Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ня блытайма досьлед і досьвед! ВІДЭА


Мова са Свабодай. Ня блытайма: досьлед і досьвед
пачакайце

No media source currently available

0:00 0:00:38 0:00

Мова са Свабодай. Ня блытайма: досьлед і досьвед

Расейскае слова „опыт“ мае два значэньні, у беларускай мове кожнаму зь іх адпавядаюць інакшыя словы. Блытаць досьвед і досьлед ніяк нельга: можаш трапіць не да спакойных дасьведчаных людзей, а ў авантурны непрадказальны экспэрымэнт!

Такім чынам:

1) „Экспэрымэнтальнае выпрабаваньне“ — досьлед. Адпаведна экспэрымэнтальны цэх ці завод завецца досьледным.

2) „Сума практычных ведаў і навукаў“ — дасьведчаньне, даведаньне, практыка, спрактыкаванасьць. Карацей — досьвед.

Расейска-беларускі слоўнік“ Сьцяпана Некрашэвіча і Міколы Байкова (Інстытут беларускае культуры, 1928) слова „досьвед“ яшчэ не дае.

Гэтае гняздо словаў апісаў Юрась Бушлякоў у артыкуле цыклю „Жывая мова“ на Свабодзе. Ён нагадвае, што ў 1930-я гады ў беларускую літаратурную мову БССР у гэтым значэньні быў уведзены русізм — „вопыт“ у значэньні 'дасьведчаньня' (старабеларускі вопыт азначаў 'допыт'). Дадам, што ўпершыню яго ўпісалі ў „Ваенны руска-беларускі слоўнік“ (1933), а канчаткова замацавалі ў сумнавядомым „Руска-беларускім слоўніку“ А. Александровіча (1937).

Але жывая мова так і не прыняла чужароднага ўключэньня. Затое ў 1980-я гады хутка пашырылася слова досьвед — кароткае і сугучнае з словамі дасьведчаньне, дасьведчаны.

Рэдкі прыклад, калі новае жывое слова прызнала афіцыйная лексыкаграфія. Яно зьявілася ў акадэмічным „Руска-беларускім слоўніку“ 1993 году і ёсьць у наступных слоўніках — як афіцыйных, так і клясычнай традыцыі.

  • 16x9 Image

    Вінцук Вячорка

    Нарадзіўся ў Берасьці ў 1961. Як мовазнаўца вывучаў мову выданьняў Заходняй Беларусі міжваеннага часу, ініцыяваў сучаснае ўпарадкаваньне беларускага клясычнага правапісу, укладаў беларускія праграмы і чытанкі для дашкольных установаў. Актыўны ўдзельнік нацыянальнага руху, пачынаючы з "Майстроўні" і "Талакі" 1980-х. Аўтар і ўкладальнік навукова-папулярных тэкстаў і кніг, у тым ліку пра нацыянальную сымболіку.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG