Сьцісла:
- Вайна ва Ўкраіне паламала звыклае ўяўленьне пра межы расколу беларускага грамадзтва.
- Пасьля Крыму (2014) пазыцыю Расеі падтрымлівалі 2/3 беларусаў. Сёньня дзеяньні РФ ухваляе толькі 1/3 беларускіх грамадзян.
- Вайна стварае ўласную дынаміку, якая будзе моцна ўплываць на хуткасьць грамадзка-палітычных працэсаў.
Вайна моцна палітызавала беларускае грамадзтва. За апошнія восем гадоў гэта трэці ўсплёск палітызацыі. Першы быў у 2014 годзе, другі — у 2020-м. Гэта азначае, што наш рэгіён у цэлым (і Беларусь у прыватнасьці) уступіў у пэрыяд турбулентнасьці. Бо ў звычайнай сытуацыі, якую можна лічыць нармальнай, людзі мала цікавяцца палітыкай.
Вайна ва Ўкраіне паламала ўстойлівае, звыклае ўяўленьне пра межы расколу беларускага грамадзтва. У асноўным лічылася, што гэта падзел паміж «змагарамі» і «ябацькамі» і адбываецца ён па лініі стаўленьня да дэмакратычных каштоўнасьцяў. 2020 год, здавалася, зафіксаваў раскол паміж прыхільнікамі дыктатуры і яе праціўнікамі.
Апытаньне Chatham House падчас вайны паказала, што карціна больш стракатая. Высьвятляецца, што пэўная частка праціўнікаў Лукашэнкі былі прыхільнікамі Пуціна. І вось цяпер гэта вылезла на паверхню. Розныя сацыялягічныя дасьледаваньні паказваюць, што з 2020 году праціўнікі Лукашэнкі колькасна пераўзыходзяць яго прыхільнікаў. А вось што тычыцца стаўленьня да вайны, то, аказваецца, беларусы больш падтрымліваюць Расею, чым Украіну (33% супраць 20%).
Аднак на гэтыя лічбы можна паглядзець і па-іншаму. Усё залежыць ад таго, з чым параўноўваць. Пасьля Крыму (2014) пазыцыю Расеі падтрымлівалі 2/3 беларусаў. Сёньня дзеяньні РФ ухваляе толькі 1/3 беларускіх грамадзянаў. Радыкальная зьмена за восем гадоў.
І вось гэтая стракатасьць, ускладненьне чорна-белай карціны ў пэўным сэнсе нэўтралізуе паглыбленьне палярызацыі, чаго можна было чакаць у зьвязку з вайной, стварае нейкія пераходныя, прамежкавыя супольнасьці, якія размываюць раскол.
Што тычыцца электарату апазыцыі, то тут дзейнічаюць супрацьлеглыя трэнды. З аднаго боку, геапалітыка, вайна ва Ўкраіне выштурхоўвае з гэтай супольнасьці прыхільнікаў Расеі. З другога боку, прыкметнае пагаршэньне сацыяльна-эканамічнага становішча разбурае кансалідаваны электарат Лукашэнкі, пашырае патэнцыял ягоных апанэнтаў. Бо колькі б дзяржаўныя мэдыя ні імкнуліся перакласьці віну за падвышэньне цэнаў на Захад, на ўнутраных ворагаў, усё роўна празь нейкі час абываталь будзе вінаваціць уладу.
Мяркую, што па меры таго, як вайна будзе зацягвацца, гэта пачне працаваць супраць рэжыму Пуціна (а значыць, і рэжыму Лукашэнкі), грамадзкія настроі будуць мяняцца. Пачнецца пошук тых, хто завёў народ у сацыяльную багну. Вайна стварае ўласную дынаміку, якая будзе моцна ўплываць на хуткасьць грамадзка-палітычных працэсаў.
Думкі, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.
