Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Правадыр апэрацыі расейскага ўплыву на Беларусь — сам Лукашэнка»


Аляксандр Лукашэнка, архіўнае фота

Як палітычныя зьмены ў Расеі паўплываюць на беларуска-расейскія адносіны? Якая стратэгічняя мэта Крамля ў дачыненьні да Беларусі і ці мяняецца яна з часам? На гэтыя ды іншыя пытаньні адказваюць палітычныя аналітыкі Ягор Лебядок і Андрэй Елісееў.

Сьцісла:

  • Елісееў: Мэханізм транзыту ўлады Пуціна ніяк не зьніжае інтэграцыйныя рызыкі для Беларусі.
  • Елісееў: У чым рызыка працэсу паглыбленай інтэграцыі на ўмовах Крамля? У тым, што ўсё будзе ісьці ня так яўна і заўважна, як пры пазбаўленьні фармальнай незалежнасьці.
  • Елісееў: Беларускі транзыт улады адбудзецца хутчэй не па расейскім, а па таджыцкім варыянце.
  • Лебядок: У нас 25 гадоў вымываўся нацыянальны падмурак. І нічога ўзамен не далі, акрамя «стабільнасьці».
  • Лебядок: «Лукашэнка — гэта праект барацьбы з будучым».

Цыганкоў: Чаму падзеі ў Расеі выклікалі такое вялікае абмеркаваньне ў Беларусі, чаму гэта істотна?

Елісееў: Відавочна, што Расея, ад якой Беларусь надзвычай залежыць эканамічна і палітычна, выклікае інтарэс у беларусаў. Тут галоўнае — гэта «праблема 2024», погляд, што ўвесь працэс інтэграцыі нібыта грунтуецца на мэце, каб Пуцін забясьпечыў сваю ўладу. Я лічу, што гэта быў няслушны погляд. Гэтая схема разглядалася Крамлём, але не была прыярытэтнай, бо там было шмат незразумелых складнікаў.

Шырэйшая і доўгатэрміновая мэта Крамля была — незваротна прывязаць Беларусь. Таму для Беларусі інтэграцыйныя рызыкі нікуды ня зьніклі. Калі Беларусь перавядзе сваё заканадаўства на расейскія нормы, то вельмі хутка ператворыцца ў марыянэткавую дзяржаву.

Андрэй Елісееў
Андрэй Елісееў

Лебядок: У нас перабольшвалі «варыянт 2024». Але гэта быў толькі адзін з варыянтаў, які яшчэ канчаткова не адпаў. Бо калі ўважліва пачытаць пуцінскую прамову — то там амаль нічога пэўнага не сказана, нейкія прапановы і намёкі.

Асноўная мэта — інкарпарацыя Беларусі — як была, так і застаецца. Каб ацаніць, што адбываецца сёньня, варта глянуць на гэта ў гістарычным аспэкце. Яшчэ ў 1992 годзе, адразу пасьля распаду СССР, тагачасны міністар замежных спраў Расеі Козыраў зрабіў такую прамову на Радзе міністраў АБСЭ: «Зона былога СССР ня можа разглядацца як зона поўнага прымяненьня нормаў АБСЭ... Мы будзем цьвёрда настойваць, каб былыя рэспублікі СССР неадкладна ўступілі ў новую канфэдэрацыю альбо фэдэрацыю».

Цыганкоў: Такіх цытатаў можна прывесьці шмат, пачынаючы ад 19-га стагодзьдзя. Ці маюць яны непасрэднае дачыненьне да цяперашняй сытуацыі? Ці вы хочаце даказаць, што магістральнае імкненьне расейскай палітыкі заўсёды было ў гэтым кірунку?

Лебядок: Так, ёсьць пэўная лінія. 1995 год — Мытны саюз, 1997 год — дамова аб «саюзе Беларусі і Расеі», якая ў 1999 годзе трансфармуецца ў дамову аб стварэньні «саюзнай дзяржавы». І калі ў першай дамове размова ішла аб стварэньні саюзу дзяржаў, то ў 1999-м ужо сказана пра стварэньне адзінай дзяржавы. Мэта гэтая ў Расеі нікуды не падзелася.

Ягор Лебядок, архіўнае фота
Ягор Лебядок, архіўнае фота

Цыганкоў: Ці можна сказаць, што цяпер Расея прымяняе не прамыя, а гібрыдныя мэтады інтэграцыі?

Елісееў: «Гібрыдная вайна» — тэрмін, які ўжываецца ўсімі і часам не да месца. «Інфармацыйныя войны» былі яшчэ ў антычнасьці. Але цяпер гэты тэрмін набыў пасьля падзеяў у Данбасе вялікае выкарыстаньне ў розных кантэкстах.

У чым рызыка гэтага працэсу паглыбленай інтэграцыі на ўмовах Крамля? У тым, што ўсё будзе ісьці ня так яўна і заўважна, як пры пазбаўленьні фармальнай незалежнасьці. Краіна захоўваецца на палітычнай мапе сьвету, мае сьцяг, кіраўніка. Але рэальныя паўнамоцтвы паступова пераходзяць у Маскву. Таму, нават калі ў будучым краінай будзе кіраваць самы прафэсійны ўрад у сьвеце, то ён так будзе зьвязаны дамовамі з Масквой, што проста акажацца недзеяздольным.

Цыганкоў: Але менавіта кіраўніцтва Беларусі ў значнай ступені само выступіла ініцыятарам працэсу «інтэграцыі». Ці зразумела яно на сёньня ўсе небясьпекі, нават для сябе, ад гэтага працэсу?

