Пра складанасьці ў паразуменьні паміж сваякамі Свабода размаўляла з украінкай і беларусамі.
«У першыя дні мне пісалі: „Зрабіце хоць што-небудзь!“ Гэта быў крык роспачы»
Беларуска Марыя (імя зьмененае. — РС) пасьля падзей 2020–2021 году пераехала жыць у грузінскі Батумі. Яна дыстанцыйна займаецца выкладаньнем. Сярод яе вучняў былі і ўкраінцы.
«Мая маці — украінка, адпаведна, ва Ўкраіне шмат сваякоў, у Львове і вобласьці. Ад пачатку вайны мне пісалі некаторыя вучні і сваякі: «Ну зрабіце вы што-небудзь! Зрабіце, каб не пайшло беларускае войска!» Але гэта была не нянавісьць — крык роспачы. Сваякі са Львова і вобласьці цяпер хто ў тэрытарыяльнай абароне, хто ў валянтэрскім руху. Мы зь імі нармальныя маем стасункі. Мяне трохі супакоіла ў перапісках, калі знаёмыя ўкраінцы пыталіся не «вашы ўвойдуць?», а «лукашысты ўвойдуць?» — кажа Марыя.
«Беларусы проста паказалі ўкраінцам ролікі за 9 жніўня»
Марыя кажа, што першыя акцыі на знак салідарнасьці з Украінай у Батумі ладзілі беларусы. Потым туды прыйшлі грузіны і ўкраінцы, якія з 2014 году жывуць у Батумі.
«Была суцэльная ганьба для нас. Сыпаліся папрокі: „Што вы тут робіце? Вы мусіце быць там і пераварочваць рэжым! Вы двух удараў дубінкай спалохаліся“. Ну, большасьць пакрыўдзілася, канечне, на такое стаўленьне. Тым больш там былі беларусы, якія ці ўцяклі ад турмы, ці іх блізкія цяпер у турмах. Але пазьней я заўважыла, што на акцыях лунае-такі наш бел-чырвона-белы сьцяг. Аказалася, нашы беларусы, адна сямейная пара, не пакрыўдзіліся, а патлумачылі сытуацыю, паказалі відэа за 9 жніўня 2020 году. Украінцы вельмі былі ўражаныя. Потым яны пачалі сябраваць», — расказала Марыя.
Яна лічыць, што беларусам варта спакойна і пасьлядоўна расказваць пра сытуацыю ў краіне, арганізоўвацца ў «сеткі і ланцужкі», не губляць маральны дух, рабіць працу на карысьць Беларусі.
«Сытуацыя са сваякамі — гэта проста рана, якая крывавіць»
Беларус Мікалай (імя зьмененае. — РС) мае шмат сваякоў ва Ўкраіне, у Чарнігаўскай вобласьці.
«У 2020 годзе, калі мы ў Менску выходзілі на пратэсты, мае блізкія сваякі з Чарнігаўскай вобласьці паставіліся да мяне рэзка нэгатыўна. Яны спынілі стасункі са мной. Бо казалі: „Што вы там робіце? Лукашэнка — мудры бацька, нам бы такога прэзыдэнта, вас там амэрыканцы накручваюць, вы проста сьляпыя“. Яны пакрыўдзіліся на мяне за тое, што мы хочам прыбраць „мудрага бацьку“. Іншыя сваякі ў нас у Расеі. І ў нас ёсьць такі сваяцкі чат. Пасьля вайны мяне там назвалі правакатарам, бо я казаў, што вайна — злачынная, а яны — што яна правільная. Тыя ж сваякі-ўкраінцы, ужо калі ішла вайна ў іх, сказалі, што вінаватая ў вайне Амэрыка і NATO. І што NATO сутыкнула Расею з Украінай. Цяпер я зь імі асабліва не кантактую, але месяц таму ад іх такі быў пасыл. У іх мясцовасьці шчыльнай бамбёжкі і такіх жахаў, як у іншых месцах, не было», — кажа Мікалай.
Яшчэ адна ягоная сястра, украінка, трапіла пад абстрэлы, хавалася ў падвале і цудам выехала. «Мы зь ёю цяпер нармальныя маем стасункі, размаўляем. Раней яна была апалітычная, цяпер жа такі час, што „каменьне закрычыць“. Таму яна зьмяніла погляд на многія рэчы», — дадаў беларус.
Ён заўважае, што з украінцамі — аднаклясьнікамі, знаёмымі — у яго цяпер нармальныя стасункі.
«Пасьля вайны ня ведаю, як яно будзе. Немцы неяк вырашылі гэтае пытаньне. Давядзецца і нам. Бо я лічу, што мы маем усё-ткі калектыўную віну, вінаватыя, на жаль. Цяпер вельмі шмат эмоцый, і людзі шмат гавораць лішняга», — кажа Мікалай.
«Чакаю з 24 лютага — можа, прыедзе да нас на сваім танку?»
Сваю гісторыю стасункаў з раднёй расказала Свабодзе ўкраінка Натальля. Яе тата — украінец, маці — беларуска.
«Продкі таты пазналі пакуты праз Галадамор і „закон пра тры каласкі“. Дзядуля часам як выпіваў, дык праклінаў папоў і камуністаў. Сваякі маці-беларускі былі з Альшанскіх балот. Іх гвалтам выселілі з хутара, калі там будавалі вайсковую базу. З мамінага боку ў мяне шмат сваякоў у Беларусі і Расеі. Практычна з усімі імі я спыніла стасункі ў 2014 годзе. Бо пачула ад стрыечнага брата-беларуса, што яму будзе за гонар „служыць вялікай Расеі“. Для мяне гэта было абразьліва. Ён вайсковец, цяпер, можа, і былы. Чакаю з 24 лютага — можа, прыедзе да нас на сваім танку?» — кажа Натальля.
У 2014 годзе яе муж пайшоў добраахвотнікам на Данбас, брат быў ва ўзброеных сілах.
«Адна наша сваячка з глыбінкі Беларусі казала маёй цётцы — беларусцы з Гомля: „Бачыш, іх дзеці пайшлі абараняць сваю Бацькаўшчыну. А твае пойдуць, калі трэба будзе ратаваць Беларусь?“ У мінулым годзе мой муж цяжка хварэў. Яго звольнілі па стане здароўя. Але зранку 24 лютага ён паляцеў абараняць Чарнігаў. Мяне адправіў у белы сьвет з заданьнем, каб была ў бясьпецы і не адцягвала яго ад спраў», — кажа ўкраінка.
«Цётка жадае нам трымацца і міру»
Зь беларускімі цёткамі яна адмовілася размаўляць.
«Выдаліла іх нумары тэлефонаў. Цётка з Гомля гаворыць шаблёнамі з тэлевізара. Мая маці намагаецца расказаць ёй нейкія факты, заклікае да розуму — што ня можам мы самі сябе бамбіць! Тая псыхуе, што ёй расказваюць „непрыемнае“, і кажа, што мы, украінцы, падманутыя, а па беларускім тэлебачаньні кажуць праўду. У канцы яна жадае нам трымацца і міру. Я так разумею, мір — гэта такая форма капітуляцыі перад Расеяй? Скарыцца так, як скарылася Беларусь?» — разважае Натальля.
Разам з тым яшчэ з часоў Майдану праз інтэрнэт яна знайшла іншую, далёкую сваячку ў Беларусі.
«Яе сям’я падтрымлівае нас. Яны нас разумеюць. Пасьля 24 лютага, калі на нас паляцелі бомбы з боку Беларусі, яна прасіла прабачэньня за сваіх цёмных землякоў. Але цётка ня хоча пакідаць сваю краіну, бо яна любіць Беларусь. Яна захапляецца, што ўкраінцы так згуртаваліся і дапамагаюць адзін аднаму, і ледзьве ня плакала, калі казала, што беларусы на такое ня здатныя. Яна хадзіла на пратэсты. Інтэлігентная жанчына, а не чалавек тэлевізара і грошай», — кажа ўкраінка.
«Цётка з Адэсы зь сёстрамі зь Беларусі размаўляе толькі пра надвор’е»
Беларуска Ганна (імя зьмененае. — РС) падтрымлівае сваю цётку ў Адэсе.
«Бо калі пачалася вайна, дзьве яе сястры ў Беларусі пачалі пераконваць яе праз тэлефон, што „Добры Пуцін і Лукашэнка ратуюць вас ад нацыстаў“. Цётка з Адэсы адказала ім, што ня трэба яе ратаваць. Але яны нічога не разумеюць. Таму я стала тэлефанаваць ёй і падтрымліваць, заадно расказала пра падзеі ў Беларусі за апошнія гады — бо яна мала што ведала. Я цётцы ў Адэсе расказваю, што нармальныя беларусы ня хочуць вайны і падтрымліваюць Украіну. Я ёй нават паказала некаторыя сюжэты зь беларускага тэлебачаньня. Цётка была проста ў шоку ад таго, што ў нас такое ідзе па тэлебачаньні, людзі глядзяць і вераць гэтаму», — кажа Ганна.
Цяпер, паводле яе словаў, сёстры з Украіны і Беларусі размаўляюць, але выключна пра надвор’е і агароды.
«Яны, беларускія цёткі, нават ня могуць уявіць сытуацыю ва Ўкраіне — так, як яна ёсьць, а не ў тэлевізары. Яны кажуць цётцы ў Адэсе: „Едзь у Беларусь да нас, хай цябе сын прывязе“. Не разумеюць, што ідзе сапраўдная вайна. Яны не павераць ані ўва што, пакуль ім ня скажуць гэта па тэлевізары. Потым яны будуць казаць: „Мы не вінаватыя. Нам нічога ў тэлевізары такога не паказвалі“. Бо яны ня здолеюць прызнаць, што былі свалачамі», — лічыць беларуска.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.