Расея з 10 кастрычніка мэтанакіравана наносіць удары па аб’ектах інфраструктуры, найперш, па энэргетычных, якія забясьпечваюць спажыўцоў ня толькі электраэнэргіяй, але і цяплом.
Перад надыходам зімы гэта асабліва небясьпечна, калі ўсё больш грамадзян застаюцца без жыльля, а тыя, хто з жытлом — без цяпла, сьвятла і вады.
Пад рызыкай — сацыяльныя аб’екты і найперш, — мэдычныя ўстановы.
Толькі за два дні ў кастрычніку Расея зьнішчыла больш як 40 % энэргетычнай генэрацыі Ўкраіны, і амаль 50 % — цеплавой. Але гэта пакуль не спыніла Расею. Кожны панядзелак ва Ўкраіне пачынаецца з масаваных атак расейцаў на электрастанцыі, падстанцыі і ЦЭЦ.
Свабода прааналізавала, як Ўкраіна спраўляецца з новымі выклікамі расейскай вайны на ўзроўні грамадзян, уладаў і энэргетычнага сэктару.
Адключаюць сьвятло па тры разы на дзень
Кіяўлянка Кацярына працуе дыстанцыйна, таму наяўнасьць сьвятла для яе — гэта ня проста камфортны побыт, але і магчымасьць захаваць працу ва ўмовах вайны. Але цяпер сваё працоўнае месца яна вымушана пераносіць з дому з-за частага адключэньня электраэнэргіі.
Блэк-аўт у Кіеве. Від ноччу на Сафійскі сабор. 31 кастрычніка 2022
«Учора я, напрыклад, працавала на аўтазапраўцы, а сёньня — на аўтамабільным сэрвісе. Большая частка прадпрыемстваў сфэры абслугоўваньня маюць уласныя генэратары. Галоўнае толькі, каб у гэты час не было паветраных трывог, бо тады ўсе наведнікі мусяць пакінуць памяшканьні і перамясьціцца ў бясьпечныя месцы ці бомбасховішчы, а зь імі ёсьць пэўныя праблемы. Ну і галоўнае мець дастатковую колькасьць паўэр-бэнкаў, каб заўсёды мець запас энэргіі для сваіх прыладаў — тэлефону і ноўтбуку», — расказала Кацярына Свабодзе аб арганізацыі сваёй працы.
Яна кажа, што ў будынку, дзе яна жыве, электрычнасьць выключаюць па тры разы.
«Ёсьць графік адключэньняў, на які я магу арыентавацца. Кожны дзень адключэньні ў розны час прыкладна на тры гадзіны — сёньня ў мяне не было сьвятла з апоўначы да трэцяй гадзіны раніцы, з 9-й да 12-й і ня будзе ўвечары з 18-й да 21-й. Галоўнае, каб не было новых абстрэлаў, бо тады можа быць аварыйнае адключэньне і на больш трывалы час», — патлумачыла Кацярына.
«І, дарэчы, мне яшчэ пашанцавала — нягледзячы на тое, што Расея атакавала найбольшую ЦЭЦ у маім раёне, у мяне за гэты час не было праблем з вадой — была і гарачая, і нават ацяпленьне. Больш складана тым, у каго электрапліта. Увогуле, украінскія энэргетыкі — сапраўдныя героі, тыя ж вайскоўцы, толькі на іншым фронце. Нават у дзень абстрэлу, а ён быў тады вельмі моцны, яны да вечара ўжо змаглі аднавіць сьвятло практычна ва ўсім раёне», — адзначыла жанчына.
Расейскі абстрэл аб'екта інфраструктуры ў Кіеве. 31 кастрычніка 2022
Паводле яе, менавіта пасьля абстрэлаў 10 кастрычніка кіяўляне кінуліся на кірмашы па ліхтарыкі і паўэр-бэнкі. «Попыт і чэргі адразу павялічыліся. Разам зь імі і цэны, а магутныя прылады пакуль ўвогуле зьніклі», — кажа Кацярына.
Дзяўчына кажа, што цяпер эканоміць электрычнасьць:
«Я адключыла бойлер для падагрэву вады, ня ежджу ў ліфце, бо думаю, што тым, хто жыве на апошніх паверхах, і маламабільным ён больш патрэбны. І стараюся як мага пазьней уключаць сьвятло. Тэлевізар таксама не ўключаю. Усю неабходную інфармацыю атрымліваю з інтэрнэту», — падзялілася яна.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
«Гэта шок для Малдовы». Малдоўскі палітык пра наступствы прылёту зьбітай расейскай ракетыЭканомія энэргіі павялічвае час для аднаўленьня сетак і станцый
Энэргетыкі і ўлады заклікаюць грамадзян максымальна зьмяншаць спажываньне электрыкі ў пікавыя гадзіны. Паводле іх, эканомія дазваляе павялічыць час для рамонтнікаў, бо яна вымушаны залучаць рэзэрвовыя сеткі, якія могуць ня вытрымаць вялікіх нагрузак.
Сьвечкі зноў сталі патрэбныя
Экспэрты мяркуюць, што арганізоўваць ракетныя атакі на энэргетычныя аб’екты расейскім войскам дапамагалі іхныя энэргетыкі. Паводле іх, Расея наносіла ўдары такім чынам, каб разарваць украінскую энэргетыку на ізаляваныя шматкі — у першую чаргу абстрэльваліся падстанцыі, якія зьвязваюць усю энэргасыстэму і дазваляюць перанакіроўваць патокі з прафіцытных у дэфіцытныя рэгіёны, а ў другую — ужо электрастанцыі і ЦЭЦ. Вузлавыя падстанцыі вельмі цяжка абараніць, бо іх шмат.
