Улады Беларусі працягваюць узмацняць абарону Мазырскага нафтаперапрацоўчага заводу. Як высьветліла Свабода, за апошні год вакол яго пабудавалі 4 земляныя насыпы для комплексаў супрацьпаветранай абароны. Гэта адбываецца падчас рэгулярных залётаў бесьпілётнікаў у Беларусь і супярэчыць заявам Аляксандра Лукашэнкі пра захаваньне «мірнага неба над галавою».

У дадатак да комплексу супрацьпаветранай абароны (СПА)каля Мазырскага нафтаперапрацоўчага заводу (НПЗ), чыё месца разьмяшчэньня ўжо вядомае, у яго ваколіцах будуюць яшчэ як мінімум тры падобныя аб’екты. Усе яны атачаюць завод з боку ўкраінскай і расейскай мяжы.

Каля тэрыторыі Мазырскага нафтаперапрацоўчага заводу, зь яго ўсходняга боку, у пачатку жніўня 2025 году зьявіўся комплекс супрацьпаветранай абароны, падобны да зэнітна-ракетнага комплексу «Тор-М2». Гэта высьветлілі журналісты праекту Ўкраінскай службы Радыё Свабода «Схемы» на падставе аналізу спадарожнікавых здымкаў Planet Labs і апытаньняў экспэртаў.

На спадарожнікавых здымках, прааналізаваных Свабодай, відаць, што ствараць пазыцыі для сыстэмы супрацьпаветранай абароны каля ўсходняй часткі тэрыторыі Мазырскага НПЗ пачалі год таму, у студзені 2025 году. Тады тут пачалі ўзводзіць земляны насып вышынёй каля 30 мэтраў, на якім пазьней усталявалі зэнітна-ракетны комплекс.

Як высьветліла Свабода, гэта не адзінае месца ў ваколіцах Мазырскага НПЗ, якое ўлады Беларусі абсталёўваюць для абароны заводу.

Кола супрацьпаветранай абароны вакол заводу

На мяжы 2024 і 2025 гадоў вакол Мазырскага НПЗ амаль адначасова пачалі ўзводзіць чатыры аднатыпныя земляныя насыпы. Яны зьявіліся на поўдні — каля вёсак Санюкі і Палаўкі, пры ўсходняй частцы тэрыторыі заводу, а таксама на поўначы — каля вёскі Праўцюкі, побач з трасай Нароўля — Мазыр.

Усе гэтыя земляныя насыпы маюць аднолькавую форму і памер пляцоўкі наверсе. Іх колькасьць дакладна супадае з колькасьцю баявых (пускавых) машын зэнітна-ракетнага комплексу «Тор-М2К», якія складаюць агнявую аснову батарэі — асноўнага тактычнага фармаваньня ў зэнітна-ракетных войсках.

Відаць, што зямлю для насыпаў бралі ў тым жа месцы, дзе яны зьявіліся, бо каля кожнага зь іх утварыліся кар’еры. На гэты момант незавершаным выглядае толькі адзін насып — каля вёскі Праўцюкі, дзе будаўніцтва яшчэ працягваецца.

Пабудова такіх земляных насыпаў для сыстэмаў супрацьпаветранай абароны цяпер нярэдкая на вайсковых аб’ектах у Беларусі. Апошнімі гадамі іх узводзяць на самых важных для ўладаў аб’ектах ці ў месцах, значна ўмацаваных з пачаткам вайны ва Ўкраіне. Пачынаючы з 2022 году, такія земляныя насыпы зьявіліся на адноўленым вайсковым аэрадроме ў Лунінцы Берасьцейскай вобласьці, былым закінутым аэрадроме «Зябраўка» пад Гомлем, адноўленым аэрадроме «Мазыр» (Вялікі Бокаў) каля Мазыра, на адным з магчымых сховішчаў ядзернай зброі ў Беларусі пад Асіповічамі.

Пра тое, што для аховы Мазырскага НПЗ маглі перакінуць зэнітна-ракетныя комплексы «Тор-М2К», яшчэ ў красавіку і верасьні 2024 году паведамляў маніторынгавы праект «Беларускі Гаюн». Паводле яго інфармацыі, гэтыя вайсковыя машыны маглі несьці дзяжурства ў тым ліку ў ваколіцах вёсак Палаўкі і Гурыны, за некалькі кілямэтраў ад заводу.

Якраз летам 2024 году былі зафіксаваныя першыя залёты бесьпілётнікаў з боку Ўкраіны ў Беларусь. Да таго Аляксандар Лукашэнка заяўляў, што ў адказ на прапанову нанесьці ўдар па Мазырскім НПЗ вырашыў узмацніць яго ахову: «Я тады сваіх вайскоўцаў паклікаў, кажу: пастаўце на пазыцыі ўсё, што ў нас ёсьць (ня буду пералічваць), і тады адкажам так, што мала ня будзе».

Зэнітна-ракетны комплекс «Тор-М2» прызначаны для паражэньня самалётаў, верталётаў, крылатых ракет і розных тыпаў бесьпілётнікаў, якія ляцяць на сярэдніх, малых і гранічна малых вышынях. У мадыфікацыі «Тор-М2К» комплекс усталёўваецца на колавым шасі ад Менскага заводу колавых цягачоў.

Такія машыны цяпер ня рэдкасьць у беларускім войску. Пра пастаўкі комплексаў «Тор-М2К» ня раз паведамляла Міністэрства абароны Беларусі ў 2022–2025 гадах і раней. Менавіта гэтыя комплексы выкарыстоўваюцца для аховы Астравецкай АЭС. Адну з партыяў «Тор-М2К», перададзеных Беларусі ў 2024 годзе, як пісала дзяржаўнае мэдыя ВаенТВ, расейскія канструктары «дапрацавалі з улікам досьведу іх прымяненьня ў спэцыяльнай ваеннай апэрацыі (вайне супраць Украіны. — РС)».

«Гэта менавіта кляса СПА, аптымізаваная для паражэньня нізкавышынных, малапамерных цэляў, у прыватнасьці буйных ударных бесьпілётнікаў. Разгортваньне такіх комплексаў выглядае як лягічны элемэнт прэвэнтыўнай абароны. Выглядае, Лукашэнка спрабуе мінімізаваць рызыку „інцыдэнтаў“, у тым ліку магчымых дывэрсіяў, нават з расейскага боку, і гаворка ідзе дакладна не пра барацьбу з уласнымі партызанамі», — камэнтаваў гэтую сытуацыю для праекту «Схемы» ўкраінскі авіяцыйны экспэрт Анатоль Храпчынскі, намесьнік генэральнага дырэктара кампаніі — вытворцы сродкаў радыёэлектроннай барацьбы.

За 12 кілямэтраў ад Мазырскага НПЗ, каля вёскі Вялікі Бокаў, знаходзіцца лётнішча «Мазыр», якое таксама можа выкарыстоўвацца для прыкрыцьця заводу. Закінуты да 2022 году аэрадром ніколі раней не выкарыстоўвалі вайскоўцы — толькі цывільная авіяцыя. У 2022 годзе ён стаў месцам базаваньня ўдарных расейскіх верталётаў, што атакавалі Ўкраіну ў першыя дні вайны. З ваколіц аэрадрому фіксаваліся вылеты ракет. Пасьля вываду расейскіх вайскоўцаў зь лётнішча ў траўні 2022 году тут знаходзіліся беларускія вайскоўцы Сілаў спэцыяльных апэрацыяў, а таксама некаторыя іншыя падразьдзелы, якія выконвалі заданьне Аляксандра Лукашэнкі ўзмацніць мяжу з Украінай. Тут узьвялі некалькі земляных насыпаў, таксама паставілі сыстэмы супрацьпаветранай абароны.

Баявыя машыны побач зь вясковымі хатамі

Вайсковую пазыцыю пад Санюкамі арганізавалі на месцы невялікага пяшчанага кар’еру на ўскрайку вёскі. На спадарожнікавых здымках відаць, што месца баявога дзяжурства разьмешчана даволі блізка да жылых дамоў. Да аднаго зь іх каля 190 мэтраў, яшчэ да некалькіх — прыкладна 300 мэтраў. Прыблізна за 450 мэтраў знаходзіцца сельскі клюб, побач — мясцовы фэльчарска-акушэрскі пункт, які абслугоўвае каля 85 жыхароў навакольных вёсак.

Як адзначыў у камэнтары Свабодзе навуковец і папулярызатар навукі ў галіне радыяцыйнай бясьпекі і неіянізацыйных выпраменьваньняў (радыёвыпраменьваньняў) Сяргей Бесараб, разьмяшчэньне вайсковых радыёлякацыйных комплексаў так блізка можа быць небясьпечным ня толькі пры баявых пусках ракет, але і ў штатным рэжыме працы.

«Гэтая сыстэма ў першую чаргу прызначаная для выяўленьня нізкалётных аб’ектаў, дронаў і бесьпілётнікаў, якія рухаюцца на ўзроўні дахаў дамоў. Таму ў зону асноўнага і дадатковага радыёлякацыйнага промня могуць трапляць і жывёлы, і людзі. Гэта можа быць небясьпечна для здароўя чалавека. Санітарная зона ў 190 мэтраў — гэта вельмі мала», — тлумачыць экспэрт.

Завяршэньне маштабнай мадэрнізацыі ў пачатку вайны

Мазырскі НПЗ — адзін з двух ключавых нафтаперапрацоўчых заводаў у Беларусі (другі — «Нафтан» у Наваполацку). Ён амаль цалкам залежыць ад паставак расейскай нафты і шмат гадоў застаецца адной з асноўных крыніц валютных паступленьняў для беларускай эканомікі.

Завяршэньне, як называлі яго ўлады Беларуси, «самага значнага інвэстыцыйнага праекту ў гісторыі» — мадэрнізацыя Мазырскага НПЗ і запуск комплексу глыбокай перапрацоўкі нафты (H-Oil) — фактычна супалі з пачаткам поўнамаштабнай вайны Расеі супраць Украіны. Гэта паставіла пад пагрозу і працу заводу, разьмешчанага за 30 кілямэтраў ад украінскай мяжы.

Раней Свабода падлічыла, што толькі зь ліпеня 2024 па кастрычнік 2025 году ў Беларусь магло заляцець прынамсі 700 дронаў. Некаторыя зь іх у тым ліку ляцелі ў бок Мазыра.

Упершыню беларускія вайскоўцы прызналі, што зьбівалі дрон пры дапамозе баявой авіяцыі, 5 верасьня 2024 году. У выніку падзеньня аскепкаў бесьпілётніка ўначы адбыўся пажар на складзе ў Гомлі. І ў гэтым выпадку паведамленьне ад Міністэрства абароны Беларусі і мясцовых уладаў зьявілася толькі зранку, ужо пасьля таго, як пра здарэньне напісалі ўкраінскія і беларускія маніторынгавыя тэлеграм-каналы.

У той час калі людзей перасьледуюць за ўпамінаньне дронаў над іхнымі дамамі, самыя ўлады патаемна купляюць сродкі для абароны ад дронаў. Напрыклад, Свабода знайшла афіцыйныя дакумэнты на закуп дэтэктараў дронаў адразу некалькімі беларускімі райвыканкамамі, у асноўным для раёнаў ля мяжы з Украінай.

Адзін з апошніх выпадкаў залёту дронаў у Беларусь здарыўся 26–27 студзеня 2026 году. Паводле інфармацыі журналістаў выданьня «Флагшток», адзін зь бесьпілётнікаў тыпу «Шахед» упаў тады без дэтанацыі ў Добрушы, а мясцовым жыхарам забаранілі яго здымаць, пасьля чаго дрон хутка вывезьлі. Паводле украінскіх маніторынгавых каналаў, адзін зь бесьпілётнікаў тады мог накіроўвацца ў бок Мазыра.

«Лукашэнка, імаверна, спрабуе замоўчваць гэта [факты падзеньня расейскіх бесьпілётнікаў у Беларусі], бо ня хоча, каб беларускае насельніцтва палохалася гэтага або каб яно пачало злавацца на Расею», — выказваў думку ў камэнтары Свабодзе Эйтвідас Баярунас, былы пасол Літвы ў Вялікай Брытаніі, Расеі і Швэцыі.