Выданьне Wall Street Journal са спасылкай на дадзеныя амэрыканскай выведкі паведаміла, што Крэмль ужо восеньню 2026 году можа рашыцца на агрэсію ў дачыненьні да краін Балтыі і Польшчы з мэтай праверкі адзінства NATO. Магчымыя дзеяньні ад кібэратак і дывэрсій да невялікіх наземных апэрацый.
«Паколькі вайна ва Ўкраіне ідзе ня так, як плянавала Расея, яны ня могуць перамагчы, і на сёньняшні дзень у самой Расеі грымяць выбухі, не хапае паліва, расейскае грамадзтва ўжо задае пытаньні крамлёўскаму рэжыму, чаму так адбываецца і дзе абяцаная перамога? Крамлю, Пуціну патрэбная новая эскаляцыя, нейкая новая перамога, і ў гэтым выпадку», — лічыць міністар абароны Літвы Робэртас Каўнас.
Самі расейскія ўлады і асабіста Ўладзімір Пуцін адмаўляюць якія-небудзь намеры Расеі па прамым сутыкненьні з NATO.
«Настоящее время» і Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода распавядаюць, як Эстонія, Латвія і Літва рыхтуюцца адбіваць магчымую агрэсію, як мяняюцца іх войскі і на якую дапамогу ад NATO разьлічваюць дзяржавы, што мяжуюць з Расеяй.
Эстонія: камэрцыйныя стартапы ўдзельнічаюць у манэўрах NATO
Асаблівасьць абароннай палітыкі Эстоніі — актыўны ўдзел мясцовага прыватнага бізнэсу ў будаўніцтве абароннай інфраструктуры.
«Такой краіне, як Эстонія, немагчыма разьлічваць, што мы зможам абараніць краіну і насельніцтва, выкарыстоўваючы толькі тое, што знаходзіцца ў распараджэньні дзяржавы. У нас кажуць так: „Кожны куст страляе і кожны шып мае значэньне“. Менавіта такі падыход мы бачым і ў супрацоўніцтве з абароннай прамысловасьцю. Прадпрымальнікі таксама актыўна ўключаюцца ў гэты працэс і думаюць пра гэта разам з намі», — расказаў журналістам міністар абароны Эстоніі Ханна Пэўкур.
Мабільныя аўтаномныя плятформы назіраньня — прадукт эстонскай кампаніі DefSecIntel Solutions, якая працуе на рынку апошнія дзевяць гадоў. Яны зараджаюцца сонечнай энэргіяй і выкарыстоўваюць праграмнае забесьпячэньне са штучным інтэлектам, які аналізуе атрыманыя выявы і зводзіць усю інфармацыю на адзін экран.
З 2022 году колькасьць кампаній, занятых абароннымі тэхналёгіямі, вырасла ў Эстоніі ў дзесяць разоў, тут створана асацыяцыя такіх IT-бізнэсаў. Гэта пацьвярджае рэпутацыю Эстоніі як краіны з перадавымі лічбавымі тэхналёгіямі — у пачатку стагодзьдзя асабліва мірнымі, якія цяпер перайшлі і ў абаронную галіну.
Як эстонскі бізнэс удзельнічае ў абароне:
Шмат якія тэхналёгіі, якія распрацоўваюцца ў Эстоніі, ужо тэстуе ваюючая Ўкраіна, адзначае Ханна Пэўкур.
«Для нас гэта вельмі, вельмі важна. Мы ўсе разумеем, што цяпер лепшым палігонам для выпрабаваньня новых распрацовак зьяўляецца Ўкраіна. У нас наладжанае вельмі добрае супрацоўніцтва ня толькі на дзяржаўным узроўні і з міністэрствам, але і паміж кампаніямі, а таксама паміж бізнэсам і дзяржаўнымі структурамі. І найперш гэта важна дзеля таго, каб украінскія вайскоўцы маглі абараняць сваю краіну, сваіх людзей і свабоду Ўкраіны».
Латвія: як дзейнічае народная тэрытарыяльная абарона
У 2026 годзе ў Латвіі адзначаюць юбілей Zemessardze — арганізацыі народнай самаабароны, створанай 35 гадоў таму. Zemessardze можна перавесьці як «абарона зямлі» або «тэрытарыяльная абарона». Гэта частка арміі, фармаваньне, у якое можна ўступіць добраахвотна і праходзіць службу ў вольны ад працы час — на выходных.
Эвіта Клява далучылася да Zemessardze ўсьлед за мужам. Не апошнюю ролю ў гэтым рашэньні адыгралі падзеі 2022 году.
Як трэнуецца народная абарона Латвіі
«Я ўступіла праз два гады пасьля ўварваньня Расеі ва Ўкраіну. Гэта не было такім спантанным рашэньнем, гэта быў абдуманы крок. Паколькі ў маладосьці я ўжо думала аб Zemessardze. Але тады ў мяне нарадзіліся дзеці. Адзін дзіцёнак, другі, трэці — і я зразумела, што не магу гэта сумяшчаць. А цяпер дзеці падрасьлі, у мяне больш свабоднага часу каб прысьвяціць яго Zemessardze».
Увечары пятніцы Эвіта рыхтуецца да ўдзелу ў спаборніцтвах «Патруль Zemessardze». Зьбірае заплечнік, правярае экіпіроўку, наносіць маскіровачны грым. Наперадзе — дзясяткі кілямэтраў пешшу, тактычныя заданьні, мінімум сну. Эвіта ўдзельнічае ў «патрулі» упершыню.
У звычайным жыцьці яна фінансістка і працуе з бухгальтэрыяй. Гаворыць, што інтэлектуальная праца дапамагае ёй у вырашэньні тактычных задач на службе.
Закон аб заснаваньні Zemessardze быў адным зь першых, прынятых пасьля фактычнага аднаўленьня незалежнасьці Латвіі ў 1991 годзе, распавядае Райманд Граўбэ, генэрал і былы камандуючы Латвійскай арміяй. У 1991-м ён быў удзельнікам «барыкад», супрацьстаяньня жыхароў Латвіі спробам вярнуць у краіне савецкую ўладу.
«У нас за сьпіной знаходзіцца Цэнтар стратэгічнай камунікацыі NATO, у 1991-м годзе гэта быў штаб Зэмэсардзэ. Было прынята рашэньне, што гэты будынак пераходзіць у распараджэньне Zemessardze, і лёс распарадзіўся так, што я быў адным з шасьці чалавек, хто першымі ўвайшлі ў гэты будынак», — кажа Граўбэ.
Пасьля Райманд Граубэ стаў камандзірам Zemessardze, а затым і Нацыянальных узброеных сіл у цэлым. У пачатку 90-х колькасьць Zemessardze хутка расла, узгадвае генэрал — у краіне быў «вакуум бясьпекі». Савецкая армія канчаткова пакінула Латвію толькі ў 1994-м.
«Калі мы паглядзім на сытуацыю ва Ўкраіне, на тое, як яны дзейнічаюць, — гэта проста калясальны прагрэс. Тэхналёгіі, разьвіцьцё. У гэтым сэнсе, калі яны ўжо езьдзяць на „Фэрары“, то мы ўсё яшчэ ня можам знайсьці ключы ад нашага „Запарожца“. Але ці здольныя „зэмэсаргі“ зьдзейсьніць тое, што зрабілі брыгады ўкраінскай тэрытарыяльнай абароны пад Кіевам коштам сваіх жыцьцяў? Адказ — так. У мяне няма ніякіх сумневаў. У той жа час ці мы засвоілі ўрокі, якія дазволілі б нам пазьбегнуць вялікіх страт, якія былі ва Ўкраіне ў пачатку вайны? Я б сказаў: 50 на 50».
Літва: новы вайсковы палігон у Сувальскім калідоры
У Літве яшчэ вясной 2026 года прынялі закон аб будаўніцтве палігону ў раёне Сувальскага калідору — участка каля польска-літоўскай мяжы, які зьвязвае Балтыю з іншымі саюзьнікамі па NATO.
Праз яго адлегласьць ад Беларусі да Калінінградзкай вобласьці Расеі ў самым вузкім месцы складае 65 кілямэтраў.
Сувальскі калідор як «самае ўразьлівае месца NATO»:
Шэраг аналітыкаў і экспэртаў баіцца, што ў выпадку патэнцыйнай вайны расейская армія паспрабуе захапіць калідор, што можа парушыць усё сухапутнае забесьпячэньне балтыйскіх краін. Зрэшты, NATO разумее важнасьць гэтага ўчастку, таму ў Польшчы побач з калідорам разьмешчана ўзначаленая ЗША шматнацыянальная баявая група NATO, якую ў выпадку неабходнасьці можна ўзмацніць некалькімі тысячамі вайскоўцаў, а на поўнач ад калідору разгортваецца нямецкая 45-я бранятанкавая брыгада.
Акрамя кантролю за мяжой з Калінінградзкай вобласьцю Расеі і Сувальскім калідорам пад асаблівай увагай застаюцца пункты пропуску на мяжы зь Беларусьсю. Літва ўжо неаднаразова сутыкалася з правакацыямі з боку Менска: арганізацыю нелегальнай міграцыі і кантрабанду цыгарэт з Беларусі ў ЭЗ у Вільні называюць элемэнтамі гібрыднай вайны.
Былы кіраўнік Службы аховы дзяржаўнай мяжы Літвы Рустамас Любаевас так гаворыць аб уразьлівасьці Сувальскага калідору:
«З пункту гледжаньня памежнага кантролю і аховы мяжы, гэта таксама вельмі складаны ўчастак, асабліва калі гаворка ідзе пра мяжу зь Беларусьсю. Вы, верагодна, ведаеце, што гэты ўчастак мяжы выкарыстоўваўся для гібрыднай атакі ў 2021 годзе, калі Лукашэнка пачаў выкарыстоўваць міграцыю ў сваіх мэтах. Спачатку ў Літву, потым у Польшчу, а потым у Латвію. Гэты рэгіён вельмі адчувальны з пункту гледжаньня кіраваньня межамі».
