Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Беларуская мова пад табу


Сяргей Дубавец

Чаму вы не гаворыце па-беларуску?.. Колькі было такіх апытанак, і кожны раз адказы («ня ведаю», «саромеюся», «бо ўсе не гавораць») найчасьцей адпраўляюць нас у сфэру псыхалёгіі. Не палітыкі, не гісторыі, а менавіта псыхалёгіі.

Я спытаўся ў прафэсійнага псыхоляга Тані, чаму яна не гаворыць па-беларуску?

– Ня толькі не гавару, нават ні разу не падумала пра гэта. Як і большасьць беларусаў. А цяпер вось падумала і ўжо ведаю, што з намі ўсімі адбываецца. У беларусаў на тэму мовы ў галовах стаіць фільтар.

– ?

– Вось глядзі. Як працуе псыхалягічны фільтар. Зробім экспэрымэнт. Азірніся вакол сябе і запомні ўсе прадметы чырвонага колеру. Запомніў? Цяпер глядзі на мяне і называй усе прадметы сіняга колеру, якія ты пабачыў.

– Я на сінія не глядзеў.

– Слушна! А іх шмат і ўсе яны насамрэч ёсьць. Можаш яшчэ раз азірнуцца і пабачыш. Тое самае і зь беларускай мовай, культурай, гісторыяй… Дапусьцім, усё гэта сіняе. А людзі бачаць толькі чырвонае. Яны жывуць так, быццам сіняга ў іхным жыцьці не існуе. А яно ёсьць! Хто і калі паставіў беларусам моўны фільтар, ты ведаеш лепш за мяне. Магу толькі канстатаваць – на сваім прыкладзе і на прыкладзе большасьці беларусаў, што ўсе яны ходзяць з такім фільтрам у галаве.

Хто і калі ўсталяваў фільтар, для нашых чытачоў пытаньне азбучнае. Кожны ведае, як можна ад нараджэньня да сьмерці пражыць ў Беларусі беларусам, а так і не даведацца пра гэта. А калі даведацца, дык адчуць пэўную небясьпеку ці трывогу, і рашуча гнаць ад сябе гэтыя думкі.

Моўны фільтар можна параўнаць зь фільтрам на галакост у габрэйскай супольнасьці Беларусі. Пасьля вайны пра гэта не гаварылі ў сем’ях, на вуліцах, не гаварылі і ў СМІ, з высокіх і памінальных трыбун. Быццам ніякага галакосту не было. У габрэйскіх сем’ях гэта тлумачылі тым, што ня хочуць траўмаваць псыхіку дзяцей. Тое самае з мовай – на тэму роднага слова ў сем’ях захоўваецца табу, бо нацыя падсьвядома адчувае адказнасьць за здраду роднаму слову.

Але мяне цікавіла іншае: вельмі часта людзі ўспрымаюць русіфікацыю беларусаў як працэс натуральны, аб’ектыўны, нерукатворны. Але насамрэч ён цалкам рукатворны – гэта вынік мерапрыемстваў улады з аднаго боку і комплексаў нацыі – з другога. Нам гэта і вядома з гледзішча палітыкі і гісторыі. Але пацьвярджае гэта і практычная псыхалёгія.

– Зьняць фільтар нашмат прасьцей, чым усталяваць, – сказала Таня. – Трэба проста падумаць пра гэта. Мне мой фільтар ты ўжо зьняў.

Глядзець камэнтары (21)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG