Вядзецца пра кантракты ў розных галінах узаемнага беларуска-ўкраінскага гандлю — харчовай, фармацэўтычнай, мэталюргічнай, машынабудаўнічай і іншай прадукцыяй.
Найбольш такіх зваротаў украінскія суды прынялі ў канцы 2022 году. Большасьць гэтых спраў пачнуць разглядаць у 2023 годзе.
Свабода сабрала найбуйнейшыя судовыя справы.
Найбольш даўгоў у машынабудаўнікоў
Украінская кампанія «Будшляхмаш», якая займаецца рэалізацыяй камунальнай, дарожнай і спэцыяльнай аўтамабільнай тэхнікі, падпісала кантракт з Гандлёвым домам «МАЗ-Україна» за дзень да вайны, 23 лютага 2022 году, і пералічыла грошы. Вартасьць кантракту складала 48,3 мільёна грыўняў (звыш 1 мільёна даляраў у эквіваленце. — РС).
Большасьць тэхнікі, якую на той момант ужо завезьлі на ўкраінскую тэрыторыю, пасьпелі перадаць украінскаму пакупніку практычна зь першых дзён вайны да жніўня. Але ўкраінская дачка МАЗу засталася вінаватая яшчэ 1 мільён грыўняў. Суд пастанавіў спагнаць іх з кампаніі на карысьць «Будшляхмашу». Перад гэтым бакі прызналі кантракт нядзейным, хоць ён падпісваўся на адзін год.
У траўні праваахоўныя органы Ўкраіны арыштавалі тэхніку, якую ўкраінская дачка МАЗу не пасьпела рэалізаваць ці перадаць пакупнікам. Арышт адбыўся ў межах крымінальнага расьсьледаваньня паводле ч. 5 артыкулу 191, ч. 2 артыкулу 110-2 Крымінальнага кодэксу Ўкраіны (прысвойваньне маёмасьці і фінансаваньне дзеяньняў, учыненых з мэтай гвалтоўнай зьмены канстытуцыйнага ладу або захопу дзяржаўнай улады, зьмены межаў тэрыторыі або дзяржаўнай мяжы Ўкраіны).
Горш, калі даўжнікі засталіся ў Беларусі
Найменш шанцаў вярнуць свае грошы маюць тыя кампаніі, якія падпісвалі кантракты ня з «дочкамі» беларускіх прадпрыемстваў ва Ўкраіне, а тымі, што знаходзяцца ў Беларусі.
Цяпер, улічваючы, што паштовыя зносіны між краінамі спыненыя, вельмі складана нават паінфармаваць беларускі бок аб пачатку судовага працэсу. Цяпер суд мусіць перадаць дакумэнты беларускаму даўжніку праз МЗС Украіны і ўкраінскую амбасаду ў Беларусі. Але суд зможа пачацца тады, калі ён атрымае пазыцыю пазванага, гэта значыць беларускага прадпрыемства. І нават калі суд ухваліць рашэньне аб спагнаньні запазычанасьці, ажыцьцявіць яго будзе складана, бо пакуль спынены міжбанкаўскія дачыненьні, а таксама кантакты між міністэрствамі юстыцыі. Такі працэс можа зацягнуцца на гады.
Менскі аўтамабільны завод вінаваты Сумскаму навукова-вытворчаму прадпрыемству «Промтрансенерго» 306,6 тысячы даляраў. Суд толькі ў канцы студзеня правядзе падрыхтоўчае пасяджэньне ў гэтай справе.
Найбольш уразьлівы малы бізнэс
Ва ўкраінскія суды зьвяртаюцца і невялікія кампаніі, якія атрымлівалі зь Беларусі сыравіну ці прадукцыю ў невялікіх аб’ёмах. Адпаведна і вартасьць кантрактаў была параўнальна невялікай.
Адэскае прадпрыемства «Дорінвест», якое займаецца вытворчасьцю вінаў, спрабуе спагнаць са свайго беларускага партнэра, заводу вінаградных вінаў «Пяць кантынэнтаў», які знаходзіцца ў Менскай вобласьці, амаль 60 тысяч даляраў. Прычына тая ж — невыкананьне або неналежнае выкананьне абавязкаў у пастаўцы тавараў ці паслуг.
Таварыства з дадатковай адказнасьцю «Брацлав» (Віньніцкая вобласьць) з кастрычніка 2022 году дабіваецца вяртаньня амаль 23 тысяч эўра ад пінскага сельскагаспадарчага ТАА «Эка Мілк».
Фармацэўтычная карпарацыя «Артеріум» (Кіеў) просіць суд спагнаць зь беларускага прадпрыемства «МэдФармІнвэст» амаль 90 тысяч даляраў.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.