Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Літва адкрые архівы КДБ, каб пакончыць зь люстрацыяй


Прэзыдэнт Літвы Даля Грыбаўскайце прапанавала як мага хутчэй скончыць працэс люстрацыі, зрабіўшы даступнымі ўсе архіўныя матэрыялы, зьвязаныя зь дзейнасьцю КДБ.

«Гэта адзіны зразумелы, хуткі і ясны шлях закрыцьця тэмы люстрацыі, якая цягнецца ўжо два дзясяткі гадоў», — працытаваў словы прэзыдэнта яе прэсавы сакратар Лінас Бальсіс. — «Зь люстрацыяй трэба як мага хутчэй пакончыць, апублікаваць усе архіўныя матэрыялы, зьвязаныя з тым, як КДБ і іншыя спэцслужбы ўцягвалі жыхароў Літвы ў сваю дзейнасьць».

Літоўскім грамадзянам ужо давалі магчымасьць прызнацца ў супрацоўніцтве са спэцслужбамі: у супрацы з КДБ прызналіся ў Літве каля 1500 чалавек. «Аб дзейнасьці гэтых людзей вядома, ім гарантавалі абарону. Аднак працэс дагэтуль незавершаны: камісія па люстрацыі працуе, ёсьць справы, але вялікая іх частка ў судах заканчваецца нічым, паколькі суды ня могуць прыняць рашэньне з-за недахопу дакумэнтаў.

Даведка Свабоды
Люстрацыя ў пасьлякамуністычных краінах зьяўляецца палітычнай практыкай абмежаваньня правоў на займаньне дзяржаўных пасадаў некаторым катэгорыям асобаў, якія супрацоўнічалі са спэцслужбамі камуністычных рэжымаў і схавалі гэты факт ад адмысловых «люстрацыйных» органаў, створаных у пасьлякамуністычны пэрыяд.

Люстрацыя не праводзілася ў тых посткамуністычных краінах, дзе пасьля распаду камунізму пры ўладзе засталіся асобы папярэдняга рэжыму (да такіх краінаў можна аднесьці Расею, Беларусь, Украіну, Малдову, Румынію). Люстрацыя мела «мяккія» формы ў краінах, дзе да ўлады празь некалькі гадоў пасьля антыкамуністычных рэвалюцый прыйшлі посткамуністы (Вугоршчына, Баўгарыя, Славаччына). Больш жорсткія формы люстрацыя мела у Нямеччыне (на тэрыторыі былой ГДР), Польшчы і Чэхіі.

У Нямеччыне ў 1991 годзе быў прыняты закон, паводле якога ўсе грамадзяне атрымалі доступ да сваіх дасье з былых ГДР-аўскіх спэцслужбаў. Усе архівы спэцслужбаў былі перададзеныя гэтак званай камісіі Гаўка (ад прозьвішча яе кіраўніка, пастара і былога дысыдэнта Яахіма Гаўка). Дзяржаўныя органы атрымалі права рабіць запыты ў камісію Гаўка аб кожным прэтэндэнце на дзяржаўную пасаду. Калі знаходзілася інфармацыя, што такі прэтэндэнт супрацоўнічаў з камуністычнымі спэцслужбамі, яго не прымалі на працу або звальнялі, калі ён быў папярэдне прыняты.

У Польшчы закон аб люстрацыі быў прыняты ў 1997 годзе. Усе прэтэндэнты на дзяржаўныя пасады і кандыдаты на парлямэнцкіх выбарах былі абавязаныя складаць люстрацыйныя сьведчаньні наконт таго, ці яны супрацоўнічалі з камуністычнымі спэцслужбамі. Калі асоба прызнавалася ў супрацоўніцтве, шлях у дзяржаўную і палітычную кар’еру заставаўся для яе адкрытым. Калі люстрацыйныя органы сьцьвярджалі няпраўду ў люстрацыйным сьведчаньні, яго аўтар пазбаўляўся сваёй пасады.

У Чэхіі ў 1991 годзе быў прыняты закон аб «незаконнасьці камуністычнага рэжыму». Пад дзеяньне закону падпалі 140 000 чалавек, якія або былі кадравымі супрацоўнікамі спэцслужбаў, або тайнымі агентамі спэцслужбаў. Яны пазбаўляліся на 5 гадоў права займаць дзяржаўныя пасады, калі адмысловая люстрацыйная камісія пацьвердзіла іх віну. У 1996 годзе грамадзяне Чэхіі атрымалі права знаёміцца з дасье спэцслужбаў, заведзеных на іх.

Глядзець камэнтары (2)

Гэтая дыскусія закрытая.
XS
SM
MD
LG