«Сорак гадоў таму сьвет стаў сьведкам адной з самых разбуральных тэхналягічных катастрофаў у гісторыі чалавецтва. Назва „Чарнобыль“ з тых часоў стала ўнівэрсальным сымбалем трагедыі, няўдачы ў забесьпячэньні грамадзкай адказнасьці і празрыстасьці, папярэджаньнем аб небясьпецы радыяцыі і напамінам аб наступствах, якія перажывуць пакаленьні», — гаворыцца ў заяве.
Таксама ў Эўрапарлямэнце помняць, што выбух на атамнай электрастанцыі распаўсюдзіў радыеактыўныя ападкі па значнай частцы Паўночнай паўкулі. Асобна гаворыцца пра Беларусь:
«Беларусь несла найбольшы цяжар — амаль чвэрць яе тэрыторыі была забруджаная — катастрофа пачалася на ўкраінскай зямлі, у супольнасьцях, назвы якіх сталі сынонімам страты: Прыпяць, калісьці жывы горад, які цяпер застыў у часе; вёскі, сьцёртыя з мапаў; сем'і, выгнаныя з дому за адну ноч. За мяжой мільёны жыцьцяў былі незваротна зьмененыя».
Чатыры дзесяцігодзьдзі празь яе наступствы ня зьніклі, дадаюць у заяве. Яны застаюцца ў атручанай глебе і ў далікатным здароўі пацярпелых супольнасьцяў. Чарнобыль — гэта ня толькі гісторыя, гэта жывая катастрофа, наступствы якой будуць захоўвацца на працягу пакаленьняў.
«Зусім нядаўна гэтая памяць зноў была правераная. Цяперашняе расейскае ўварваньне ва Ўкраіну і паўторныя пагрозы ядзерным аб’ектам, у тым ліку акупацыя Чарнобыльскай зоны ў 2022 годзе і небясьпека вакол Запароскай АЭС, наблізілі сьвет да новых ядзерных рызык. Неабдуманая атака расейскага бесьпілётніка на структуру новага бясьпечнага саркафагу ў лютым 2025 году стала чарговым рэзкім напамінам пра патрэбу міжнародных нормаў нават у час узброенага канфлікту, а таксама аб ядзернай бясьпецы і эфэктыўных мэханізмах іх забесьпячэньня. Ядзерная бясьпека ня можа быць аддзеленая ад міру, і ўзброеная агрэсія паблізу ядзерных аб’ектаў ставіць пад пагрозу цэлыя рэгіёны — і за іх межамі. Трывалы мір таксама павінен быць падмацаваны надзейнымі і эфэктыўнымі мэханізмамі ядзернай бясьпекі і кантролю».
Палітычныя падзеі ў Беларусі і стаўленьне рэжыму Лукашэнкі да наступстваў Чарнобыльскай катастрофы таксама згаданыя ў заяве.
«Мы зьвяртаем асаблівую ўвагу на Беларусь. Пасьля атрыманьня ўлады Аляксандрам Лукашэнкам у Беларусі сыстэматычна прымяншалі сапраўдныя маштабы катастрофы, абмяжоўвалі доступ грамадзкасьці да мэдыцынскай статыстыкі і, без належнага навуковага абгрунтаваньня, пераклясыфікавалі забруджаныя тэрыторыі як „чыстыя“, адначасова аднаўляючы сельскагаспадарчую вытворчасьць на гэтых землях. Такая практыка стварае сур’ёзную рызыку для здароўя цяперашняга і будучых пакаленьняў. Гэта адлюстроўвае больш шырокую карціну, калі спадчына Чарнобылю замоўчваецца, а не разьвязваецца.
Сёньня гэтая спадчына яшчэ больш пагаршаецца бягучымі рызыкамі, у тым ліку для грамадзян дзяржаў-удзельніц Эўрапейскага зьвязу, зьвязанымі з Астравецкай АЭС. Заклікаем улады забясьпечыць поўную празрыстасьць і незалежны маніторынг, а таксама спыніць выкарыстаньне і перасяленьне забруджаных тэрыторый, адначасова аднаўляючы абарону пацярпелага насельніцтва».
На думку эўрадэпутатаў, міжнародная супольнасць павінна дзейнічаць рашуча і «ўзмацніць адказнасьць за ўтойваньне радыяцыйных рызык і за напады на ядзерныя аб’екты, асабліва ў кантэксьце вайны Расеі супраць Украіны».
«Варта стварыць незалежны і агульнадаступны глябальны радыялягічны рэестар і прызнаць разгортваньне ядзернай зброі ў Беларусі пагрозай калектыўнай бясьпецы».
Праз сорак гадоў пасьля Чарнобылю ваеннае выкарыстаньне ядзерных тэхналёгій працягвае ствараць сур’ёзную рызыку для чалавецтва і плянэты, дадалі ў Эўрапарлямэнце.
Што важна ведаць пра аварыю на Чарнобыльскай АЭС
Аварыя на Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 году лічыцца самай вялікай тэхнагеннай катастрофай XX стагодзьдзя.
- У атмасфэру было выкінута радыеактыўных рэчываў у 300 разоў больш, чым пасьля атамнага бамбаваньня Хірасімы ў 1945 годзе.
- З усіх краін ад наступстваў чарнобыльскай катастрофы Беларусь пацярпела найбольш — на тэрыторыі Беларусі асела звыш 70% радыенуклідаў, найбольш забрудзіўся 21 раён.
- З 2,2 мільёна чалавек, якія жылі на забруджаных землях, эвакуавалі і адсялілі 138 тысяч, яшчэ каля 200 тысяч самі зьехалі з пацярпелых тэрыторый.
- У 1986 годзе падчас аварыі на ЧАЭС з разбуранага рэактара было выкінута 1850 пэтабэкерэляў радыенуклідаў, пры гэтым на долю радыеактыўнага цэзію прыпала 270 пэтабэкерэляў. Пэрыяд паўраспаду цэзію-137 — 30 гадоў.
Форум