Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Што рабіць, калі «папруць маскавіты»?


Севярын Квяткоўскі

Да нядаўняга часу беларускае грамадзтва ўяўляла зь сябе прыблізна такую карціну...

На беразе ракі сядзелі беларусы. Адны чакалі, пакуль берагі стануцца кісельнымі. Другія – пакуль міма праплыве труп ворага. Дружна сядзелі, але амаль не размаўлялі адзін з адным.

Геапалітычныя зьмены па ўсім пэрымэтры дзяржаўнай мяжы пачалі ўносіць свае карэктывы.

Адны забыліся пра кісель, спужаліся, і проста чакаюць «калі гэта ўсё скончыцца». Другія актывізавалі пошук адказу на пытаньне «як нам аб'яднаць нацыю?».

Хоць, як па мне, насамрэч гэта паліткарэктна закамуфляванае пытаньне, якое ў прыватных гутарках абмяркоўваюць з канкрэтнай фармулёўкай – што рабіць, калі на Беларусь «папруць маскавіты»?

У сэнсе: што, як, і разам з кім рабіць, калі не эміграваць, а заставацца.

Ад канца 1980-х па канец 1990-х быў у актыўнай часткі грамадзтва такі выразны падзел па беларускай мове. Хадзілі на імпрэзы «сваіх». Ня важна, ці то быў графаман, ці тонкі мастак, галоўнае, каб быў «наскім» – гаварыў па-беларуску.

Хоць беларуская мова застаецца самым яркім маркерам сьветагляду чалавека, формула ўжо працуе не на 100%, і неўзабаве, відаць, нейкі час зусім працаваць ня будзе.

Украінскія падзеі стварылі новую сытуацыю і ў беларускім грамадзтве. Публіка, якая перад тым абыякава ці з асьцярогай ставілася да нацыятворчых ідэяў, цяпер робіць выбар.

Вясной я багата чытаў і чуў выразаў кшталту «я паверыць ня мог (не магла), што Расея на такое здатная!», «Нам у школьныя гады падавалася што Пазьняк (чытай: нацыяцэнтрычныя людзі. – С.К.) крыху неадэкватны дзядзька, калі гаварыў, што Расея можа пачаць вайну, а яно вунь як!» і г.д. То бок, даўнія нацыяналісты не асабліва зьдзівіліся паводзінам Крамля, а для многіх іншых гэта проста шок. Так што, думаю, нацыяцэнтрычныя асяродкі папаўняюцца.

Іншае пытаньне, ці ёсьць тыя асяродкі? Дакладней, на колькі яны выразныя? Калі ў 1990-я не было праблемаў з публічнымі пляцоўкамі для выступу, што ў рэальнасьці, што ў СМІ, то цяпер шчырыя гутаркі-дыскусіі больш уласьцівыя прыватнай прасторы.

Ну сапраўды, які ж уладальнік памяшканьня пусьціць вас з імпрэзай пад назвай, напрыклад, «Тактыка і стратэгія нацыянальнага супраціву ва ўмовах адкрытай расейскай акупацыі?».

Нават, калі тактыка і стратэгія будзе абмяркоўвацца ў інтэлектуальна-культурным кірунку.

Ды і ў незалежных беларускіх СМІ тэма фармулюецца больш акуратна. З аднаго боку, міжнародная супольнасьць вычэквае з дэфініцыямі, а значыць, пастаноўка пытаньня можа выглядаць занадта радыкальнай. Зь іншага, трэба ахоўваць сябе ад магчымых рэпрэсій, бо па расейскім пытаньні дзяржава Беларусь не выказваецца, і што там на розуме ў сапраўднасьці ніхто ня ведае.

У мяне складаецца такое ўражаньне, што цяпер у нашай частцы сьвету паўтараюцца падзеі адначасова 1918, 1939 і 1991 гадоў.

1918 – гэта калі грамадзка-палітычныя дзеячы абіралі паміж змаганьнем з бальшавікамі і магчымасьцю ладзіць беларусізацыю пад эгідай бальшавікоў. 1939 – калі наслухаўшыся расейскай савецкай прапаганды, «з надзеяй чакалі на рускія танкі» (с). А 1991 – гэта даразвал расейскай імпэрыі, які суправаджаўся крывавымі змаганьнямі за незалежнасьць па «нацыянальных ускрайках».

– Эх, падтрымліваюць каго заўгодна, у тым ліку дзяржаўных, толькі ня нас... – пачуў я нядаўна ў адным абласным горадзе ад олдскульных беларусацэнтрычных людзей. Якія працуюць яшчэ з часоў, калі актыўна ўжываліся словы «адраджэнцы» і «сьвядомыя».

Што рабіць ужо цяпер?

Вяртацца да фармату канца 1980-х, які папярэднічаў краху СССР у 1991. Тады рух БНФ аб'яднаў самых розных людзей: ад адраджэнцаў, якім была важная беларушчына сама па сабе, без прывязкі да палітычнага ладу, да проста дэмакратаў без прыстаўкі «нацыянал-». Якія маглі не пагаджацца з адраджэнцамі ў нацыянальнай палітыцы, але адстойвалі права на выказваньне сваіх апанэнтаў. А паміж імі тыя, для каго стварэньне нацыянальнай дзяржавы было неад'емным ад абароны незалежнасьці асобы, калі асоба вышэй за дзяржаву.

Той самы фармат, які хтосьці грэбліва назваў «гета», а я называю «крэпасьцю». Гета – аб'ект, а крэпасьць – суб'ект. Прычым суб'ект, чыя задача ва ўзаемадзеяньні зь іншымі крэпасьцямі з мэтай пашыраць і мацаваць пэўную тэрыторыю. У нашым выпадку – ідэйную прастору.

Ідэі «крэпасьцяў» канца 1980-х у адзін момант сталіся мэйнстрымам. А вось сёньняшні «мэйнстрым» – «я за нашу ўласьць, бо яна за парадак» можа абрынуцца ў кожны момант.

– 64% падтрымліваюць «Крым іх!» Нам усім гамон!

– Але 75% супраць расейскіх войскаў на тэрыторыі Беларусь! Усё будзе добра!

Падобныя дыялёгі ў розных камбінацыях гучаць з усіх бакоў. Як і напярэдадні 1991 году, мы нічога ня ведаем пра сапраўдныя настроі, і самае галоўнае – хто як сябе будзе паводзіць у крытычнай сытуацыі.

Звычайная жыцьцёвая практыка сьведчыць, што посьпех за тымі, хто мае выразную і пасьлядоўную пазыцыю. «Рабі, што мусіш, і будзе як мае быць».

У нашым выпадку не настолькі важна, які працэнт можа пацягнуць Беларусь у багну «данбасізацыі» краіны. А важна, наколькі старыя пасьлядоўныя беларусацэнтрысты гатовыя дамаўляцца і працаваць з новымі людзьмі, якія перажываюць цяпер пасьлядоўна шок-абурэньне-пратэст і шукаюць аднадумцаў.

Глядзець камэнтары (15)

Гэтая дыскусія закрытая.
XS
SM
MD
LG