Цяпер іх фрагмэнты адпраўляюць на лінію фронту вайны, якую Масква вядзе супраць Украіны, піша Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода.
Двое расейскіх курсантаў стаяць ва ўрачыстай паставе, хрысьцяцца і кланяюцца перад іканастасам невялікай, нядаўна пабудаванай праваслаўнай капліцы. На гэты фоне гучыць харавы сьпеў літургіі.
У відэазапісе Міністэрства абароны, які паказвае гэты абрад, не ўдакладняецца месцазнаходжаньне капліцы — пазначана толькі, што яна знаходзіцца недзе ў Новасібірскай вобласьці Расеі. Таксама не паведамляецца, калі адбылася гэтая падзея і кім былі гэтыя людзі.
Аднак відэазапіс ад 8 верасьня падкрэсьлівае, што капліца названая ў гонар кананізаванага князя-ваяра XIV стагодзьдзя. Крэмль спадзяецца, што знойдзеныя нядаўна парэшткі гэтага князя стануць новай зброяй, здольнай пераламіць ход баявых дзеяньняў пасьля чатырох з паловай гадоў поўнамаштабнай вайны супраць Украіны.
Парэшткі маскоўскага князя Дзьмітрыя Данскога, які ўзначаліў першую пасьпяховую бітву супраць мангола-татарскіх войскаў, што амаль два стагодзьдзі акупавалі тэрыторыю цяперашняй заходняй Расеі, былі зь вялікай урачыстасьцю вынятыя з крамлёўскага сабору і цяпер адпраўляюцца ў падарожжа па краіне.
Улады накіроўваюць іх часткі ў розныя куткі Расеі. Тым часам правую руку Данскога адпраўляюць на лінію фронту, дзе салдаты, як чакаецца, будуць ушаноўваць яе, спадзеючыся на боскую абарону ў баі ці іншую дапамогу.
З моманту іх здабыцьця ў ліпені гэтыя парэшткі шырока і пачціва паказваліся на расейскім дзяржаўным тэлебачаньні — ня кажучы ўжо пра «Царьград ТВ», кансэрватыўны канал, які належыць мільярдэру і ўльтранацыяналісту Канстанціну Малафееву. Малафееў, які назваў уварваньне ва Ўкраіну «сьвятой вайной», абвясьціў гэтыя рэліквіі «цудам», што прадвяшчае хуткую перамогу.
Прэзыдэнт Расеі Ўладзімір Пуцін, які надае вайне рэлігійнае ці мэсіянскае значэньне, празь некалькі тыдняў пасьля здабыцьця парэшткаў наведаў сабор, дзе яны былі пахаваныя. Гэты візыт шырока асьвятляўся ў СМІ.
Гэта падзея адбываецца на фоне таго, што Крэмль дагэтуль не дасягнуў першапачатковых мэтаў уварваньня, пачатага ў лютым 2022 году, нягледзячы на тое, што панёс больш стратаў (забітымі і параненымі), чым ва ўсіх войнах, якія Масква вяла з 1945 году, разам узятых. Сярод гэтых мэтаў — зьвяржэньне ўраду, захоп усяго ўсходняга рэгіёну Данбас і недапушчэньне ўступленьня Ўкраіны ў NATO.
У расейскай гісторыі «існуе ўяўленьне, што наяўнасьць патрэбнага абраза зьмяняе ход падзей на полі бою, — кажа Люсі Эш, аўтарка кнігі 2024 году „Жэзл і крыж: Царква Расеі ад язычнікаў да Пуціна“. — У пэўным сэнсе гэта можа сьведчыць пра адчай».
«Гэта мова, на якой размаўляе Пуцін. Яна гістарычная. Гэта сакральная гісторыя, напоўненая сымбалізмам, якая сапраўды арыентавана на ўнутраную аўдыторыю, — адзначае Эмі Адамс, прафэсарка русістыкі і сусьветнай літаратуры ў каледжы Холі-Крос у горадзе Вустэр, штат Масачусэтс. — Гэта пастаяннае спалучэньне сакральнага і ваеннага, што зусім не зьяўляецца навіной для расейскай гісторыі».
Ад Кулікоўскай бітвы да Данбасу
Расейская гісторыя багатая на прыклады выкарыстаньня рэлігійных абразоў падчас бітваў. Аднак выпадкі, зьвязаныя з сапраўднымі рэліквіямі ці парэшткамі сьвятых, сустракаюцца рэдка, адзначаюць гісторыкі.
У расейскай гісторыі шмат прыкладаў таго, як рэлігійныя абразы выкарыстоўваліся падчас бітваў. Аднак, па словах гісторыкаў, выпадкі выкарыстаньня сапраўдных рэліквій ці частак целаў сьвятых сустракаюцца рэдка.
У 1170 годзе, калі Суздальскае княства атачыла Ноўгарад, абаронцы вынесьлі зь мясцовай царквы абраз «Знаменьне» (Божая Маці «Знаменьне») і, паводле паданьня, прымусілі нападнікаў асьлепнуць.
Іншы абраз — Уладзімірская ікона Божай Маці — як мяркуецца, абараніў Маскву ад нашэсьця сярэднеазіяцкага заваёўніка Тамерлана (або Цімура) у XIV стагодзьдзі.
У часы Смуты — пэрыяду ўнутраных узрушэньняў на мяжы XVI і XVII стагодзьдзяў — лічылася, што абраз Казанскай Божай Маці дапамог выгнаць польскія войскі, якія на кароткі час акупавалі Маскву.
У пачатку XVIII стагодзьдзя, калі Пётар I ваяваў са Швэцыяй пераважна за кантроль над гандлёвымі шляхамі ў Балтыйскім моры, ён загадаў перанесьці парэшткі Аляксандра Неўскага — князя-ваяра, які змагаўся са швэдамі за некалькі стагоддзяў да таго, — з царквы ва Ўладзіміры (непадалёк ад Масквы) у нядаўна пабудаваны Санкт-Пецярбург.
У рамане Льва Талстога «Вайна і мір» згадваецца Смаленскі абраз Божай Маці: перад ім моліцца і цалуе яго расейскі генэрал Міхаіл Кутузаў у разгар бітвы па адбіцьці ўварваньня францускай арміі Напалеона ў 1812 годзе.
Гэтая перамога стала паваротным момантам у пэрыяд мангольскага панаваньня і адкрыла шлях да таго, каб Маскоўскае княства стала цэнтрам будучай расейскай дзяржавы. Данскі быў кананізаваны ў апошнія гады існаваньня Савецкага Саюзу — у 1988 годзе, падчас гарбачоўскіх рэформаў, вядомых як «галоснасьць».
«Сьвятая вайна»
Пуцін, былы афіцэр КДБ, які фармаваўся ва ўмовах афіцыйнай атэістычнай палітыкі Савецкага Саюзу, па меры таго як станавіўся лідэрам Расеі, які займае сваю пасаду даўжэй за ўсіх пасьля Ёсіфа Сталіна, пачаў публічна і з усё большым запалам падтрымліваць расейскае праваслаўе.
Асабліва калі гаворка ідзе пра Ўкраіну. У 2014 годзе, пасьля таго як Расея захапіла чарнаморскі паўвостраў Крым, Пуцін назваў яго сьвятой зямлёй, «Храмавай гарой» для расейцаў. Менавіта на гэтым паўвостраве ў 988 годзе адбылося хрышчэньне кіеўскага князя Ўладзіміра, які прыняў хрысьціянства ў якасьці дзяржаўнай рэлігіі.
У ліпені 2014 году, празь некалькі дзён пасьля таго, як над усходняй Украінай расейскай зэнітнай ракетай быў зьбіты малайзійскі авіялайнэр, Пуцін прыняў удзел у сьвяткаваньні 700-годзьдзя з дня нараджэньня Сергія Раданежскага. Гісторыкі адзначаюць, што гэты манах XIV стагодзьдзя адыграў ключавую ролю ў аб’яднаньні князёў — у тым ліку Дзьмітрыя Данскога — для барацьбы супраць манголаў.
