Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Турма за дзьве пары джынсаў: што засталося за кадрам фільма «Движение вверх»


Баскетбольны матч ЗША-СССР

Фільм Антона Мегердзічава «Движение вверх» пра перамогу зборнай СССР па баскетболе на мюнхэнскай Алімпіядзе 1972 году ўжо стаў самым касавым сярод расейскіх карцін за ўсю гісторыю кінапракату. Жыцьцё і кар’ера аднаго з герояў тых падзей Івана Дворнага былі зламаныя ўсяго праз год пасьля спартовага трыюмфу ў Мюнхэне.

Фінальны матч савецкай і амэрыканскай зборных стаў адной з самых яркіх падзей алімпійскіх гульняў у Мюнхэне і адной з найбольш драматычных сустрэч у гісторыі сусьветнага баскетболу. Спрэчкі пра апошнія тры сэкунды матчу, калі зборная СССР неймаверным чынам вырвала перамогу ў амэрыканцаў, ідуць да гэтага часу.

Савецкая алімпійская зборная. Іван Дворны — другі справа ў верхнім шэрагу
Савецкая алімпійская зборная. Іван Дворны — другі справа ў верхнім шэрагу

Адным з гульцоў той зорнай зборнай быў 20-гадовы Іван Дворны — ураджэнец невялікага сяла ў Омскай вобласьці Расеі. Іван быў самым маладым гульцом каманды і ў легендарным фінальным матчы непасрэдна не паўдзельнічаў — сядзеў на лаўцы запасных, гатовы ў любы момант выйсьці на пляцоўку. Але ён гуляў у папярэдніх фіналу матчах у Мюнхэне і таксама стаў алімпійскім чэмпіёнам.

Тацьцяна Дворная
Тацьцяна Дворная

Той самы «мюнхэнскі» залаты мэдаль захоўваецца цяпер у жонкі Івана Дворнага Тацьцяны Георгіеўны. Іван Дворны памёр 22 верасьня 2015 году на 64-м годзе жыцьця ад раку лёгкіх. Хваробу заўважылі позна. Тацьцяна Дворная на пэнсіі, але працуе ў чыгуначнай кампаніі «простай рабацягай», бо на пэнсію ў 12 тысяч рублёў не пражыць. У кінатэатар на паказ касавай прэм’еры яна пакуль не хадзіла — то праца, то справы сямейныя.

Турма за дзьве пары джынсаў

У 1973 годзе, праз год пасьля трыюмфу на Алімпіядзе, баскетбольная зборная СССР адправілася ў замежнае турнэ, якое захоплівала і Злучаныя Штаты. У Балтыморы чэмпіёны ўдастоіліся асаблівага гонару — кожны атрымаў званьне ганаровага грамадзяніна гэтага гораду.

У ЗША самы малады гулец зборнай адпрацоўваў нароўні з усімі. Пра яго зьявіліся водгукі ў амэрыканскай прэсе, а ў цэлым супэрсэрыя па васьмі гарадах ЗША скончылася нічыёй 4: 4. Потым былі туры па Бразыліі і Гішпаніі.

Іван Дворны (справа) з партнэрам па зборнай СССР Аляксандрам Бяловым
Іван Дворны (справа) з партнэрам па зборнай СССР Аляксандрам Бяловым

Пасьля замежных «гастроляў» каманда вярнулася дадому. Але паступіў «сыгнал», і ў аэрапорце Шарамецьцева багаж гульцоў прайшоў дбайны надгляд. «Лішнія» рэчы знайшлі ў многіх, спартоўцы часта прывозілі з-за мяжы дэфіцытныя тавары сваякам і знаёмым, а часам і на перапродаж. Такі эпізод ёсьць і ў фільме «Движение вверх», дзе ў выніку ўсё абышлося. А ў рэальным жыцьці некалькі замежных рэчаў у багажы спартоўцам ніхто не дараваў.

У савецкай газэце «Известия» выйшаў выкрывальніцкі артыкул аб «барацьбе за чысьціню нораваў нашых алімпійскіх чэмпіёнаў». Вырашана было зрабіць паказальны працэс, а ў выніку галоўнай ахвярай стаў самы малады гулец каманды Іван Дворны.

Мэдалі ды іншыя ўзнагароды Івана Дворнага
Мэдалі ды іншыя ўзнагароды Івана Дворнага

«Дзьве пары джынсаў сапсавалі мне ўсё жыцьцё. Мы ўвесь час пасьля замежных паездак што-небудзь прывозілі. Проста гэтым разам злавілі чалавека, які дапамагаў мне прадаваць гэтыя рэчы, а ён здаў мяне», — успамінаў Іван Дворны у адным з інтэрвію.

21-гадоваму баскетбалісту інкрымінавалі артыкул 78 крымінальнага кодэксу «Кантрабанда» — тэрмін ад 5 да 10 гадоў. У выніку 7 чэрвеня 1973 году Дворны апынуўся ў адзіночцы Сьвярдлоўскага сьледчага ізалятару. У 1973 годзе яго асудзілі на 3 гады за «спэкуляцыю». Сем месяцаў ён правёў у турме, яшчэ восем — на «будоўлях народнай гаспадаркі» у невялікім рабочым пасёлку пад Ленінградам. Пры садзейнічаньні трэнэра Ўладзіміра Кандрашына Івана Дворнага праз паўтара года вызвалілі ўмоўна-датэрмінова. Але спартовая кар’ера таленавітага баскетбаліста была зламаная. Зноў гуляць яму дазволілі толькі ў 1976 годзе.

Іван Дворны
Іван Дворны

Цалкам гісторыю Івана Дворнага можна прачытаць тут.

Алімпійскі чэмпіён і герой «Движения вверх» Іван Ядэшка пра «любоўны трыкутнік» з Аляксандрам Мілінкевічам

XS
SM
MD
LG