Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

аўторак 27 чэрвень 2017

Архіў
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань

На гэты момант вядомыя толькі самыя папярэднія вынікі другога туру парлямэнцкіх выбараў у Францыі. Але нават яны даюць магчымасьць зрабіць некаторыя высновы.

На гэты момант вядомыя толькі самыя папярэднія вынікі другога туру парлямэнцкіх выбараў у Францыі. Але нават яны даюць магчымасьць зрабіць некаторыя высновы.

Паводле гэтых папярэдніх дадзеных, партыя «Наперад, Рэспубліка» прэзыдэнта Макрона разам з саюзьнікамі атрымала ад 355 да 425 месцаў з 577 у Нацыянальным сходзе. Правыя рэспубліканцы атрымаюць 125 мандатаў, сацыялісты, пераможцы мінулых парлямэнцкіх выбараў — 49, «Нацыянальны фронт» Марын Лё Пэн — 8 (была абраная і сама кіраўнічка партыі).

Вынік «Наперад, Рэспубліка» крыху больш сьціплы, чым прагназаваўся пасьля першага туру, вынікі канкурэнтаў прэзыдэнцкай партыі крыху лепшыя, чым прагназавалася тыдзень таму, але па сутнасьці прагнозы спраўдзіліся.

Партыя прэзыдэнта атрымала аглушальную, трыюмфальную перамогу. Зразумела, для фармаваньня ўраду ёй непатрэбна ніякай кааліцыі, яна мае пераканаўчую большасьць. На першы погляд, прэзыдэнт можа рабіць усё, што хоча.

Але гэта толькі на першы. Выбары 18 чэрвеня прынесьлі яшчэ адзін рэкорд — на іх была самая нізкая яўка за ўсе гады Пятай рэспублікі. Увечары, у 5 гадзінаў, за 3 гадзіны да завяршэньня галасаваньня, яна склала ўсяго 35%. Нават тыдзень таму на гэты час яна была крыху большай. Хутчэй за ўсё агулам і у гэтую нядзелю арытмэтычная большасьць францускіх выбарнікаў не пайшла да скрыняў для галасаваньня.

Што вынікае з гэтых лічбаў, а таксама з заяваў сапраўднага пераможцы і прэзыдэнцкіх і парлямэнцкіх выбараў — Эманюэля Макрона?

Для Францыі

Нізкая яўка — сьведчаньне недаверу значнай часткі насельніцтва айчыннай палітычнай сыстэме як такой.

1. Навідавоку глыбокі крызіс палітычнай сыстэмы — так шмат галасоў у нармальнай, звычайнай сытуацыі не аддаюць адной палітычнай сіле, тым больш сіле, па сутнасьці — «кату ў мяху». Значная частка сьпісу «Наперад, Рэспубліка» была сфармаваная літаральна напярэдадні выбараў.

Нізкая яўка — сьведчаньне недаверу значнай часткі насельніцтва айчыннай палітычнай сыстэме як такой.

2. Макрону давядзецца дзейнічаць неадкладна. Нямалая частка грамадзтва ўсё ж паверыла яму, паверыла, як мэсіі. Такі велізарны давер складана, калі наагул магчыма, апраўдаць. Раней ці пазьней прыйдзе расчараваньне. А французы — народ, які гатовы пратэставаць супраць той палітыкі, за якую зусім нядаўна галасавалі. Макрону давядзецца дзейнічаць, каб апярэдзіць гэта, каб запусьціць рэформы, якія ён хоча, каб іх не падарвала хваля расчараваньня.

Для Эўропы

3. Такая пераканаўчая перамога хутчэй за ўсё аслабіць антымігранцкія сілы ў Заходняй Эўропе. На выбарах у Нямеччыне ў верасьні «Альтэрнатыва для Нямеччыны» можа ў выніку рэха ад францускіх выбараў наагул ня трапіць у бундэстаг.

Макрон выступаў за стварэньне ўраду зоны эўра, за ўтварэньне супольнага бюджэту эўразоны.

4. Аднак цэнтрабежныя сілы ў іншых рэгіёнах Эўропы могуць наадварот умацавацца. Макрон ужо заявіў, што краіны, якія адмаўляюцца прымаць уцекачоў па квоце ЭЗ, павінныя быць пакараныя — Вугоршчына, Чэхія, Польшча. Калі ён будзе на гэтым настойваць, то розныя думкі пра -эксыты могуць запанаваць у краінах-чальцах Зьвязу ў Цэнтральнай Эўропе. Для іх францускае галасаваньне — ніякі ня прыклад і ня ўзор. На ўсходзе Эўропы наконт мігрантаў існуе даволі сталы кансэнсус — што іх ня трэба. А таму ціск на іх, патрабаваньне браць на сябе агульны мігранцкі цяжар можа выклікаць рэзкую рэакцыю. Так што прынамсі канфлікты, калі не цэнтрабежныя тэндэнцыі на ўсходзе ЭЗ могуць узмацніцца менавіта з прычыны аглушальнага посьпеху Макрона і яго партыі.

