7 студзеня з раёну плошчы Аль-Гадзір у Тэгеране былі апублікаваныя відэа, на якіх відаць, як пратэстоўцы зьбіраюцца і сутыкаюцца зь сіламі бясьпекі. На адным з гэтых відэа чуваць скандаваньні «Сьмерць Хамэнэі!» (духоўнаму лідэру рэжыму аятолаў Алі Хамэнэі), «Сьмерць дыктатару!» і «Свабода, свабода, свабода!» У сярэдзіне відэа бачна, як урадавыя сілы атакуюць маніфэстантаў сьлезацечным газам, але тыя зноў наступаюць, перадае Радыё Фарда.
Таксама з Тэгерану ў сеціве былі апублікаваныя іншыя відэа, на якіх бачная тэрыторыя перад лякарняй Аль-Гадзір на бульвары Хэнгам, дзе чуваць крыкі натоўпу «Гэта не апошняя бітва» і «Пэхлеві вернецца!» (Пэхлеві — дынастыя шагаў, якіх адсунулі ад улады ў 1979 годзе радыкальныя ісламісты-шыіты. Цяпер нашчадкі зрынутага шаха жывуць у ЗША).
Таксама 7 студзеня адбыліся пратэставыя сходы студэнтаў ва ўнівэрсытэтах Кум і Керманшах-Азад. Там таксама скандавалі «Сьмерць дыктатару!»
Акрамя таго, стала вядома, што ў час пратэстаў у Лярдэгане забітыя два паліцыянты. Масавыя пратэсты працягваюцца ў горадзе Баджнурд, сталіцы правінцыі Паўночны Харасан. Вялікая дэманстрацыя адбылася і ў горадзе Рашта.
Урад Аўстраліі папрасіў сваіх грамадзянаў пакінуць Іран, каб унікнуць небясьпекі.
Пратэсты ў Іране выбухнулі 27 кастрычніка і з таго часу зрабіліся толькі мацнейшымі. Людзі спачатку былі абураныя высокай інфляцыяй і нізкімі заробкамі, а затым зьвярнуліся да лёзунгаў апошніх гадоў, якія заклікаюць адправіць рэжым аятолаў далоў. Пратэсты супраць «Вартавых ісламскай рэвалюцыі», якія амаль 50 гадоў кіруюць пэрсамі, гучалі некалькі разоў у апошнія гады з розных прычынаў.
Шмат пратэстоўцаў у інтэрнэце вінавацяць улады Ісламскай рэспублікі ў тым, што тыя не падымаюць грамадзянам заробкаў, дапусьцілі рэзкае зьняцэньваньне нацыянальнай валюты, але пры гэтым працягваюць забясьпечваць грашыма арганізацыю «Хэзбала», прызнаную ў шэрагу краінаў тэрарыстычнай. «Хэзбала» сыстэматычна пагражае Ізраілю і мае вялікі ўплыў у Лібане — паўночным суседзе гэтай краіны.
Урад прэзыдэнта Масуда Пэзэшкіяна паабяцаў субсыдыі насельніцтву, але, напрыклад, старонка «Амэрыка па-пэрсыдзку» піша, што рост цэнаў можа змарнаваць гэтую спробу выправіць эканамічны стан у краіне.
Што варта ведаць пра Іран, цяперашні іранскі рэжым і яго стасункі з рэжымам у Беларусі
Іран (афіцыйная назва — Ісламская Рэспубліка Іран) мае тэрыторыю 1648 тыс. км². Гэта амаль у 8 разоў больш за тэрыторыю Беларусі (207,6 тыс. км²). Насельніцтва Ірану каля 81 мільёна чалавек (у Беларусі цяпер афіцыйна крыху болей за 9 мільёнаў).
Каля 85% насельніцтва Ірану — мусульмане-шыіты. Амаль 10% — мусульмане-суніты, каля 4% — хрысьціяне і каля 2% іншых рэлігійных меншасьцяў.
На поўначы краіна мяжуе з Азэрбайджанам, Армэніяй і Туркмэністанам; на захадзе — з Іракам і Турэччынай; на ўсходзе — з Афганістанам і Пакістанам.
У 1979 годзе ў Іране адбылася рэвалюцыя, якая зрынула шаха Рэзу Пэхлеві. Іран быў абвешчаны Ісламскай рэспублікай. Паводле новай тэакратычнай Канстытуцыі, лідэр рэвалюцыі аятала Хамэйні зрабіўся Найвышэйшым кіраўніком (Рахбарам), прамысловасьць нацыяналізавалі, ува ўсіх сфэрах вырасла роля ісламу і абмежаваныя «заходнія ўплывы».
Іран мае абраны насельніцтвам парлямэнт (Мэджліс), але ўсе законапраекты мае ўхваляць Рада вартавых канстытуцыі. У ёй 6 з 12 чальцоў прызначае Найвышэйшы кіраўнік, а яшчэ 6 — Мэджліс на прапанову Вярхоўнага суду.
