць зь імі па-беларуску. Заўважае, што на беларускай мове ёй лягчэй гаварыць, чым на расейскай.
«Ня тое каб у мяне былі вялікія прынцыпы, бо калі трэба паразумецца зь людзьмі зь іншай краіны, прынцыпы адыходзяць убок», — тлумачыць яна.
Самым складаным у вывучэньні беларускай мовы для Вікторыі быў недахоп суразмоўцаў і брак матэрыялаў для навучаньня: падручнікаў, слоўнікаў. Таксама — мала людзей, якія добра валодаюць беларускай мовай, а сярод іх — разыходжаньні у тым, як правільна гаварыць або пісаць.
«Мала канкрэтыкі ў правілах, у словах. Калі хочаш знайсьці, як правільна пішацца слова ці як правільна сказаць фразу, ня кальку з расейскай, а менавіта па-беларуску, гэта праблематычна. Шмат розных крыніц кажуць рознае. Розныя філёлягі могуць казаць рознае», — адзначае яна.
Блог у TikTok
«Нядаўна я прачнулася з жаданьнем весьці старонку ў TikTok па-беларуску», — такімі словамі Вікторыя пачала весьці свой блог «Украінка па-беларуску».
Гэта было ў канцы мінулага году. На старонцы ўжо больш за сорак ролікаў і больш за 1200 падпісьнікаў. Самыя папулярныя відэа набралі па 14 тысяч праглядаў. У блогу дзяўчына расказвае ня толькі пра матэрыялы, якія дапамаглі ёй вывучыць беларускую мову, або што яе зьдзівіла ў працэсе навучаньня, ці пра ўлюбленых беларускіх музыкаў, але і пра рэчы, не зьвязаныя зь беларускай мовай: ўкраінскія традыцыі, навучаньне біяхіміі й польскай мове або набыткі ў сэканд-хэндзе.
Асноўная рэакцыя на захапленьне Вікторыі беларускай мовай — цікавасьць і зьдзіўленьне, кажа яна. Большасьць людзей зь яе атачэньня ня чулі раней беларускае мовы, таму ўспрымаюць яе як цікавінку.
«Ўаў! Цікава! А адкуль ты ведаеш беларускую? А навошта табе яна?», — пераказвае найчасьцейшую рэакцыю ўкраінка.
Адказу на гэтае пытаньне дзяўчына прысьвяціла асобны выпуск у TikTok.
«Я думала, што гэтае пытаньне не патрабуе адказу, бо гэта як спытаць: „А навошта табе ўвогуле якая-небудзь мова? Навошта табе чытаньне, маляваньне?..“ Я пачала адчуваць нейкую патрэбу ў ёй, адчула ў гэтай мове нешта роднае, хоць ня маю беларускіх каранёў. Думаю, гэтая мова заслугоўвае, каб яе ведалі і на ёй размаўлялі. І не разумею, чаму так шмат людзей зьдзіўляюцца, што нехта можа вучыць беларускую», — пераказвае яна рытарычныя пытаньні і камэнтуе іх.
У гутарцы з Свабодай Вікторыя тлумачыць, што вывучала беларускую мову бяз мэты, проста таму, што яна ёй падабалася.
«Я дагэтуль называю сябе закаханай у беларускую мову», — прызнаецца дзяўчына.
У жыцьці беларуская мова ёй прыдаецца, бо яна сама шукае, дзе б яе ўжыць: прыкладам, шукае людзей, зь якімі можа па-беларуску кантактаваць, і так знаходзіць новых знаёмых і сяброў.
«Беларуская мова сама пакутуе»
Нэгатыўныя рэакцыі блогерка сустракае толькі ў камэнтарах у TikTok.
«Ужывую — ніколі. Іду па вуліцы і запісваю камусьці галасавое паведамленьне па-беларуску — усім усё роўна», — адзначае яна.
У сетках жа ўкраінку крытыкуюць, прыкладам, за акцэнт у беларускай мове або за тое, што яна гаворыць на мове краіны-суагрэсара ў вайне з Украінай. Але і такіх камэнтароў было ўсяго з два, прыгадвае суразмоўца.
«Я ня бачу ніякай сувязі вайны зь беларускай мовай… Лічу, што гэта думка людзей, якія не разьбіраюцца ў сытуацыі, ня ведаюць і ня хочуць ведаць. Па-першае, шмат беларусаў падтрымалі ўкраінцаў. Па-другое, беларуская мова сама пакутуе і патрабуе абароны. Я лічу, што ў нас ёсьць агульная праблемка, назавем гэта так, і варагаваць — апошняе, што трэба рабіць у гэтай сытуацыі», — перакананая дзяўчына.
Пры гэтым большасьць рэакцыяў — станоўчыя, з падтрымкай і падзякай, і ад беларусаў, і ад украінцаў, заўважае блогерка. Яна прызнаецца, што раней засмучалася праз крытыку, бо гэта ейны першы блог, але цяпер рэагуе спакайней.
«Крытыка — гэта знак, што я раблю ўсё правільна. Ня ўсім заўсёды я буду падабацца, ня ўсім я павінна падабацца», — мяркуе яна.
«Гэта не часовае захапленьне»
Вікторыя прызнаецца, што не шануе людзей якой-хаця нацыянальнасьці, якія не шануюць сваю мову.
«Я іх не асуджаю. Гэта асабісты выбар кожнага, на жаль, не заўсёды сьвядомы. Што датычыць беларусаў — дык дакладна. Часта людзі не разумеюць, што вельмі шмат часу навязвалася расейская мова. Я не шаную людзей, якія нэгатыўна адгукаюцца пра беларускую, выступаюць супраць яе. Але людзей, якія маюць ахвоту яе вывучаць, спрабуюць, робяць крокі, я паважаю, нават калі яны яшчэ баяцца размаўляць па-беларуску», — заўважае дзяўчына.
Блогерка хацела б заахвоціць іншых гаварыць па-беларуску.
«Калі я зматывую хоць аднаго чалавека, то ўжо буду вельмі шчасьлівай». — падсумоўвае яна.
Студэнтка кажа, што ніколі не была ў Беларусі, але хацела б яе наведаць, калі там «усё будзе добра».
«Найбольш мне б хацелася пабываць у мястэчках на захадзе і ў вёсках, бо мне здаецца, што менавіта ў вёсках найбольш захавалася традыцыйнасьць, дзе можна пачуць беларускую мову. Мне было б вельмі сумна, калі б я прыехала ў нейкі горад і ўвогуле не пачула беларускае мовы», — кажа яна.
Вікторыя расказвае, што таксама вывучае польскую мову і ўжо можа ёю размаўляць, валодае ангельскай на базавым узроўні, пачынала вывучаць італьянскую і нямецкую.
«Беларуская была першай мовай, якую я вывучыла і на якой магла размаўляць. Гэта не часовае захапленьне, а тое, што будзе са мной заўсёды. Гэта ўжо нешта большае, чым проста цікавасьць. У мяне няшмат рэчаў у жыцьці, да чаго я адчуваю нешта падобнае. Гэта ўжо частка майго жыцьця, безь якой мяне няма», — дзеліцца яна.
Форум