Ён ня будзе надта сябраваць з Расеяй, хутчэй за усё будзе працягваць цяперашнюю палітыку яе стрымліваньня

5. Макрон хутчэй за ўсё паспрабуе зрабіць крокі да новай мадэлі Эўразьвязу — «Зьвязу дзьвюх хуткасьцяў». Гэта азначае выдзяленьне ў саюзе ядра, злучанага больш шчыльнымі сувязямі і пэрыфэрыі. Макрон выступаў за стварэньне ўраду зоны эўра, за ўтварэньне супольнага бюджэту эўразоны.

Ня ўсе гэтыя ідэі падзяляюць, не ва ўсім зь імі згодная нават Нямечычына. Але спрабаваць рабіць крокі ў гэтым кірунку францускі лідэр будзе.

Для Беларусі

6. Для Беларусі посьпех самога Макрона і макронаўцаў мала што мяняе. Палітыка магла б зьмяніцца, калі б перамагла Лё Пэн. А так хутчэй за ўсё ніякіх асаблівых ініцыятываў чакаць ня варта. Макрон у сваёй выбарчай кампаніі не выказваў асаблівага імпэту наконт прасоўваньня па ўсім сьвеце каштоўнасьцяў дэмакратыі і зьмены аўтарытарных рэжымаў. Ён ня будзе надта сябраваць з Расеяй, хутчэй за усё будзе працягваць цяперашнюю палітыку яе стрымліваньня. Зь іншага боку, наўрад ці ён будзе ініцыяваць амбітныя праекты вываду блізкіх да Расеі краінаў са сфэры яе ўплыву. Ускоснае пацьверджаньне таго — рашэньне новай адміністрацыі ЗША працягнуць санкцыі адносна Беларусі, накладзеныя яшчэ адміністрацыяй Джорджа Буша-малодшага. Нягледзячы на ўсе адрозьненьні Трампа ад Абамы, Трамп зрабіў адносна Беларусі тое ж, што рабіў Абама восем гадоў свайго кіраваньня — працягваў лінію папярэдніка. Чаму Макрон стане паводзіць сябе інакш, якія рэсурсы ён мае для гэтага?

Для Беларусі посьпех самога Макрона і макронаўцаў мала што мяняе.

7. Цікавасьць новага прэзыдэнта Францыі могуць выклікаць хіба што пляны стварыць новы фармат працэсу ўрэгуляваньня ва Ўкраіне, нейкі Менск-3. На магчымасьць гэтага празрыста намякнуў дзяржсакратар ЗША Рэкс Тылерсан. Фармальна Францыя зьяўляецца гарантам цяперашніх менскіх пагадненьняў, але плён ад іх невялікі, адно тое, што няма шырокамаштабных баёў у Данбасе, да таго ж, галоўным гульцом з боку Захаду у гэтых пагадненьнях была і ёсьць Нямеччына. Магчыма, Парыж Макрона і зацікавіў бы нейкі іншы, новы фармат, скажам, з удзелам ЗША. Чакаць асабліва плёну ад гэтага не выпадае, але прэстыжныя выгады для Парыжу ад гэтага магчымыя. Усё ж практычна аніякай асаблівай ролі Парыж Алянда ў менскім працэсе не адыгрываў. Новая форма можа зьмяніць разьмеркаваньне роляў. А дзе гэтае новае пагадненьне, калі яно зьявіцца, будзе заключанае — можа быць і ізноў у Менску.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Святлана Алексіевіч, выступаючы на ​​расейскім тэлеканале «Дождж», выказала думку, якая выклікала вал крытыкі: «Такую вайну можна пачаць і ў Беларусі: дайце туды танкі, дайце туды зброю — і там каталікі будуць забіваць праваслаўных ці каго заўгодна».

З асуджэньнем выступіў нават кіраўнік беларускіх каталікоў Тадэвуш Кандрусевіч. Ён цалкам справядліва адзначыў, што паміж каталікамі і праваслаўнымі ў Беларусі няма ніякіх сурʼёзных канфліктаў.

