7 студзеня з раёну плошчы Аль-Гадзір у Тэгеране былі апублікаваныя відэа, на якіх відаць, як пратэстоўцы зьбіраюцца і сутыкаюцца зь сіламі бясьпекі. На адным з гэтых відэа чуваць скандаваньні «Сьмерць Хамэнэі!» (духоўнаму лідэру рэжыму аятолаў Алі Хамэнэі), «Сьмерць дыктатару!» і «Свабода, свабода, свабода!» У сярэдзіне відэа бачна, як урадавыя сілы атакуюць маніфэстантаў сьлезацечным газам, але тыя зноў наступаюць, перадае Радыё Фарда.
Таксама з Тэгерану ў сеціве былі апублікаваныя іншыя відэа, на якіх бачная тэрыторыя перад лякарняй Аль-Гадзір на бульвары Хэнгам, дзе чуваць крыкі натоўпу «Гэта не апошняя бітва» і «Пэхлеві вернецца!» (Пэхлеві — дынастыя шагаў, якіх адсунулі ад улады ў 1979 годзе радыкальныя ісламісты-шыіты. Цяпер нашчадкі зрынутага шаха жывуць у ЗША).
Таксама 7 студзеня адбыліся пратэставыя сходы студэнтаў ва ўнівэрсытэтах Кум і Керманшах-Азад. Там таксама скандавалі «Сьмерць дыктатару!»
Акрамя таго, стала вядома, што ў час пратэстаў у Лярдэгане забітыя два паліцыянты. Масавыя пратэсты працягваюцца ў горадзе Баджнурд, сталіцы правінцыі Паўночны Харасан. Вялікая дэманстрацыя адбылася і ў горадзе Рашта.
Урад Аўстраліі папрасіў сваіх грамадзянаў пакінуць Іран, каб унікнуць небясьпекі.
Пратэсты ў Іране выбухнулі 27 кастрычніка і з таго часу зрабіліся толькі мацнейшымі. Людзі спачатку былі абураныя высокай інфляцыяй і нізкімі заробкамі, а затым зьвярнуліся да лёзунгаў апошніх гадоў, якія заклікаюць адправіць рэжым аятолаў далоў. Пратэсты супраць «Вартавых ісламскай рэвалюцыі», якія амаль 50 гадоў кіруюць пэрсамі, гучалі некалькі разоў у апошнія гады з розных прычынаў.
Шмат пратэстоўцаў у інтэрнэце вінавацяць улады Ісламскай рэспублікі ў тым, што тыя не падымаюць грамадзянам заробкаў, дапусьцілі рэзкае зьняцэньваньне нацыянальнай валюты, але пры гэтым працягваюць забясьпечваць грашыма арганізацыю «Хэзбала», прызнаную ў шэрагу краінаў тэрарыстычнай. «Хэзбала» сыстэматычна пагражае Ізраілю і мае вялікі ўплыў у Лібане — паўночным суседзе гэтай краіны.
Урад прэзыдэнта Масуда Пэзэшкіяна паабяцаў субсыдыі насельніцтву, але, напрыклад, старонка «Амэрыка па-пэрсыдзку» піша, што рост цэнаў можа змарнаваць гэтую спробу выправіць эканамічны стан у краіне.
Што варта ведаць пра Іран, цяперашні іранскі рэжым і яго стасункі з рэжымам у Беларусі
Іран (афіцыйная назва — Ісламская Рэспубліка Іран) мае тэрыторыю 1648 тыс. км². Гэта амаль у 8 разоў больш за тэрыторыю Беларусі. Насельніцтва Ірану каля 81 мільёна чалавек. 85% зь іх — мусульмане-шыіты, амаль 10% — мусульмане-суніты, каля 4% — хрысьціяне.
Краіна мяжуе з Азэрбайджанам, Армэніяй, Туркмэністанам, Іракам, Турэччынай, Афганістанам і Пакістанам.
У 1979 годзе ў Іране адбылася рэвалюцыя, якая зрынула шаха Рэзу Пэхлеві. Іран быў абвешчаны Ісламскай рэспублікай. Паводле новай тэакратычнай Канстытуцыі, лідэр рэвалюцыі аятала Хамэйні зрабіўся Найвышэйшым кіраўніком, прамысловасьць нацыяналізавалі, ува ўсіх сфэрах вырасла роля ісламу, «заходнія ўплывы» былі абмежаваныя.
Іран мае абраны насельніцтвам парлямэнт (Мэджліс), але ўсе законапраекты мае ўхваляць Рада вартавых канстытуцыі. У ёй 6 з 12 чальцоў прызначае Найвышэйшы кіраўнік, а яшчэ 6 — Мэджліс на прапанову Вярхоўнага суду.
Таксама ў Іране рэгулярна адбываюцца выбары прэзыдэнта. З 2024 году гэтую пасаду займае Масуд Пэзэшкіян. Аднак асноўную ўладу мае не прэзыдэнт, а Найвышэйшы кіраўнік. Ён вызначае агульную палітыку, камандуе Ўзброенымі сіламі і вайсковай выведкай, прызначае людзей на ключавыя пасады ў дзяржаве — старшыняў судоў, кіраўніка паліцыі і вайскаводаў усіх родаў войскаў.
Найвышэйшага кіраўніка абірае Рада экспэртаў (у ёй больш за 80 ісламскіх багасловаў) і тэарэтычна яна ж можа ў кожны момант памяняць першую асобу ў дзяржаве. На практыцы пасьля сьмерці аяталы Хамэйні ў 1989 годзе гэтую пасаду да сваёй гібелі 28 лютага займаў Алі Хамэнэі, які перад гэтым з 1981 году быў прэзыдэнтам Ірана.
У сьнежні 2025 году на фоне эканамічных цяжкасьцяў у краіне ўспыхнулі пратэсты. Іх асноўным рухавіком спачатку былі вулічныя гандляры, потым далучыліся студэнты, іншыя жыхары гарадоў. Пратэсты не спыняліся каля 50 дзён і былі жорстка задушаныя. Праваабаронцы з арганізацыі HRANA пацьвердзілі больш за 7 тысяч сьмерцяў падас пратэстаў, і працягваюць правяраць яшчэ амаль 12 тысяч паведамленьняў.
Стасункі зь Беларусьсю
У 2006 годзе Беларусь вырашыла наладзіць зборку іранскіх аўтамабіляў Samand. Да згортваньня праекту ў 2013-м удалося выпусьціць толькі 2000 машын.
Абʼём гандлю Беларусі з Іранам за 2023 год быў каля 140 мільёнаў даляраў. Паводле ўладаў, у 2024 годзе ён вырас на чвэрць.
• У сакавіку 2023 году ў Тэгеране Аляксандар Лукашэнка правёў перамовы з тагачасным іранскім прэзыдэнтам Ібрагімам Раісі.
• У жніўні 2025 году іранскі прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян сустрэўся з Лукашэнкам у Менску. Яны дамовіліся скасаваць візы і адкрыць авіярэйсы паміж Тэгеранам і Менскам.
• У сьнежні 2025 году міністры замежных справаў Беларусі і Ірану Максім Рыжанкоў і Абас Аракчы падпісалі ў Менску шэраг дакумэнтаў, у тым ліку дэклярацыю аб супрацьдзеяньні санкцыям.
Супраца ў вайсковай сфэры
• У ліпені 2023 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін сустрэўся ў Тэгеране зь міністрам абароны Ірану Мугамадам Ашт’яні. Яны падпісалі Мэмарандум аб узаемаразуменьні ў вайсковай супрацы.
• У лютым 2024 году Менск наведаў намесьнік міністра абароны Ірану Саід Галяндары, які адказвае за міжнародныя адносіны, а ў красавіку — намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Мэхдзі Джафары.
• У красавіку 2024 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін на сустрэчы з іранскім калегам Мугамадам Ашт’яні заявіў пра гатоўнасьць Беларусі «разьвіваць і ўмацоўваць» супрацу з Тэгеранам ва ўмовах міжнародных санкцыяў, а Ашт’яні падкрэсьліў «высокі патэнцыял» дзьвюх краін «у вайсковым і абаронным сэктарах», адзначыўшы «гатоўнасьць Тэгерану да шчыльнейшай супрацы зь Менскам».
• У траўні 2024 году беларускія вайскоўцы прынялі ўдзел у камандна-штабных вучэньнях «Пояс бясьпекі — 2024» у Тэгеране. А ў Міністэрстве абароны Беларусі ўпершыню быў акрэдытаваны вайсковы аташэ пры іранскай амбасадзе.
• У ліпені 2024 году дэлегацыя Міністэрства абароны Ірану наведала Менск і абмеркавала зь беларускімі калегамі «пэрспэктывы супрацы ў сфэры інжынэрнага забесьпячэньня».
• У жніўні 2024 году камандуючы вайскова-паветранымі сіламі Беларусі Андрэй Лук’яновіч у складзе беларускай дэлегацыі наведаў Іран і правёў перамовы з галоўным вайскаводам арміі Ірану Абдулрагімам Мусаві і камандзірам ВПС Ірану Хамідам Вахэдзі.
• У сакавіку 2025 году Менск наведаў міністар абароны Ірану Азіз Насірзадэ. Тады ён і міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін заявілі аб зацікаўленасьці ў інтэнсыфікацыі супрацы.
• У сьнежні 2025 году падчас візыту ў Менск дэлегацыі іранскага Генэральнага штабу Беларусь і Іран падпісалі плян двухбаковай вайсковай супрацы на 2026 год і абвясьцілі пра намер правесьці сумесныя вайсковыя вучэньні.
Форум