Як у Літве будуюць палігон у Сувальскім калідоры:
Офіс прэзыдэнта Літвы заклікае дэпутатаў Сейму ўзгадніць фінансаваньне абароны пасьля 2030 года на ўзроўні больш як 5-6 працэнтаў ВУП. У 2026 годзе на абарону афіцыйная Вільня плянуе выдзеліць каля 4,8 мільярда эўра — гэта як раз прыкладна каля 5,4%.
Акрамя таго, улады краіны 12 жніўня падтрымалі прапановы Міністэрства нацыянальнай абароны аб узмацненьні абароны на межах з Беларусьсю і Расеяй. На памежных пераходах зьявяцца равы шырынёй дзясяткі мэтраў і дадатковыя інжынэрныя збудаваньні, каб запаволіць рух ваеннай тэхнікі. Таксама да 2030 года ўлады краіны плянуюць аднавіць балоты ўздоўж межаў для спыненьня патэнцыйнага наступу.
«NATO пераглядае старыя пляны». Краіны Балтыі і дапамога альянсу
Нямецкая газэта Bild напісала ў сярэдзіне жніўня, што плян адбіцьця магчымага нападу на краіны Балтыі ўжо падрыхтаваў альянс NATO. Выданьне сьцьвярджае, што ў выпадку нападу Расеі альянс мае намер спыніць надыходзячыя войскі з дапамогай дронаў, а таксама ўдарыць па тэрыторыі Расеі, каб вывесьці з ладу расейскія ракетныя сыстэмы, напрыклад, у Калінінградзкай вобласьці. Bild таксама сцвярджае, што вядучую ролю ў распрацоўцы канцэпцыі адыграў маёр арміі ЗША і што вайскоўцы НАТА не жадаюць, каб іх пляны заставаліся сакрэтнымі. Наадварот: з іх пункту гледжаньня, стрымліваньне будзе працаваць толькі тады, калі Пуцін будзе ведаць, чаго чакаць.
У прэс-службе альянсу тэлеканалу «Настоящее Время» Часу паведамілі, што афіцыйныя прадстаўнікі NATO камэнтароў Bild для гэтай публікацыі не давалі, і што пляны рэгіянальнай абароны NATO застаюцца строга засакрэчанымі. А ў абаронным ведамстве ЗША ўдакладнілі, што над такімі плянамі працуюць цэлыя каманды, а не адзін маёр, і што любыя падобныя дэталі — гэта спэкуляцыі.
Брусэльскі аналітык, заснавальнік Brussels Freedom Hub Роланд Фройдэнштайн падзяліўся сваімі назіраньнямі аб тым, што за апошнія пару месяцаў адбыліся «некаторыя прынцыповыя зьмены» у пазыцыі ЗША датычна рэакцыі на магчымы напад Расеі на NATO:
«Прынамсі некаторыя структуры NATO цяпер пераглядаюць старое плянаваньне — пачынаючы ад паляпшэньня выведкі і рэкагнасцыроўкі і заканчваючы неадкладным выкарыстаньнем войскаў альянсу, якія цяпер разьмешчаны ў краінах Балтыі. І — гэта, вядома, самы важны момант — падмацаваньні, якія павінны прыбыць пасьля поўнамаштабнага расейскага нападу».
Згодна з прынцыпамі NATO, у выпадку нападу на адну з краін Балтыі прымяненьне сіл альянсу як арганізацыі запатрабуе палітычнага рашэньня Паўночнаатлянтычнай рады, рашэньні якой прымаюцца кансэнсусам усіх саюзьнікаў. Фіксаванага дэдлайну для прыняцьця рашэньня няма, але Рада павінна быць скліканай неадкладна, а ваенныя пляны абароны рэгіёну і неабходныя для іх рэалізацыі сілы вызначаны загадзя. Краінам альянсу, зрэшты, не патрабуецца чакаць калектыўнага рашэньня ўсіх чальцоў, каб аказаць дапамогу самастойна або ў складзе вузейшых кааліцый.
Мадэль сіл NATO прадугледжвае, што за першыя 10 дзён ваеннага канфлікту 100 тысяч вайскоўцаў з краін-удзельніц альянсу будуць гатовыя да вылучэньня ў атакаваную краіну, больш за 200 тысяч — за 30 дзён і больш за 500 — за паўгода. Акрамя гэтага, у 2024 годзе ў альянсе зьявіліся Саюзныя сілы рэагаваньня — гэта 40-тысячная групоўка войскаў з розных краін, якая прызначана для хуткага разгортваньня ў выпадку крызісу або канфлікту. Размова ідзе ня толькі аб сухапутных сілах, але і аб падтрымцы з мора і паветра. Колькі часу іх фарміраваньне і перакідка зоймуць у рэальнасьці — невядома, але на схеме, апублікаванай на сайце Ўзброеных сіл Нямеччыны, указана, што Саюзныя сілы хуткага рэагаваньня павінны быць гатовы да выкананьня задачы на працягу дзесяці дзён з моманту абвяшчэньня.