Вопыт Югаславіі, дзе краіна развалілася па канфэсійнай прыкмеце — гэта зусім не пра Беларусь

Крытыка ў адрас Алексіевіч з гэтай нагоды і, праўда, фармальна абгрунтавана. Па-першае, суадносіны прыхільнікаў адной і другой канфэсіяў выключае колькі-небудзь сурʼёзны канфлікт, хоць заваліся ўсю Беларусь зброяй. Больш за 80% на адным баку і 10-15% — на іншым — які канфлікт магчымы паміж імі нават тэарэтычна? Па-другое, за гады незалежнасьці Беларусі, ды і ў больш раньнія пэрыяды, ніякага міжканфэсійнага канфлікту ў краіне не было і блізка.

Вопыт Югаславіі, дзе прадстаўнікі аднаго этнасу, каталікі-харваты і праваслаўныя сэрбы, рэзалі адзін аднаго з азьвярэньнем, дзе краіна развалілася па канфэсійнай прыкмеце — гэта зусім не пра Беларусь. У Беларусі і праўда хіба не ўзорныя адносіны дзьвюх канфэсіяў.

Але ці азначае ўсё сказанае, што Алексіевіч проста, так бы мовіць, жыцьця не ведае, і не разумее сваю краіну і свой народ? А вось і не.

У камэнтары для TUT.BY пісьменьніца патлумачыла, што яе словы, сказаныя на «Дажджы», не варта разумець літаральна, што гэта была мэтафара.

Многія беларусы адчуваюць, што ім няма чым дыхаць у сваёй краіне

Мэтафарай чаго, а як не літаральна зразумець сказанае? Відаць, гаворка ішла пра агульнае адчуваньне вострай канфліктнасьці беларускага грамадзтва. Пра гэта сьведчыць і невыразнасьць фармулёўкі — «каталікі будуць забіваць праваслаўных ці каго заўгодна». Каго заўгодна — гэта значыць усё ўсіх. Гэта не дакладны паліталягічны прагноз, а экзыстэнцыйны страх, адчуваньне — людзі гатовыя варагаваць, канфліктаваць, ваяваць адзін супраць аднаго, усе супраць усіх, ёсьць нейкае «мы» і «яны», ворагі.

А што — гэта зусім не так? А калі доблесны АМАП лупцавалі людзей, якія прыйшлі на сьвяткаваньне 25 сакавіка, адносіны паміж імі на самай справе былі настолькі ўжо ідылічныя? І падзяляў іх толькі палітычны канфлікт, а не каштоўнасны і культурны?

Яны не былі адны для адных чужынцамі, носьбітамі розных культурных кодаў, жыхарамі розных Беларусяў, так бы мовіць?

Многія беларусы адчуваюць, што ім няма чым дыхаць у сваёй краіне. Для многіх іншых гэтыя першыя — небясьпечныя бунтаўшчыкі, пагроза жахлівых, багатых крывёю ўзрушэньняў. Першыя — зусім не пагалоўна каталікі, другія таксама ня пагалоўна праваслаўныя. Ну а хіба расколу няма, няхай не па канфэсійнай лініі?

Іншае пытаньне, чаму Алексіевіч зьвярнулася менавіта да такой, а не да якой-небудзь іншай мэтафары. Вядома, чужая душа — поцемкі, але яна не раз прызнавалася ў сваіх сымпатыях да рускай культуры, выступаючы на "Дажджы«, яна назвала рускую культуру сваім «трэцім домам», пасьля маці-ўкраінкі і бацькі-беларуса. Ну дык яна і думае ў духу рускага бачаньня Беларусі, прычым нават не цяперашняга, а векавой і больш раньняй даўніны. Для рускіх палітычная і геапалітычная калізія ў Беларусі выглядала і выглядае да гэтага часу, як барацьба паміж Масквой (Санкт-Пецярбургам) і Варшавай.

Гістарычна яно так выглядала не толькі для іх. Варта ўзгадаць сюжэт з купалаўскіх «Тутэйшых» аб спрэчцы Ўсходняга і Заходняга вучоных.

У адной са сцэнаў пʼесы Усходні вучоны, апрануты ў ватоўку і касаваротку, запісвае ў нататніку, што «Прырода в Русском Северо-Западном крае веліка і обільна — есть суша і водныя басейны, дажэ морэ собственное імелось, но благодара врэдным клімацічэскім веяніям с Запада поіменованное морэ утонуло в Шнеком болоце. Что касается поліцічэскіх граніц обласці, то оне в представленіі здзешніх обшчэрускіх людзей очень туманны. Всё жэ прымечается стрэмленіе расшырыць эці граніцы на Запад».

Апрануты ў канфэдэратку і кунтуш Заходні вучоны адначасова з калегам піша, што «Пшырода на Польскіх Крэсах Всходніх надзвычай буйна і богата^; эгзыстуе ленд і водозбёры^; край тэн посядал навэт можэ, але, завдзенчаёнц шкодлівым вплывом зэ Всходу, можэтэ пшэісточыло сень в Пінске блото. Цо сень тычы граніц політычных краю, то взглендэм іх у месцовэй людності вшэхпольскей пшэдставене барздо не яснэ. Еднак, спостшэга сень донжэне розшэжыць овэ граніцэ на Всхуд».

Клясык, вядома, зьедліва сьцёбаўся, але ж трэцяга роўнавялікага боку ў пʼесе няма, тады ўласна беларуская ідэнтычнасьць толькі ўзьнікала. На самай справе і сучасны клясык — Святлана Алексіевіч — бачыць сытуацыю праз прызму стогадовай даўнасьці. З роўным посьпехам яна магла б сказаць пра тое, што Беларусі пагражае канфлікт паміж «палякамі» і «рускімі», паміж «месцовэй людностю вшэхпольскей» і " здзешнімі обшчэрускімі людзмі", кажучы мовай герояў купалаўскай пʼесы.

У 2006 годзе, падчас тагачаснай выбарчай кампаніі, Алексіевіч казала ў маёй перадачы на радыё Свабода аб тагачасным кандыдаце ў прэзыдэнты Аляксандра Мілінкевіча: «Зрабіць украінскую рэвалюцыю дапамаглі антырасейскія настроі, якія вельмі моцныя ва ўкраінскім народзе. У мяне бацька — беларус, а маці — украінка, і я ведаю, як моцна ва Ўкраіне не любяць «маскалёў». Гэта велізарная энэргія і гэта ў пэўным сэнсе дапамагло зрабіць рэвалюцыю. Але беларусы іншыя людзі, тут такіх антырасейскіх няма. У 1994 годзе ў вёсцы мне адзін стары сказаў, што будзе галасаваць толькі за Лукашэнку, а не за Пазьняка ці Шушкевіча. Я яго спытала «Чаму?» Ён адказаў «Таму што тыя глядзяць на Польшчу, на каталіцызм. А калі для рускіх мы — малодшы брат, то для палякаў мы — быдла».

Мілінкевіч, дарэчы, беларус і праваслаўны. Але Алексіевіч тады казала аб стылі, пра тое, хто куды «глядзіць». На самай справе далёка не для ўсіх, скіраваных на Эўропу, магніт — гэта менавіта Варшава. Але шмат каму так прасьцей бачыць геапалітычны, каштоўнасны падзел. Або так пазначаць яго. Алексіевіч, у прыватнасьці.

Мне, дарэчы, самому даводзілася чуць пытаньні: а Пазьняк — ня паляк, а Шушкевіч — ня паляк? Ну вынесем за дужкі пытаньне, чаму кіраўніком дзяржавы ня можа быць прадстаўнік ня тытульнага этнасу. Хоць, дарэчы, за ўсе 26 гадоў незалежнасьці ўсе кандыдаты ў прэзыдэнты былі этнічнымі беларусамі.

Маладая нацыя ўспрымае гэтыя пытаньні даволі востра. І адхіленьне ад мэйнстрыму ўспрымаецца як адхіленьне этнічнае ці канфэсійнае. І Алексіевіч, ня падзяляючы такі погляд, тонка адчувае гэты настрой, яго і адлюстроўвае і выказвае.

Яна, выступаючы на "Дажджы«, казала не пра гіпатэтычны канфлікт паміж натуральнымі беларускімі каталікамі і праваслаўнымі, а пра канфлікт паміж «каталікамі» і «праваслаўнымі», пра канфлікт паміж культурнымі тыпамі. Хто за Захад, хто за Эўропу, хто супраць аўтарытарызму — «каталікі». Гэта проста мянушка.

Некаторы час таму беларускі палітоляг Пётр Рудкоўскі апублікаваў вельмі цікавы артыкул «Панская Польшча і бяспанская Беларусь», у якой тлумачыў і даказваў, што вельмі значная частка беларускіх каталікоў — горача за Лукашэнку і нават за Расею. Зь іншага боку, і сярод апанэнтаў прэзыдэнта і прыхільнікаў эўраінтэграцыі краіны большасьць — праваслаўныя.

Сэнс мэтафары Алексіевіч — у пазнаках, мянушках, гаворка ішла пра «каталіках» у двукосьсі, як і пра «праваслаўных» у двукосьсі

Палітычны падзел у Беларусі праходзіць не паводле крыві і не па веры, на абодвух баках разьдзелу большасьць складаюць этнічныя беларусы і прыхаджане БПЦ. Прычына хоць бы ў тым, што тыя і іншыя складаюць пераважную большасьць у краіне — каталікоў, палякаў, рускіх, украінцаў, яўрэяў, любых іншых меншасьцяў, проста занадта мала, каб як бы там ні было ўплываць на балянс меркаваньняў у грамадзтве. Да таго ж усе гэтыя меншасьці ўнутры сябе падзеленыя палітычна і каштоўнасна прыкладна ў той жа прапорцыі, што і тытульны этнас і даміноўная канфэсія. У Беларусі ўсё беларусы, у тым ліку і ў сэнсе ўзаемнай нязгоды.

Сэнс мэтафары Алексіевіч — у пазнаках, мянушках, гаворка ішла пра «каталіках» у двукосьсі, як і пра «праваслаўных» у двукосьсі.

Для розных палітычных пазыцыяў у Беларусі няма саманазваў, «лукашысты» і «сьвядомыя» — так бакі не называюць адзін аднаго і тым больш самі сябе. Магчыма, доля каталікоў і праўда вышэй сярод апанэнтаў прэзыдэнта, але яна некрытычна вышэйшы за сярэднюю па краіне, пры тым што яна і ў сярэднім невялікая. Алексіевіч вырашыла ахрысьціць гэтыя бакі канфлікту праз канфэсійныя вызначэньня. Можа, у выпадку гіпатэтычнага канфлікту яны і на самай справе менавіта так і будуць лаяць адзін аднаго. Але цяпер паміж канфэсіямі канфлікту няма.

Гэта ня значыць, што схаванага, падспуднага канфлікту, хоць і не канфэсійнага, няма. Ён выявіўся і ў нядаўняй сэрыі акцыяў пратэсту з нагоды «дэкрэта аб дармаедамі», i ў іншых формах пратэсту і нязгоды. Гэта пратэст каталікоў? Ды не, вядома. Ужо калі вымяраць верай, то гэта пратэст у асноўным праваслаўных, вядома ж. Пратэст супраць улады, якая ў асноўным таксама складаецца з праваслаўных беларусаў.

«Каталікі» і «праваслаўныя» — у якасьці мянушак ня горш і не лепш любых іншых

Алексіевіч проста адчувае канфліктнасьць у беларускім грамадзтве, прычым канфліктнасьць не толькі чыста палітычная, не толькі з нагоды таго ці іншага рашэньня ўлады, але і каштоўнасную, канфліктнасьць з нагоды таго, што праўда, а што няпраўда, з нагоды пытаньняў, Беларусі трэба быць з Расеяй або з Эўропай, для краіны ўзор — Масква ці Варшава, а хутчэй Бэрлін.

Вось аб гэтым канфлікце пісьменьніца і казала. І справа не ў тым, на чыім баку ў дадзены момант перавага. Справа ў вастрыні супрацьстаяньня, у тым, што для значнай часткі грамадзтва тыя, іншыя, не проста не маюць рацыю — яны чужынцы, ворагі. Ну а якія мянушкі боку даюць ці дадуць адзін аднаму — ды якая розьніца? «Каталікі» і «праваслаўныя» — у якасьці мянушак ня горш і не лепш любых іншых. Ёсьць вопыт паўднёвых суседзяў — «фашысты» і «вата».

На мой погляд, Алексіевіч наўрад ці мае рацыю і па сутнасьці, абстрагуючыся ад недакладнасьці яе азначэньняў. Беларускія заходнефілы і русафілы, прыхільнікі прэзыдэнта і яго апанэнты наўрад ці сыдуцца ва ўзброеным супрацьстаяньні. Што моцна не любяць адзін аднаго — дык гэта праўда. І адзіна ў гэтым нобэлеўскі ляўрэат мае рацыю. Ну і можа быць у тым, як яны будуць лаяць адзін аднаго ў выпадку калі канфлікт абвастрыцца да ўзброенай стадыі. Але да гэтага, на шчасьце, пакуль, на мой погляд, далёка.

Яе асьцярога — напамін, што беларусы, усе грамадзяне краіны, каталікі і праваслаўныя, рускія і палякі ў двукосьсі і без, усё ж адзін народ і лепш бы ім усім абвергнуць страхі свайго нобэлеўскага ляўрэата. Адносна гэтага прагнозу яна будзе рада хіба не больш за ўсіх, калі апынецца не маючай рацыі.

Перадрук з парталу TUT.BY

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG