Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Агаворка Лукашэнкі, або Якім вэтэранам патрэбна шоў


Рэпэтыцыя параду. Менск, 2019 год. Ілюстрацыйнае фота.

Абсалютная большасьць тых, хто ўваходзіць у Беларускае грамадзкае аб’яднаньне вэтэранаў, ня маюць ніякага дачыненьня да Другой сусьветнай вайны.

Мая маці, якая ў 5 гадоў (на трэці тыдзень вайны, у ліпені 1941) засталася фактычна сіратой (маці загінула, бацька быў ужо на фронце) абураецца намерам правесьці парад на 9 траўня. Ёй гэтага ня трэба. Ні як дачцэ вэтэрана вайны, ні як 85-гадовай грамадзянцы Беларусі, жыцьцё якой наўпрост залежыць ад эпідэмалягічнай сытуацыі і наяўнасьці свабоднага месца ў чарзе на МРТ (у Віцебску такі апарат — толькі адзін).

Ягор Мельнікаў (у верхнім шэрагу другі зправа). Бэрлін, 26 чэрвеня 1945.
Ягор Мельнікаў (у верхнім шэрагу другі зправа). Бэрлін, 26 чэрвеня 1945.

Яе бацька, мой дзед Ягор Мельнікаў, прайшоў вайну салдатам ад чэрвеня 1941 (быў прызваны ў войска 17-га, за некалькі дзён да нападу немцаў) і да траўня 1945 (дэмабілізаваўся толькі ў кастрычніку), быў двойчы цяжка паранены, меў баявыя ўзнагароды, у тым ліку мэдалі "За отвагу" і "За боевые заслуги". Як бы адказаў дзед, калі б яму прапанавалі выбар: парад у твой гонар, альбо 50 апаратаў МРТ, ці іншых мэдычных апаратаў, для тваіх дачок, для сына, для ўнукаў ды праўнукаў? А калі б яшчэ дадалі, што коштам такога параду — не, ня бою з ворагам, а параду — можа быць сьмерць праўнука ад сьмяротнай хваробы? Ці аднагодкаў твайго праўнука? Дзед працаваў у калгасе шоферам, потым цесьляром, але лаянку я чуў ад яго вельмі рэдка. Вось у гэтым выпадку, думаю, пачуў бы.

Дзед Ягор памёр у 1990 годзе ў 80 гадоў (другі дзед па бацьку, Адам, таксама ваяваў, але ягоных расповедаў я ня чуў, ён памёр у 53 гады, калі мне не было і году). Увогуле большасьць тых, каму ў вайну было 25-40 гадоў, на чые плечы і лёг увесь салдацкі, ды і афіцэрскі цяжар, сышлі з жыцьця ў пачатку 2000-х.

Сёньня самаму маладому ўдзельніку вайны ў якасьці салдата ці афіцэра — ужо ня менш за 93 гады. Іх ня так і шмат засталося. Ці ўсіх іх апыталі, ці хочуць яны парад — з рызыкай заражэньня яго ўдзельнікаў? Ім патлумачылі кошт гэтага параду (у тым ліку — так, і матэрыяльны)?

Калі Лукашэнка на нарадзе 3 траўня тлумачыў мэтазгоднасьць параду, ён сказаў, што «гэта жаданьне вэтэранаў Узброеных Сілаў... вэтэранаў вайны».

Гэта была агаворка (наконт «вэтэранаў Узброеных Сілаў»), але — вельмі паказальная.

Думаю, якраз вэтэраны Ўзброеных Сілаў і зьвярнуліся да Лукашэнкі з просьбай не адмаўляцца ад параду.

Вэтэраны Ўзброеных Сілаў — гэта юрыдычная катэгорыя, гэта былыя афіцэры савецкіх Узброеных сілаў. Складаюцца яны з некалькіх частак: тыя, хто праходзіў службу ў Беларускай ваеннай акрузе, хто прыехаў у БССР на пэнсію, хто прыехаў ужо ў незалежную Беларусь пасьля вываду былых савецкіх войскаў з краінаў былой Варшаўскай дамовы, і хто адслужыў увесь тэрмін у войску незалежнай Беларусі (ёсьць ужо і такія).

Узрост гэтых людзей, пераважна — 55-75 гадоў. Натуральна, у Другой сусьветнай вайне ўдзелу яны не прымалі.

Мне даводзілася сутыкацца зь першымі трыма катэгорыямі.

Тут важна ўзгадаць, што палітыка, прычым сьвядомая палітыка Міністэрства абароны ў 1992-93 гг. была ў тым, каб як меней вяртаць у Беларусь афіцэраў, народжаных у Беларусі, аддаючы перавагу афіцэрам, народжаным у Расеі (гэта дакумэнтальна засьведчана камітэтам «Вяртаньне», які ўзначальвала дэпутат Апазыцыі БНФ Галіна Сямдзянава, больш падрабязна я пішу пра гэта ў кнізе «Дзевяноста трэці»).

Канешне, большасьці афіцэраў давялося займацца ўладкаваньнем сем’яў, і можна ўявіць, якія пабытовыя, фінансавыя, псыхалягічныя цяжкасьці даводзіцца перажыць чалавеку, калі, аддаўшы службе 10, 15 гадоў, ён адчувае, як ламаецца лёс. Большасьці было ўвогуле не да палітыкі.

Але былі і палітычна актыўныя.

Тыя, якія падтрымалі Незалежнасьць, нацыянальнае Адраджэньне, імгненна вылічваліся і выганяліся з войска (дастаткова сказаць, што былі звольненыя ЎСЕ афіцэры - актывісты БЗВ, на чале з Міколам Статкевічам, якія прыносілі прысягу 8 верасьня 1992 на плошчы Незалежнасьці; дзіўным чынам, НІВОДЗІН з сотняў афіцэраў Міністэрства абароны прысягу на вернасьць Рэспубліцы Беларусь, на другім (!) годзе Незалежнасьці не прынёс).

Затое праімпэрскім, прарасейскім, пракамуністычным, шавіністычным аб’яднаньням афіцэраў былі створаныя, як кажа сёньняшняя моладзь, «рэспект і уважуха»: яны атрымалі памяшканьні, неабмежаваны час на тэлебачаньні і радыё, палосы дзяржаўных газэт.

Адрозьніваў іх род войскаў. Аб’ядноўваў — род дзейнасьці (пераважна, палітработнікі). І нязьменнай была нейкая зацятая (ня хочацца казаць — жывёльная) нянавісьць да беларушчыны, да нацыянальнай гісторыі, да нацыянальных каштоўнасьцяў, але найбольш — да самой ідэі Незалежнасьці. Ну а ўжо калі яны чулі беларускую мову, бялелі і чырванелі ад нянавісьці.

Магчыма, у некага іншага будуць свае ўражаньні, адрозныя ад маіх. Я пішу пра свае.

Я памятаю гэтых «вэтэранаў Узброеных Сілаў», калі яны па тэлебачаньні (па дзяржаўным тэлебачаньні!) патрабавалі прыцягнуць да адказнасьці Шушкевіча, усіх, хто «уничтожил великое Очечество — СССР». (Уявіце сабе ступень свабоды ў 1993 — кіраўніка дзяржавы заклікаюць пасадзіць у турму, гэта ідзе ў эфір, і ні прамоўцам, ні журналістам нічога за гэта не было).

Я памятаю гэтыя чырвоныя ад нянавісьці твары «вэтэранаў Узброеных Сілаў», калі 3 ліпеня 1994, у дзень вызваленьня Беларусі, на плошчы Перамогі яны разам з фашыстоўцамі з РНЕ піхалі ў грудзі сапраўдных вэтэранаў — Васіля Быкава, Артура Вольскага, Мікалая Крукоўскага.

Між іншым: менавіта «Союз офіцеров» і дэпутаты-вэтэраны ў пачатку 1995 былі фармальнымі ініцыятарамі звароту да Лукашэнкі з патрабаваньнем скасаваць «Пагоню» і бел-чырвона-белы сьцяг у якасьці дзяржаўных сымбаляў, а беларускую мову пазбавіць статусу адзінай дзяржаўнай.

А яшчэ раней, у канцы 1992-га, яны запатрабавалі ад Вярхоўнага Савету скасаваць нэўтральны статус Беларусі і падпісаць дамову аб калектыўнай бясьпецы краінаў СНД, гэта значыць — увайсьці ў арбіту вайсковых інтарэсаў Масквы. І парлямэнцкая большасьць у 1993-м прагаласавала за гэты крок, прывязаўшы Ўзброеныя сілы краіны да расейскіх стратэгічных інтарэсаў на дзесяцігодзьдзі.

І я памятаю гэтых «вэтэранаў Узброеных Сілаў», калі раніцай 12 красавіка 1995 года, у Авальнай залі, яны сьмяяліся нам у твар і крычалі «Мало вам дали!».

Я памятаю гэтых «вэтэранаў Узброеных Сілаў», калі на пікетах БНФ у траўні 95-га супраць рэфэрэндуму пра мову, сьцяг і «Пагоню» — яны рвалі дзяржаўныя Бел-Чырвона-Белыя сьцягі.

Савет Беларускага грамадзкага аб’яднаньня вэтэранаў (куды ўваходзяць і «вэтэраны Узброеных Сілаў») ўзначальвае і штогод 9 траўня ідзе поруч з Лукашэнкам генэрал-лейтэнант Анатоль Новікаў (1941 г.н.), былы начальнік Палітупраўленьня Беларускай ваеннай акругі.

Ідэйныя прынцыпы гэтага аб’яднаньня не мяняюцца ўжо дзесяцігодзьдзямі. Канстанціну Астрожскаму, Тадэвушу Касьцюшку, Кастусю Каліноўскаму — як, між іншым, і вэтэрану Другой сусьветнай вайны Васілю Быкаву — на стэндах і ў публікацыях гэтай арганізацыі месца няма.

Бо ўсе гэтыя імёны зьвязаныя з ідэяй незалежнасьці Беларусі.

А вось Ленін, Сталін, Лукашэнка — тое, што зьвязана з ідэяй «адзінства савецкіх народаў» — ідэйна і палітычна роднае.

Што ж, трэба прызнаць, у 1994-1995 праціўнікі Адраджэньня атрымалі перамогу. І карыстаюцца ёй трэцяе дзесяцігодзьдзе.

І тое, што адбудзецца 9 траўня ў Менску — парад найперш іхняй перамогі.

У якой, як пяецца — «мы за ценой не постоим».

Вось толькі хто будзе плаціць тую цану?

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG