Дыпляматычныя намаганьні ў спыненьні вайны ва Ўкраіне рэзка актывізаваліся ў апошнія дні, што прымусіла эўрапейскія краіны з новай сілай абмяркоўваць магчымасьць адпраўкі міратворчых сіл, піша міжнародны карэспандэнт Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода Рэй Фурлонг.
Калі прэзыдэнт Францыі Эманюэль Макрон упершыню прапанаваў гэтую ідэю год таму, яна не атрымала шырокага водгуку і не ўспрымалася ўсур’ёз большасьцю экспэртаў. Аднак цяпер сытуацыя зьмянілася.
Выказваньні спэцыяльнага прадстаўніка ЗША па Ўкраіне і Расеі Кіта Келага пра тое, што Эўропа ня будзе «за сталом перамоваў» аб будучыні Ўкраіны, сталі свайго роду шокам для эўрапейскіх лідэраў, падахвочваючы іх заняць больш актыўную пазыцыю. Перамовы паміж ЗША і Расеяй па Ўкраіне 18 лютага ў Саудаўскай Арабіі дадалі напружанасьці.
Прэмʼер-міністар Нідэрляндаў Дык Схоўф адкрыта заявіў, што эўрапейцы павінны дамовіцца аб тым, які ўклад яны могуць унесьці, «і такім чынам мы ў канчатковым выніку атрымаем месца за сталом».
Аднак гэта не адзіная прычына, чаму абмяркоўваецца гэтая ідэя.
«Для Эўропы гэта будзе складаная задача, але яна непазьбежная, калі пагроза Расеі для NATO павінна быць стрыманая ва Ўкраіне», — лічыць Джэймі Шэй, які займаў высокія пасады ў NATO да выхаду на пэнсію ў 2018 годзе.
На яго думку, можа спатрэбіцца каля 50 тысяч эўрапейскіх салдатаў, што азначае агульную колькасьць сіл каля 150 тысяч з «бесьперабойнай ратацыяй».
Перамовы ў Парыжы 17 лютага не прывялі да яўнага прарыву, але абмеркаваньне ўступіла ў актыўную фазу. Брытанскі прэмʼер-міністар Кір Стармэр ужо ўклаў у гэты праект значны палітычны капітал напярэдадні сустрэчы з прэзыдэнтам ЗША Дональдам Трампам на наступным тыдні.
Прэзыдэнт Францыі Эманюэль Макрон сустракае прэм’ер-міністра Вялікай Брытаніі Кіра Стармэра ў Парыжы 17 лютага 2025
Аднак Стармэр таксама зазначыў, што місія запатрабуе ўдзелу Вашынгтона, кажучы аб «падтрымцы» з боку ЗША, напрыклад, у выглядзе авіяцыйнага прыкрыцьця. Шы, які быў вядомы як афіцыйны прадстаўнік NATO падчас войнаў на Балканах у 1990-х гадах, папярэджвае аб патэнцыйнай праблеме.
«Эўрапейцы памятаюць басьнійскі правал пачатку 1990-х, калі эўрапейскія войскі знаходзіліся на зямлі і пастаянна крытыкаваліся з боку амэрыканцаў, якія былі ў бясьпецы ў паветры», — адзначыў ён.
Заявы Стармэра аб гатоўнасьці адправіць войскі прыцягнулі ўвагу СМІ, але таксама выклікалі крытыку з боку экспэртаў, якія ўказваюць на абмежаваныя вайсковыя магчымасьці Вялікай Брытаніі.
Адным з галоўных крытыкаў стаў былы кіраўнік брытанскага войска Рычард Данат, які заявіў, што ўзброеныя сілы краіны «настолькі зьнясіленыя», што ня могуць узначаліць місію.
Пасьля 2001 году брытанскае войска ў асноўным засяродзілася на барацьбе з тэрарызмам і апэрацыях па задушэньні мяцяжоў. За апошняе дзесяцігодзьдзе яно зазнала скарачэньні, а парлямэнцкі даклад, апублікаваны ў верасьні, сьцьвярджаў, што Брытанія «не гатовая» супрацьстаяць расейскай пагрозе.
У ліпені сам Стармэр прызнаў, што ўзброеныя сілы Вялікай Брытаніі былі «спустошаныя».
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Што вырашылі на надзвычайным эўрапейскім саміце ў ПарыжыЯшчэ адным буйным вайсковым гульцом Эўропы зьяўляецца Францыя.
Француская армія колькасна пераўзыходзіць брытанскую, але таксама аслабленая шматгадовымі баявымі апэрацыямі ў Афрыцы. Францускія экспэрты сумняваюцца ў яе гатоўнасьці да больш інтэнсіўнага канфлікту, як ва Ўкраіне.
«У нас засталося ўсяго шэсьць дальнабойных ракетных установак, у нас няма рэальных сродкаў барацьбы з дронамі», — адзначыў Леo Пэр'я-Пэнье з Францускага інстытуту міжнародных адносін у лістападзе.
Швэцыя і Нідэрлянды заявілі, што могуць даць войскі пры пэўных умовах. Але Польшча, якая мае адну з найбуйнейшых армій Эўропы, катэгарычна адмовілася.
Канцлер Нямеччыны Оляф Шольц, які пакінуў перамовы ў Парыжы раней часу, заявіў, што яго «раздражняе» гэтая «дачасная» гутарка.
Апытаньні ў Нямеччыне паказваюць, што Шольц, падобна, прайграе фэдэральныя выбары 23 лютага. Аднак ён застанецца на пасадзе яшчэ некалькі месяцаў, пакуль будуць ісьці перамовы аб фармаваньні новага кааліцыйнага ўраду. Магчыма, пасьля выбараў ён будзе больш схільны падтрымаць ідэю адпраўкі нямецкіх войскаў ва Ўкраіну.
Украінскія вайскоўцы кіруюць танкам Leopard 1A5 нямецкай вытворчасьці ў Данецкай вобласьці на ўсходзе Ўкраіны 9 лютага 2025
Юрген Гарт, дэпутат ад вядучай апазыцыйнай партыі Нямеччыны — Хрысьціянскіх дэмакратаў, заявіў Радыё Свабода/Свабодная Эўропа, што ён можа прадставіць удзел нямецкіх войскаў пад эгідай ААН.
«Я не выключаю вайсковай ролі Нямеччыны, калі будзе мірнае пагадненьне на аснове рэзалюцыі ААН, у рамках якога міжнародныя сілы будуць запрошаныя для назіраньня за гэтым мірам або для яго гарантаваньня», — сказаў ён.
Гэта падымае ключавое пытаньне аб тым, наколькі рэалістычная такая місія.
Нікаляе Папэску з Эўрапейскай рады міжнародных дачыненьняў бачыць у гэтым дадатковую складанасьць.
«Праблема традыцыйных міратворчых місій у тым, што яны залежаць ад рашэньняў ААН, а гэта значыць, што Расея можа накласьці вэта ці ў любы момант спыніць місію», — сказаў Радыё Свабода Папэску, былы міністар замежных спраў Малдовы, у мінулым месяцы.
Расея зьяўляецца пастаянным сябрам Рады Бясьпекі ААН і мае права вэта.
Папэску адзначыў, што большасьць абмеркаваньняў датычацца не міратворчай місіі, а сіл стрымліваньня. Джэймі Шэй згодны з гэтым і падымае яшчэ два пытаньні:
«Ці будзем мы выкарыстоўваць сілы NATO, якія зараз абараняюць межы NATO ў Цэнтральнай і Усходняй Эўропе? Польшча выступае супраць гэтага. І ці павінны мы засяродзіцца на нарошчваньні ўкраінскага войска як асноўнай сілы стрымліваньня, укладваючы грошы ў гэта, а не ў эўрапейскія сілы гарантаваньня бясьпекі, як прапануе Данія?»
Палітычныя меркаваньні таксама маюць вялікае значэньне. Апытаньні ў Заходняй Эўропе паказваюць нізкі ўзровень падтрыманьня адпраўкі войскаў ва Ўкраіну.
Рызыкі адпраўкі такога кантынгенту, нават у небаявой ролі, былі б калясальныя. Трэба было б дакладна вызначыць правілы прымяненьня сілы на выпадак, калі расейскія войскі адкрыюць па іх агонь, а палітычныя наступствы магчымых ахвяр маглі б быць велізарнымі.
«Прадаць гэтую ідэю будзе складана», — кажа Нікляс Грангольм з Швэдзкага абароннага дасьледчага агенцтва:
«Калі рухацца з захаду на ўсход, можна ўбачыць нешта, што я называў восьсю трывогі. Усходнія эўрапейцы адчуваюць гэтую пагрозу вельмі востра. На захадзе гэта ня так відавочна».
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Францыя склікае другую тэрміновую сустрэчу па Ўкраіне з удзелам шэрагу краін, якіх не запрасілі на першы саміт