Таксама ў Іране рэгулярна адбываюцца выбары прэзыдэнта краіны. Цяперашні прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян быў абраны ў ліпені 2024 году. Аднак асноўную ўладу мае не прэзыдэнт, а Найвышэйшы кіраўнік. Ён вызначае агульную палітыку краіны, ён жа галоўны вайскавод узброеных сілаў Ірану і кіраўнік вайсковай выведкі. Найвышэйшы кіраўнік прызначае людзей на ключавыя пасады ў дзяржаве: старшыняў судоў, кіраўніка паліцыі і вайскаводаў усіх родаў войскаў.
Найвышэйшага кіраўніка абірае Рада экспэртаў (у ёй больш за 80 ісламскіх багасловаў) і тэарэтычна яна ж можа ў кожны момант памяняць першую асобу ў дзяржаве. На практыцы пасьля сьмерці аяталы Хамэйні ў 1989 годзе гэтую пасаду нязьменна займае Алі Хамэнэі, які да таго быў прэзыдэнтам Ірану.
Стасункі зь Беларусьсю
Улады Беларусі і Ірану летась адзначалі, што за 2024 год аб’ём гандлю паміж дзьвюма краінамі вырас на чвэрць. Але не называліся канкрэтныя лічбы, якія б паказалі абʼём такога гандлю. З ранейшых паведамленьняў можна зрабіць выснову, што абʼём гандлю за 2023 год быў каля 140 мільёнаў даляраў.
У сакавіку 2023 году ў Тэгеране Аляксандар Лукашэнка правёў перамовы з тагачасным іранскім прэзыдэнтам Ібрагімам Раісі. У жніўні 2025 году іранскі прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян наведаў Беларусь. Міністар турызму Ірану Рэза Салехі Аміры тады паведаміў, што на перамовах Пэзэшкіяна з Аляксандрам Лукашэнкам бакі канчаткова дамовіліся ўзаемна скасаваць візы і адкрыць беспасярэднія авіярэйсы паміж Тэгеранам і Менскам.
15 сьнежня 2025 году міністры замежных справаў Беларусі і Ірану Максім Рыжанкоў і Абас Аракчы падпісалі ў выніку сустрэчы ў Менску шэраг дакумэнтаў, у тым ліку дэклярацыю аб супрацьдзеяньні санкцыям.
Найбольш актыўная супраца паміж кіраўніцтвам Беларусі і Ірану ідзе ў вайсковай сфэры.
- У ліпені 2023 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін быў з афіцыйным візытам у Іране, дзе сустрэўся зь міністрам абароны Ірану Мугамадам Ашт’яні. Тады міністры падпісалі Мэмарандум аб узаемаразуменьні ў вайсковай супрацы.
- У лютым 2024 году Менск наведаў намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сіл Ірану Саід Галяндары, які адказвае за міжнародныя адносіны, а ў канцы красавіка — намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Мэхдзі Джафары.
- 27 красавіка 2024 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін на сустрэчы з іранскім калегам Мугамадам Ашт’яні заявіў пра гатоўнасьць Беларусі «разьвіваць і ўмацоўваць» супрацу з Тэгеранам ва ўмовах міжнародных санкцыяў, а Ашт’яні падкрэсьліў «высокі патэнцыял» дзьвюх краін «у вайсковым і абаронным сэктарах», адзначыўшы «гатоўнасьць Тэгерану да шчыльнейшай супрацы зь Менскам».
- У пачатку траўня 2024 году стала вядома, што беларускія вайскоўцы прынялі ўдзел у камандна-штабных вучэньнях «Пояс бясьпекі 2024» у Тэгеране.
- 16 траўня 2024 году ў Міністэрстве абароны Беларусі ўпершыню з моманту завязаньня беларуска-іранскіх дыпляматычных адносінаў (у 1993 годзе) быў акрэдытаваны вайсковы аташэ пры амбасадзе Ірану ў Расеі і Беларусі (з сумяшчэньнем) — капітан першага рангу Рэза Хусраві Мугадам.
- 31 ліпеня 2024 году дэлегацыя Міністэрства абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Ірану наведала Менск і абмеркавала зь беларускімі калегамі «пэрспэктывы супрацы ў сфэры інжынэрнага забесьпячэньня».
- У жніўні 2024 году камандуючы Вайскова-паветранымі сіламі і войскамі СПА Беларусі генэрал-маёр Андрэй Лук’яновіч у складзе беларускай дэлегацыі наведаў Іран і правёў перамовы з галоўным вайскаводам арміі Ірану генэрал-маёрам Абдулрагімам Мусаві і камандзерам ВПС Ірану брыгадным генэралам Хамідам Вахэдзі.
- У сакавіку 2025 году Менск наведаў міністар абароны Ірану Азіз Насірзадэ. Тады ён і міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін падпісалі выніковы пратакол візыту, а на перамовах заявілі аб зацікаўленасьці ў інтэнсыфікацыі супрацы.
- У сьнежні 2025 году падчас візыту ў Менск дэлегацыі іранскага Генэральнага штабу Беларусь і Іран падпісалі плян двухбаковай вайсковай супрацы на 2026 год і маюць намер правесьці сумесныя вайсковыя вучэньні.
Форум