Выканаўчы дырэктар грамадзкай арганізацыі «Экаклюб» Андрэй Мартынюк, украінскі экспэрт з гораду Роўна, дзе таксама ёсьць АЭС, мяркуе, што самая вялікая пагроза, якая існуе ў Чарнобылі, — гэта так званыя «басэйны вытрымкі».
«Калі працуе рэактар, пастаянна адбываецца рэакцыя, і са сьвежага ядзернага паліва атрымліваецца адпрацаванае. І хоць непрафэсіяналу можа здавацца, што яно менш небясьпечнае, гэта ня так. Насамрэч адпрацаванае мае ў тысячы разоў большую небясьпеку, чым сьвежае.
Калі мы бачым часам у мульціках, як ад радыяцыі адбываецца „сьвячэньне“, — яно ад адпрацаванага ядзернага паліва, якое зьяўляецца сыравінай для вытворчасьці ядзернай зброі. І гэта адпрацаванае ядзернае паліва павінна гадамі захоўвацца ў басэйнах вытрымкі, пакуль у ім істотна ня зьнізіцца ўзровень радыяцыі ў выніку радыяактыўнага распаду. У гэтых „басэйнах вытрымкі“ пастаянна павінен падтрымлівацца пэўны ўзровень дастаткова халоднай вады, каб так званыя паліўныя зборкі, ТВЭЛы, не награваліся і не распраўляліся. Менавіта для гэтага патрэбна нармальнае энэргазабесьпячэньне».
А на Чарнобыльскай АЭС супрацоўнікі вымушаныя ўключаць аварыйныя дызэль-генэратары для падтрымкі ўсіх сыстэм бясьпекі.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Украінская выведка: Расея разглядае два варыянты ядзерных дывэрсій на Чарнобыльскай АЭС«Прабачце, што не магу вас суцешыць»
Андрэй Мартынюк
Экспэрты даюць розныя ацэнкі рызыкаў у выпадку, калі спыніцца энэргазабесьпячэньне, кажа Андрэй Мартынюк. І прыводзіць прыклад: адмыслоўцы МАГАТЭ сказалі, што ня будзе ніякіх дастаткова сур’ёзных інцыдэнтаў з радыяактыўнымі выкідамі. А ягоная калега, экспэртка Вольга Кашарна з Кіева, апублікавала цытаты са справаздачы па бясьпецы гэтага сховішча ядзерных адкідаў, дзе наўпрост напісана, што ў выпадку адключэньня энэргазабесьпячэньня спачатку вада нагрэецца, потым выпарыцца, і магчымыя два вельмі небясьпечныя сцэнары.
«Прабачце, што не магу вас суцешыць, але магчымыя такія два сцэнары.
Першы: адбудзецца назапашваньне вадароду ў выніку ядзерных і хімічных рэакцый (найперш хімічных), і можа адбыцца выбух вадароду, як гэта здарылася на Фукусіме.
Другі сцэнар больш страшны. У гэтай справаздачы пазначана, што пры выпарэньні вады і расплаўленьні ядзернага паліва можа адбыцца самаадвольная ланцуговая ядзерная рэакцыя. І гэты сцэнар магчымы.
Прасьцей кажучы, нават калі вада выпарыцца і вадародны выбух не адбудзецца, то магчымы ядзерны выбух у выніку таго, што гэтае паліва расплавіцца, і такім чынам будзе сфармаваная ядзерная бомба».
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Вашынгтон абвінаваціў Маскву ў парушэньні прынцыпаў ядзернай бясьпекі падчас вайны ва Ўкраіне«Заявы Лукашэнкі і расейскіх акупантаў праверыць цяжка»
Ва Ўкраіне ёсьць Дзяржаўная інспэкцыя ядзернага рэгуляваньня, — незалежны орган, які займаецца наглядам, сярод іншага, за атамнымі станцыямі. Аднак цяпер у гэтай інспэкцыі няма дадзеных ад датчыкаў па радыяактыўных узроўнях, фоне, кажа Андрэй Мартынюк.
«Аднак калі пачалася вайна, то, паводле інфармацыі гэтай інспэкцыі, радыяактыўны фон павысіўся: магчыма, з прычыны праходжаньня цяжкой вайсковай тэхнікі. Дакладна сказаць, што адбываецца цяпер на ЧАЭС, на жаль, немагчыма. Заявы Лукашэнкі і расейскіх акупантаў пра тое, што яны нібыта аднавілі энэргазабесьпячэньне, таксама праверыць цяжка. Таму што падключэньне з боку Беларусі не пацьверджана Інспэкцыяй ядзернага рэгуляваньня і нацыянальнай кампаніяй „Укренерго“. Цяпер туды падвезьлі дызэльнае паліва, каб працягнуць аварыйнае энэргазабесьпячэньне басэйна вытрымкі. На дадзены момант аднаўленьне энэргазабесьпячэньня вядзецца пад наглядам альбо сіламі супрацоўнікаў МАГАТЭ», — паведаміў Андрэй Мартынюк.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Улады Славуціча сьцьвярджаюць, што ўкраінскія энэргетыкі пачалі аднаўляць энэргазабесьпячэньне ЧАЭС«Ня дай божа, ракета прамажа ці яе саб’юць, і яна ўпадзе на АЭС — наступствы непрадказальныя»
Андрэй Мартынюк лічыць, што неабходныя калясальныя высілкі, каб расейцы перасталі выкарыстоўваць ядзерныя аб’екты як сродкі абароны.
«Расейскія акупанты і на тэрыторыі Чарнобыльскай АЭС, і на Запароскай АЭС разьмяшчаюць тэхніку і жывую сілу, магчыма, лічачы, што ў кірунку атамных станцый страляць ня будуць. Гэта, на мой погляд, ядзерны тэрарызм. Яго неабходна спыніць міжнароднымі высілкамі.
Непадалёк ад Ровенскай АЭС быў нанесены ракетны ўдар, на адлегласьці ў некалькі дзясяткаў кілямэтраў. І калі, ня дай божа, ракета прамажа ці яе саб’юць, і яна ўпадзе на АЭС, наступствы непрадказальныя, невядомыя.
Бо ніводзін украінскі блёк, ніводзін камэрцыйны атамны блёк у сьвеце не разьлічаны на абарону ад ракеты „Іскандэр“ ці якойсьці іншай», — кажа Андрэй Мартынюк.
- Ва Ўкраіне працуюць чатыры АЭС з 15 энэргаблёкамі. Запароская АЭС з 6 энэргаблёкамі — найбуйнейшая ў Эўропе. Таксама працуюць Ровенская, Хмяльніцкая, Паўднёва-Ўкраінская АЭС. На тэрыторыі краіны знаходзіцца і Чарнобыльская АЭС.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.