Упаўнаважаная Вярхоўнай Рады Ўкраіны ў правах чалавека Людміла Дзянісава заявіла, што Расея прымусова вывезла з Марыюпалю больш за 130,5 тысячы ўкраінцаў.
«790 тысяч нашых грамадзян знаходзяцца на тэрыторыі Расеі, у тым ліку больш як 150 тысяч дзяцей, і 130,5 тысяч — з Марыюпалю. Гэта зьвесткі з Расеі. І толькі 4,5 тысячы грамадзян атрымалі іхную дапамогу. Расея ня можа справіцца. Сама вывезла нашых людзей і сама ня ведае, што і як далей рабіць. Прапануюць ехаць або да сваякоў у Расеі, або ў іншае месца», — паведаміла Людміла Дзянісава на брыфінгу ў Кіеве.
Паводле яе, прымусова вывезеныя ў Расею ўкраінцы расказвалі, як у фільтрацыйных лягерах у іх зьбіралі адбіткі пальцаў, як забіралі дакумэнты і маральна ціснулі, каб яны расказвалі пра людзей, якіх яны могуць ведаць і якія зьяўляюцца ўдзельнікамі баявых дзеяньняў або супрацоўнікамі праваахоўных органаў Украіны.
Пасьля лягераў грамадзян Украіны перавозяць на аўтобусах або цягніках у іншыя гарады і рэгіёны Расеі. У прыватнасьці, яна назвала Суздаль Уладзімірскай вобласьці і Ямала-Нянецкую акругу.
Людміла Дзянісава паведаміла, што Эстонія дапамагае ўкраінцам, якія засталіся без дакумэнтаў, выехаць з тэрыторыі Расеі.
«У горадзе Нарва паставілі намёты, нашы грамадзяне туды прыяжджаюць, мы перадаём іхныя прозьвішчы, яны высьвятляюць празь міграцыйную і памежную службу, што гэта менавіта ўкраінцы, і прапускаюць іх на тэрыторыю Эстоніі. Але трэба сказаць, што ўцякаюць расейцы, тысячамі. Але калі яны сьцьвярджаюць на гэтых пунктах, што яны з Украіны, іх правяраюць і высьвятляюць, што яны не грамадзяне Ўкраіны, і таму іх вяртаюць назад у Расею», — патлумачыла амбудсмэн Украіны.
Як зьдзекаваліся з палонных жанчын і мужчын у Беларусі і Расеі
Людміла Дзянісава таксама паведаміла, што ўкраінскіх ваеннапалонных, сярод якіх былі і жанчыны, вывозілі спачатку на тэрыторыю Беларусі.
«Калі нашых дзяўчат прымушалі распранацца пры мужчынах, прысядаць, прабачце, у чаканьні, што можа якія рэчы зь іх выпадуць... Усё (рабілі) паводле іх зьвярыных законаў расейскіх турмаў», — расказала яна, але не ўдакладніла, на тэрыторыі якой краіны расейцы такім чынам аглядалі палонных жанчын.
«Калі гавораць, што Лукашэнка не злачынец... Не. Ён такі ж злачынец, як Пуцін, таму што ён дапамагае такому дыктатару і агрэсару рабіць усё, што адбываецца на нашай тэрыторыі», — дадала Людміла Дзянісава.
Паводле яе, мужчын-палонных утрымлівалі ў намётах.
«Было вельмі холадна, яны вярнуліся з абмарожанымі канечнасьцямі, у такім стане... Ім не давалі ні вады, ні ежы, парушаючы Жэнэўскую канвэнцыю аб абыходжаньні з ваеннапалоннымі», — адзначыла амбудсмэн Украіны.
Украінскія ўцекачы вяртаюцца дамоў
Тым часамм у ААН сьцьвярджаюць, што ўкраінскія ўцекачы вяртаюцца дадому.
Офіс ААН па каардынацыі гуманітарных пытаньняў (OCHA) паведаміў, што больш за 870 тысяч уцекачоў, якія выехалі з Украіны з прычыны вайны, вярнуліся дадому.
Усяго, паводле зьвестак ААН, з 24 лютага ня менш як 11,7 мільёна грамадзян вымушаныя былі пакінуць свае дамы, у тым ліку больш за 4,7 мільёна ўвогуле выехалі з Украіны.
ААН таксама паведамляе, што ў Расею з Украіны зьехалі 471 014 грамадзян, і яшчэ 22 428 — у Беларусь.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.