Лебядок: Думаю, што збольшага зразумела. Але ж разуменьня ўжо недастаткова. Трэба рабіць пэўныя захады, на якія, магчыма, і рэсурсаў ня хопіць — эканамічных, дыпляматычных, інфармацыйных. Але, напрыклад, у інфармацыйнай сфэры ўсё аддадзена на Расею.

Непасрэдны правадыр апэрацыі расейскага ўплыву на Беларусь — сам Лукашэнка. У такіх апэрацыях што трэба зрабіць — зьнішчыць падмурак асобы, супольнасьці, нацыі, на якую ўзьдзейнічаюць. У нас 25 гадоў вымываўся нацыянальны падмурак. І нічога ўзамен не далі, акрамя «стабільнасьці».

Вэктару разьвіцьця краіны ў Беларусі, у адрозьненьне ад Расеі, увогуле няма. Куды мы рухаемся? Нікуды, у Лукашэнку. Дык ён калісьці пойдзе з жыцьця. Цяпер ён гэта разумее, але зрабіць нешта за год-два вельмі складана.

Цыганкоў: Як апошнія расейскія падзеі могуць паўплываць на варыянты транзыту ўлады ў Беларусі?

Елісееў: У палітычным сэнсе разьвіцьцё Беларусі найбольш нагадвала цэнтральнаазіяцкі варыянт. Пакуль пытаньне транзыту знаходзіцца ў ценю інтэграцыйных перамоваў як болей прыярытэтных для Лукашэнкі. Наўрад ці Лукашэнка будзе мудрыць, у яго будуць больш тапорныя мэтады. Тут хутчэй будзе нейкі варыянт, блізкі да таджыцкага. Там у 2016 годзе адбыўся рэфэрэндум па зьменах у Канстытуцыю. Галоўныя былі статус лідэра нацыі і зьмяншэньне ўзроставага цэнзу да 30 гадоў, каб дазволіць сыну Рахмона балятавацца.

Нешта падобнае можа быць і ў Беларусі. Калі Лукашэнка сумняецца, што прэзыдэнтам стане ягоны сын, то нейкі новы орган можа быць створаны, які будзе замыкаць на сябе кіраваньне вэртыкальлю.

Віталь Цыганкоў
Віталь Цыганкоў

Цыганкоў: Ці магчыма, што Лукашэнка пра транзыт улады зусім не задумваецца? А тыя канстытуцыйныя зьмены, якія ён ужо абвяшчаў неаднаразова, задуманыя зусім для іншага?

Лебядок: У мяне менавіта такая думка. Ня бачу, навошта яму ўвогуле гэты транзыт. Пакуль ёсьць сыстэма «выбараў», то можна і самому заставацца колькі заўгодна, калі ўсё добра працуе. У прынцыповай зьмене ўлады ў Беларусі я ня бачу вялікага сэнсу для Лукашэнкі.

Цыганкоў: Ці могуць зьмены ва ўладных структурах у Расеі трохі даць перапынак, перадышку Беларусі — бо новаму ўраду Расеі трэба будзе час, каб разабрацца ў справах?

Елісееў: Ёсьць кансэнсус у кіроўных колах Расеі наконт стаўленьня да Беларусі, і наўрад ці гэта зьменіцца.

Наконт канстытуцыйных зьменаў у Беларусі. Гэты працэс можа і паскорыцца, бо Лукашэнка вымушаны думаць наперад.

Лебядок: Трэба будзе глядзець, якія прапановы будуць вылучаныя па зьменах беларускай Канстытуцыі і ці будуць яны мець нейкую сувязь з інтэграцыяй. У Расеі ўсе тыя, хто «адказваў» за інтэграцыю, засталіся, нікуды ня зьніклі.

Цыганкоў: Які мэдыйны эфэкт ад пераменаў у Расеі, уплыў на грамадзкую думку ў Беларусі? «Нават у Расеі ўжо думаюць пра перадачу ўлады, а ў нас усё бязь зьменаў» — могуць сказаць беларусы. Ці будзе Лукашэнка гэта ўлічваць?

Елісееў: Магчыма, каб стварыць нейкую «бачнасьць» зьменаў, можа пачацца фіктыўны працэс абмеркаваньня нейкіх прапановаў. У беларускім грамадзтве вельмі высокія пэсымістычныя настроі, асабліва сярод моладзі, беларусы чакаюць пераменаў. Але што на гэта можа адказаць Лукашэнка, які хоча бясконца заставацца пры ўладзе?

Лебядок: Калісьці разумны беларус сказаў: «Лукашэнка — гэта праект барацьбы з будучым». Натуральна, я вельмі сумняюся, што могуць быць нейкія кардынальныя зьмены ў кірунку дэмакратызацыі Беларусі. Але нейкія штуршкі могуць быць. Напрыклад, «продаж» эўрапейцам адмены сьмяротнага пакараньня, каб паказаць, якія мы прыгажуны. Але толькі такія зьмены, якія не зьмяншаюць ягонай улады.

  • 16x9 Image

    Віталь Цыганкоў

    Віталь Цыганкоў скончыў факультэт журналістыкі БДУ. Адзін з двух заснавальнікаў першага недзяржаўнага агенцтва навінаў БелаПАН. Працаваў ў газэтах «Звязда», быў карэспандэнтам у Беларусі расейскай «Независимой газеты», Associated Рress, аглядальнікам у газэце «Свабода».  На беларускай Свабодзе ад 1994 году. Карэспандэнт расейскай Свабоды ў Беларусі.
     

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG