Выступаючы на юрыдычным форуме 16 лістапада, Абас Аракчы заявіў, што ўсе іранскія заводы па ўзбагачэньні ўрану знаходзяцца пад гарантыямі і маніторынгам МАГАТЭ, піша Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода.
«У Іране няма незаяўленага ядзернага ўзбагачэньня... Узбагачэньне ў цяперашні час не адбываецца, таму што нашы заводы па ўзбагачэньні былі атакаваныя», — сказаў ён, паводле іранскага дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва IRNA.
Ізраільскія і амэрыканскія ўдары ў чэрвені цэлілі па ключавых вайсковых і ядзерных аб’ектах. Паведамленьні аб маштабах шкоды былі рознымі.
У кастрычніку Іран абвясьціў, што больш ня «лічыць сябе абавязаным» выконваць абмежаваньні на сваю ядзерную праграму, паколькі гістарычная ядзерная зьдзелка 2015 года са сусьветнымі дзяржавамі афіцыйна скончылася. Тым часам Тэгеран, які сьцьвярджае, што ніколі не імкнуўся і ніколі не будзе імкнуцца ператварыць сваю ядзерную праграму ў зброю, заявіў, што краіна «цьвёрда прытрымліваецца дыпляматыі».
Тым часам, паводле зьвестак МАГАТЭ, да чэрвеньскіх удараў у Ірана было больш за 400 кіляграмаў урану, узбагачанага да 60 працэнтаў чысьціні. Незразумела, колькі высокаўзбагачанага матэрыялу — да цяперашняй ядзернай зброі адносіцца ўран-235, узбагачаны прыкладна да 93,5 працэнта — захавалася.
Аднак нядаўнія спадарожнікавыя здымкі, прааналізаваныя экспэртамі з Вашынгтонскага цэнтра стратэгічных і міжнародных дасьледаваньняў (CSIS), сьведчаць аб тым, што, хоць на трох абʼектах, па якіх былі нанесеныя ўдары — Ісфахане, Натанзе і Фордаў, актыўнасьць малая, — Іран паскорыў будаўніцтва на абʼекце на гары Пікакс каля Натанза. Першапачаткова меркавалася, што гэта будзе пляцоўка для зборкі цэнтрыфуг, але нядаўнія падзеі сьведчаць аб тым, што Тэгеран можа пашыраць свае першапачатковыя пляны адносна гэтага абʼекта, кажа Radio Farda Джозэф Роджэрс, намесьнік дырэктара ядзернага праекта CSIS.
Міністар замежных спраў Аракчы заявіў на форуме 16 лістапада, што Тэгеран гатовы аднавіць ядзерныя перамовы з Захадам, але толькі на аснове ўзаемнай павагі.
У верасьні дзяржаўны сакратар ЗША Марка Рубіё заклікаў Іран «пагадзіцца на прамыя перамовы ў духу добрай волі, без затрымак і заблытанасьці».
Вялікабрытанія, Францыя і Нямеччына з 28 верасьня настойваюць на аднаўленьні санкцый супраць Ірану, абвінавачваючы яго ў тым, што ён не зрабіў неабходных крокаў для «вырашэньня праблем» адносна дазволу ўпаўнаважаным інспэктарам МАГАТЭ аднавіць доступ да ядзерных абʼектаў Ірану. Краіны таксама спасылаліся на тое, што Тэгеран не падрыхтаваў і не прадставіў МАГАТЭ справаздачу «аб сваіх запасах высокаўзбагачанага ўрану».
Эўрапейскія дзяржавы аднавілі санкцыі, абвінаваціўшы Іран у парушэньні пагадненьня 2015 года, накіраванага на прадухіленьне распрацоўкі ім ядзернай зброі. Санкцыі былі зьнятыя ў рамках пагадненьня.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА: Іран хацеў бы купляць дэталі Boeing празь Беларусь, але невядома, ці захоча Менск рызыкаваць, — амэрыканскі экспэрт ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА: МАГАТЭ: Іран у чэрвені быў блізкі да вытворчасьці 10 ядзерных зарадаўШто варта ведаць пра Іран, цяперашні іранскі рэжым і яго стасункі з рэжымам у Беларусі
Іран (афіцыйная назва — Ісламская Рэспубліка Іран) мае тэрыторыю 1648 тыс. км². Гэта амаль у 8 разоў больш за тэрыторыю Беларусі. Насельніцтва Ірану каля 81 мільёна чалавек. 85% зь іх — мусульмане-шыіты, амаль 10% — мусульмане-суніты, каля 4% — хрысьціяне.
Краіна мяжуе з Азэрбайджанам, Армэніяй, Туркмэністанам, Іракам, Турэччынай, Афганістанам і Пакістанам.
У 1979 годзе ў Іране адбылася рэвалюцыя, якая зрынула шаха Рэзу Пэхлеві. Іран быў абвешчаны Ісламскай рэспублікай. Паводле новай тэакратычнай Канстытуцыі, лідэр рэвалюцыі аятала Хамэйні зрабіўся Найвышэйшым кіраўніком, прамысловасьць нацыяналізавалі, ува ўсіх сфэрах вырасла роля ісламу, «заходнія ўплывы» былі абмежаваныя.