Тым часам Патрыярх Кірыл, кіраўнік Рускай праваслаўнай царквы, актыўна падтрымлівае Пуціна і расейскае войска.
Праваслаўныя сьвятары, якія раней былі рэдкасьцю ва ўзброеных сілах, цяпер часта аказваюць духоўную падтрымку на перадавых пазыцыях. Нярэдка можна ўбачыць, як яны акрапляюць сьвятой вадой міжкантынэнтальныя балістычныя ракеты, падводныя лодкі і іншую баявую тэхніку.
Кірыл таксама рашуча падтрымаў вайну супраць Украіны — краіны, дзе большасьць насельніцтва вызнае праваслаўе. У сакавіку 2024 году ён зацьвердзіў дакумэнт, у якім уварваньне было абвешчана «сьвятой вайной», што нібыта служыць справе «абароны сьвету ад наступу глябалізму і перамогі Захаду, які ўпаў у сатанізм».
Тым часам дзясяткі сьвятароў былі пазбаўленыя сану, пакараныя ці падвергнутыя перасьледу за тое, што выказваліся супраць вайны.
«Расея зноў выходзіць на Кулікова поле»
Знаходжаньне астанкаў Данскога ў крамлёўскім саборы не было сакрэтам. Яны спачывалі там стагодзьдзямі побач з чальцамі расейскай царскай сям’і, чые парэшткі былі перанесеныя пасьля таго, як пры Пятры I сталіцай Расеі стаў Санкт-Пецярбург. У ліпені архітэктары праводзілі рамонтныя работы ў саборы, калі рабочыя, паводле паведамленьняў, выявілі расколіны на саркафагу, у якім захоўваліся парэшткі Данскога.
Пасьля гэтага афіцыйныя асобы прынялі рашэньне ўпершыню адкрыць саркафаг — зь вялікай помпай і дабраславеньнем патрыярха Кірыла, ня кажучы ўжо пра аплядысмэнты праціўнікаў міру і нацыяналістычных блогераў у Telegram.
«Перад вырашальнай бітвай за вызваленьне Данбаса сьвяты заступнік войска зьяўляецца побач з арміяй, — напісаў адзін з блогераў. — Расея зноў выходзіць на Кулікова поле. Гэта азначае, што перамога ўжо блізка».
20 жніўня сам Пуцін наведаў Архангельскі сабор XVI стагодьддзя і памаліўся ў ім. Гэтая падзея шырока трансьлявалася па дзяржаўным тэлебачаньні. 8 верасьня — у той жа дзень, калі Міністэрства абароны апублікавала сваё відэа, — руку Данскога, паводле паведамленьняў, прывезьлі да ваеннага мэмарыяла на акупаванай Расеяй тэрыторыі Данецкай вобласьці Ўкраіны.
Ажыятаж вакол парэшткаў Данскога падкрэсьлівае, наколькі цесна царква зьвязаная зь дзяржаўнай палітыкай, адзначыў Аляксандар Занеманец, праваслаўны сьвятар і дасьледчык з Хайфскага ўнівэрсытэта (Ізраіль) і Ўнівэрсытэту Радбада (Нідэрлянды).
«Дзяржава, уцягнутая ў вайну, будзе імкнуцца прымусіць усе інстытуты, у тым ліку рэлігійныя, удзельнічаць у ёй. У Расейскай праваслаўнай царквы па сутнасьці не засталося іншага служэньня, акрамя „патрыятычнага“, у якое князь Дзьмітрый упісваецца ідэальна. Людзі амаль нічога не атрымліваюць ад царквы такога, чаго не маглі б атрымаць ад дзяржаўнага тэлебачаньня», — напісаў сьвятар Аляксандр Занеманец у камэнтары, апублікаваным 8 верасьня.
