Споўнілася 35 гадоў незалежнаму інфармацыйнаму агенцтву БелаПАН. Улады яго зьліквідавалі 5 гадоў таму

Пасьля ператрусу ў кампаніі БелаПАН 14 студзеня 2021 году. Архіўнае фота

Незалежная інфармацыйная кампанія БелаПАН была заснаваная 19 лістапада 1991 года і ў той жа дзень была зарэгістраваная ў Менгарвыканкаме.

Пасьля зьнішчэньня ўладамі ў 2021 годзе яе пераемніцай стала выданьне «Позірк».

Сузаснавальнікамі БелаПАН (Беларускае прыватнае агенцтва навін) выступілі Алесь Ліпай і Віталь Цыганкоў, якія працавалі ў газэце «Знамя юности».

Агенцтва стала першым агульнанацыянальным СМІ, якое сканцэнтравалася выключна на падзеях у Беларусі і вакол яе, а таксама працавала ў выходныя і сьвяточныя дні.

У 2002 годзе БелаПАН стварыў інтэрнэт-газэту — «Беларускія навіны» (naviny.by). У пачатку 2000-х кампанія выпускала інфармацыйна-забаўляльную газэту «Отдыхай».

Кіраўніком агенцтва быў Алесь Ліпай — да сваёй сьмерці 23 жніўня 2018 году ва ўзросьце 52 гадоў. Пасьля яго кіраўнікамі БелаПАН былі Дзьмітры Наважылаў і Ірына Леўшына.

ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:

«Улада баіцца праўды, разьбівае люстэрка, у якое глядзіць». Чым адметны для Беларусі БелаПАН

БелаПАН, як і іншыя недзяржаўныя беларускія СМІ, усе гэтыя гады працаваў ва ўмовах пастаянных спробаў уладаў абмежаваць свабоду слова. У 2021 годзе БелаПАН стаў першым СМІ, які ўлады прызналі «экстрэмісцкім фармаваньнем». Такое рашэньне КДБ ухваліў 1 лістапада (празь некалькі гадоў улады пераправілі гэтую дату на 4 лістапада), і першым «экстрэмісцкім фарміраваньнем» сярод СМІ (пастанова МУС ад 3 лістапада).

У інтарэсах бясьпекі журналістаў дзейнасьць БелаПАН спынілі 12 лістапада 2021 году — да зьмены сытуацыі ў краіне. На той момант за кратамі знаходзіліся галоўны рэдактар Ірына Леўшына, яе папярэднік Дзьмітры Наважылаў і былы намесьнік дырэктара Андрэй Аляксандраў (у рамках так званай «справы БелаПАН»).

ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:

Да 14 гадоў турмы. Агучылі выракі журналістам у «справе БелаПАН»

Чаму гэта важна

Ад рэпрэсій пасьля 2020 году пацярпелі восем супрацоўнікаў БелаПАН, якія працавалі ў агенцтве ў розныя гады.

Частка супрацоўнікаў інфармацыйнай кампаніі, якія выехалі за мяжу, працягнула працу спачатку пад брэндам BPN, а затым як «Позірк», які беларускія ўлады таксама прызналі «экстрэмісцкім фарміраваньнем» (рашэньне МУС ад 19 сьнежня 2024 году).

«Позірк», як і БелаПАН, працуе ў фармаце інфармагенцтва і выпускае навіны, аналітыку, інтэрвію і камэнтары экспэртаў пра падзеі ў Беларусі і зьвязаныя з Беларусьсю на беларускай, расейскай і ангельскай мовах.

ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:

Экспэрт: «Голас БелаПАН заглушыць не атрымаецца»