Іран мае абраны насельніцтвам парлямэнт (Мэджліс), але ўсе законапраекты мае ўхваляць Рада вартавых канстытуцыі. У ёй 6 з 12 чальцоў прызначае Найвышэйшы кіраўнік, а яшчэ 6 — Мэджліс на прапанову Вярхоўнага суду.
Таксама ў Іране рэгулярна адбываюцца выбары прэзыдэнта. З 2024 году гэтую пасаду займае Масуд Пэзэшкіян. Аднак асноўную ўладу мае не прэзыдэнт, а Найвышэйшы кіраўнік. Ён вызначае агульную палітыку, камандуе Ўзброенымі сіламі і вайсковай выведкай, прызначае людзей на ключавыя пасады ў дзяржаве — старшыняў судоў, кіраўніка паліцыі і вайскаводаў усіх родаў войскаў.
Найвышэйшага кіраўніка абірае Рада экспэртаў (у ёй больш за 80 ісламскіх багасловаў) і тэарэтычна яна ж можа ў кожны момант памяняць першую асобу ў дзяржаве. На практыцы пасьля сьмерці аяталы Хамэйні ў 1989 годзе гэтую пасаду да сваёй гібелі 28 лютага займаў Алі Хамэнэі, які перад гэтым з 1981 году быў прэзыдэнтам Ірана.
У сьнежні 2025 году на фоне эканамічных цяжкасьцяў у краіне ўспыхнулі пратэсты. Іх асноўным рухавіком спачатку былі вулічныя гандляры, потым далучыліся студэнты, іншыя жыхары гарадоў. Пратэсты не спыняліся каля 50 дзён і былі жорстка задушаныя. Праваабаронцы з арганізацыі HRANA пацьвердзілі больш за 7 тысяч сьмерцяў падас пратэстаў, і працягваюць правяраць яшчэ амаль 12 тысяч паведамленьняў.
Стасункі зь Беларусьсю
У 2006 годзе Беларусь вырашыла наладзіць зборку іранскіх аўтамабіляў Samand. Да згортваньня праекту ў 2013-м удалося выпусьціць толькі 2000 машын.
Абʼём гандлю Беларусі з Іранам за 2023 год быў каля 140 мільёнаў даляраў. Паводле ўладаў, у 2024 годзе ён вырас на чвэрць.
• У сакавіку 2023 году ў Тэгеране Аляксандар Лукашэнка правёў перамовы з тагачасным іранскім прэзыдэнтам Ібрагімам Раісі.
• У жніўні 2025 году іранскі прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян сустрэўся з Лукашэнкам у Менску. Яны дамовіліся скасаваць візы і адкрыць авіярэйсы паміж Тэгеранам і Менскам.
• У сьнежні 2025 году міністры замежных справаў Беларусі і Ірану Максім Рыжанкоў і Абас Аракчы падпісалі ў Менску шэраг дакумэнтаў, у тым ліку дэклярацыю аб супрацьдзеяньні санкцыям.
Супраца ў вайсковай сфэры
• У ліпені 2023 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін сустрэўся ў Тэгеране зь міністрам абароны Ірану Мугамадам Ашт’яні. Яны падпісалі Мэмарандум аб узаемаразуменьні ў вайсковай супрацы.
• У лютым 2024 году Менск наведаў намесьнік міністра абароны Ірану Саід Галяндары, які адказвае за міжнародныя адносіны, а ў красавіку — намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Мэхдзі Джафары.
• У красавіку 2024 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін на сустрэчы з іранскім калегам Мугамадам Ашт’яні заявіў пра гатоўнасьць Беларусі «разьвіваць і ўмацоўваць» супрацу з Тэгеранам ва ўмовах міжнародных санкцыяў, а Ашт’яні падкрэсьліў «высокі патэнцыял» дзьвюх краін «у вайсковым і абаронным сэктарах», адзначыўшы «гатоўнасьць Тэгерану да шчыльнейшай супрацы зь Менскам».
• У траўні 2024 году беларускія вайскоўцы прынялі ўдзел у камандна-штабных вучэньнях «Пояс бясьпекі — 2024» у Тэгеране. А ў Міністэрстве абароны Беларусі ўпершыню быў акрэдытаваны вайсковы аташэ пры іранскай амбасадзе.
• У ліпені 2024 году дэлегацыя Міністэрства абароны Ірану наведала Менск і абмеркавала зь беларускімі калегамі «пэрспэктывы супрацы ў сфэры інжынэрнага забесьпячэньня».
• У жніўні 2024 году камандуючы вайскова-паветранымі сіламі Беларусі Андрэй Лук’яновіч у складзе беларускай дэлегацыі наведаў Іран і правёў перамовы з галоўным вайскаводам арміі Ірану Абдулрагімам Мусаві і камандзірам ВПС Ірану Хамідам Вахэдзі.
• У сакавіку 2025 году Менск наведаў міністар абароны Ірану Азіз Насірзадэ. Тады ён і міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін заявілі аб зацікаўленасьці ў інтэнсыфікацыі супрацы.
• У сьнежні 2025 году падчас візыту ў Менск дэлегацыі іранскага Генэральнага штабу Беларусь і Іран падпісалі плян двухбаковай вайсковай супрацы на 2026 год і абвясьцілі пра намер правесьці сумесныя вайсковыя вучэньні.