Нягледзячы на тое, што ўкраінскія энэргетыкі рыхтаваліся да такіх удараў, маштабы пашкоджаньняў патрабуюць усё больш абсталяваньня на замену зьнішчаным.
Наступствы расейскага ракетнага нападу на Кіеў. 10 кастрычніка 2022
ДТЭК, адна з найбольшых ва Ўкраіне кампаній, якая абслугоўвае энэргагенэрацыю, ужо заявіла аб дэфіцыце абсталяваньня і запчастак для аднаўленьня магутнасьцяў.
«Мы ўжо вычарпалі запасы тэхнікі, якія былі ў нас на складах пасьля першых двух хваляў атак з 10 кастрычніка», — заявіў выканаўчы дырэктар ДТЭК Дзьмітро Сахарук.
Вядома аб некалькіх выпадках гібелі ўкраінскіх энэргетыкаў у часе расейскіх атак. Апошні раз у выніку паўторнага абстрэлу 18 кастрычніка ЦЭЦ-6 у Кіеве загнулі два яе супрацоўнікі. Гэта найбольшая ва Ўкраіне цеплаэлектрацэнтраль.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Расея зноў абстраляла ракетамі ўкраінскія гарады і электрастанцыі. Многія людзі засталіся безь сьвятла, вады і сувязіУкраіна зьвярнулася па дапамогу да эўрапейскіх кампаній
Дзяржава актыўна далучылася да працэсу, каб дапамагчы энэргетыкам. Міністар замежных спраў Украіны Дзьмітро Кулеба паведаміў, што ўжо ёсьць дамоўленасьці з урадамі і энэргетычнымі кампаніямі 12 краін аб пастаўках дэфіцытнага абсталяваньня.
Такую дапамогу Ўкраіна запытала ў рамках Эўрапейскага мэханізму цывільнай абароны і цэнтру крызіснага рэагаваньня NATO.
«Мы ўжо дамовіліся аб пастаўках абсталяваньня ад урадаў і кампаній 12 краін: Ізраілю, Гішпаніі, Італіі, Літвы, Нямеччыны, Паўночнай Македоніі, Польшчы, Рэспублікі Карэя, Славаччыны, Славеніі, Фінляндыі і Францыі. Агулам вядзецца аб 950 адзінках энэргетычнага абсталяваньня. Першыя партыі дапамогі ўжо ва Ўкраіне, рэшту чакаем найбліжэйшым часам», — паведаміў Дзьмітро Кулеба.
Камісар Эўразьвязу ў пытаньнях энэргетыкі Кадры Сімсан у часе свайго візыту ў Кіеў паведаміла, што Эўракамісія выдзеліць 25,5 мільёна эўра Ўкраіне, каб вырашыць тэрміновыя патрэбы ў рамонце абсталяваньня і інфраструктуры праз Фонд энэргетычнай падтрымкі Ўкраіны.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Расея з 24 лютага 85 разоў атакавала энэргетычныя аб’екты ЎкраіныЗьнішчэньне энэргетыкі — парушэньне правілаў вайны
Мэтанакіраванае і сьвядомае зьнішчэньне энэргетычных аб’ектаў, што прызнае і сама Расея, парушае артыкул 48 Дадатковага пратаколу да Жэнэўскіх канвэнцый аб абароне ахвяр міжнародных узброеных канфліктаў ад 1977 году.
Гэтая норма прадугледжвае, што пры вядзеньні ваенных дзеяньняў бакі мусяць адрозьніваць цывільныя і вайсковыя аб’екты. Міжнароднае гуманітарнае права забараняе напады на цывільныя аб’екты, якія забясьпечваюць жыцьцядзейнасьць грамадзян.
Міністар замежных спраў Украіны Дзьмітро Кулеба перакананы, што наўмыснае зьнішчэньне Расеяй цывільнай інфраструктуры варта разглядаць як складнік генацыду:
«Наўмысныя расейскія ўдары супраць цывільнай крытычнай інфраструктуры Ўкраіны — гэта ваенныя злачынствы. Улічваючы іхную сыстэмнасьць і камэнтары, якімі гэта суправаджаюць расейская прапаганда і афіцыйныя асобы, гэтыя ўдары варта лічыць часткай генацыду ўкраінскага народу. Канвэнцыя аб генацыдзе 1948 году дакладна на гэта паказвае: наўмысны ўплыў на ўмовы пражываньня пэўнай групы з разьлікам на яе фізычнае зьнішчэньне, часткі ці ўсёй — гэта генацыд», — падкрэсьліў Дзьмітро Кулеба.
Сьледчыя і пракуроры Ўкраіны заводзяць крымінальныя справы па кожным факце абстрэлу цывільных аб’ектаў паводле факту ваеннага злачынства, зьвязанага з парушэньнем правілаў і звычак вядзеньня вайны.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Ва Ўкраіне абсалютная большасьць грамадзян падтрымлівае ўзброеную барацьбу з Расеяй да перамогі, нягледзячы на ракетныя абстрэлыВайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.