Акрамя таго, паводле ўкраінскай кампаніі, расейскія вайскоўцы на Запароскай АЭС абмяркоўваюць пляны накіраваць вырабленую ёю электраэнэргію ў Крым і акупаваную частку Данбасу.
Выканаўца абавязкаў кіраўніка ўкраінскага «Энергаатама» Пётр Коцін распавёў праекту Радыё Свабода «Навіны Прыазоўя», у якім стане знаходзіцца Запароская АЭС і чаго патрабуюць ад пэрсаналу расейскія сілы.
— Якая цяпер сытуацыя на Запароскай АЭС?
— Цяперашняя сытуацыя не моцна зьмянілася, калі захопнікі захапілі АЭС. Цяпер яны там, нашы кадры працуюць, але працуюць пад стваламі зброі захопнікаў. Ёсьць і ваенны начальнік, з якім выконваючы абавязкі гендырэктара АЭС павінен усё ўзгадняць, у тым ліку і тэхнічныя дзеяньні. Цяпер на станцыі знаходзіцца каля 50 адзінак тэхнікі захопнікаў, у тым ліку танкі, бронетранспарцёры, а таксама каля 500 расійскіх вайскоўцаў, якія цяпер таксама знаходзяцца на станцыі. Яны, вядома, тэрарызуюць пэрсанал станцыі, таму людзі працуюць у вельмі цяжкіх умовах, але застаюцца ляяльнымі да Ўкраіны.
— Вы можаце вызначыць, якія расейскія войскі там знаходзяцца?
— Я не магу сказаць, кадыраўцы ці іншыя каўказцы. Было фактычна дзьве групы — расейская і каўкаская. Цяпер каўкаская групоўка сышла і цяпер там толькі расейскія вайскоўцы.
— Ці адрозьніваецца сытуацыя на Чарнобылі і на ЗАЭС?
— Самі станцыі розныя. Чарнобыльская АЭС — назва гістарычная. Фактычна гэта не АЭС. Паліва няма, яго спынілі ў 2001 годзе. Гэта проста гістарычны аб’ект. А Запароская АЭС — гэта рабочая станцыя. 6 энергаблёкаў, гэта найбуйнейшая АЭС у Эўропе. І гэтая сытуацыя вельмі напружаная, сытуацыя небясьпечная. Яе кантралююць людзі, якія, па-першае, стралялі па ёй, а па-другое, аддаюць загады спэцыялістам, якія там працуюць. Я ўсё разумею ў атамнай энэргетыцы, але ўсё мушу дамаўляцца з дурнымі ваеначальнікамі, якія нічога ў гэтым не разумеюць.
— Як вы думаеце, ці рэагуе МАГАТЭ на вашыя паведамленьні аб небясьпецы?
— Мы разумеем, чаму такая рэакцыя з боку МАГАТЭ. МАГАТЭ — гэта, па сутнасьці, арганізацыя, якая была створаная, калі я правільна памятаю, у 1953 годзе, пасьля стварэньня ядзернай зброі, і менавіта для кантролю за гэтай ядзернай зброяй.
Заснавальнікамі МАГАТЭ былі Савецкі Саюз, Францыя і ЗША. Яны застаюцца заснавальнікамі і галоўнымі спонсарамі. Там працуе шмат расейскіх спэцыялістаў.
Фактычна траціна МАГАТЭ — гэта расейскія. Таму пазыцыя ёсьць — так, небясьпечна, але прамой небясьпекі цяпер няма. І сама пазыцыя, якую выказвае само МАГАТЭ, вельмі стрыманая. А часам нават супярэчыць дакумэнтам, якія выдае само МАГАТЭ.
— Чаму расейскія войскі замініравалі Кахоўскі бераг?
— Ну, па-сутнасьці, яны выкарыстоўваюць АЭС у якасьці сваёй ваеннай базы. І, вядома, мы разумеем, чаму. Таму што гэта ўмацаваны абʼект нават у мірны час, ёсьць перымэтр станцыі, ёсьць агароджа, ёсьць відэаназіраньне цалкам па пэрымэтры станцыі, за ўсімі абʼектамі, за ўсімі перамяшчэньнямі, за дзеяньнямі каля станцыі, усім гэта кіруецца з адной кантрольнай кропкі. І вось яны захапілі гэты пункт і цяпер цалкам кантралююць сытуацыю на АЭС. Я маю на ўвазе, для сябе, сытуацыю бясьпекі, фізычную. Яны будуць ведаць, калі нехта прыйдзе, напрыклад, Узброеныя сілы, каб іх адсюль вывесьці.
Па-другое, станцыя мае інфраструктуру для харчаваньня пэрсаналу, для экстраных сытуацый. Ёсьць скляпеньне. То бок гэта вялікае памяшканьне, дзе могуць знаходзіцца іхнія салдаты і насамрэч ёсьць умовы, што там можна спакойна заставацца.
Інфармацыя пра адпрацоўку вадасховішча паступае ад нашых супрацоўнікаў, якія працуюць на станцыі, якія бачаць дзеяньні акупантаў, а таксама чуюць іх размовы паміж сабой. Таму гэтая інфармацыя не праверана на 100%, але гэта тое, пра што гавораць акупанты. Кажуць, што зьбіраюцца здабываць гэтае вадасховішча і ўжо робяць гэта, каб забясьпечыць абарону з боку вадаёма тэрыторыі АЭС.
— Колькі супрацоўнікаў знаходзіцца пад кантролем расейскіх акупацыйных войскаў?
— Усяго ў нас на Запароскай АЭС працуе 11 тысяч чалавек. Пры гэтым на эксплюатацыі АЭС працуе так званы дзённы пэрсанал, які ў дзённы час выконвае і ўсе іншыя функцыі: адміністраваньне станцыі, рамонт, арганізацыя рамонту, арганізацыя хімічнага кантролю, арганізацыя ўсе іншыя дапаможныя функцыі.
Цалкам інтэрвію можна пачытаць на сайце ўкраінскай службы Свабоды.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.