Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

пятніца 14 сьнежань 2018

Беларускі бок пастаўлены перад дылемай — альбо больш глыбокая інтэграцыя і тады пажаданьні Менску па газу і нафце будуць задаволеныя, альбо інтэграцыя застаецца на цяперашнім узроўні, і тады асабліва на саступкі Расеі Беларусі разьлічваць не даводзіцца.

Ультыматум

Менавіта гэта адбылося падчас выступу прэм'ера Расеі Дзьмітрыя Мядзьведзева на саюзным Саўміне ў Берасьці. Размова ідзе пра рэалізацыю палажэньняў паўзабытай дамовы аб Саюзнай дзяржаве — адзіная валюта, адзіны суд, адзіная мытня.

Пакуль толькі пра гэта. Але варта нагадаць, што дамова прадугледжвала і далейшыя крокі ў інтэграцыі — прынамсі шлях да адзінага парлямэнту і адзінага прэзыдэнцтва.

Па структуры цяперашняя прапанова, агучаная Мядзьведзевым, падобная на прапанову Ўладзіміра Пуціна ад 2002 году, на так званае «аддзяленьне мух ад катлет»: ці Беларусь банальна ўступае ў склад Расейскай Фэдэрацыі, ці менш адказнае збліжэньне, «кшталту як у Эўразьвязе», паводле тагачасных словаў Пуціна.

І цяпер Мядзьведзеў таксама кажа пра два шляхі далейшага разьвіцьця інтэграцыі — ці рэалізацыя палажэньняў дамовы аб стварэньні саюзнай дзяржавы, ці «кансэрватыўны шлях». Выбар як бы пакідаецца за Беларусьсю. Але ня трэба забываць кантэкст.

Цана эканамічнай палёгкі

На парадку дня ў двухбаковых адносінах — цана на газ, зьніжэньня якой дамагаецца Беларусь, і падатковы манэўр, кампэнсацыі за які хоча Менск.

Днямі расейскі віцэ-прэмʼер Дзьмітры Козак адмовіўся размаўляць на гэтыя тэмы зь беларускай урадавай дэлегацыяй да вызначэньня далейшага шляху інтэграцыі.

І з гэтага дэмаршу, і зь сёньняшняй заявы Мядзьведзева можна зразумець, што беларускі бок пастаўлены перад дылемай — альбо больш глыбокая інтэграцыя, рэалізацыя дамовы аб саюзнай дзяржаве ад 1999 году, і тады пажаданьні Менску па газу і нафце будуць задаволеныя, альбо інтэграцыя застаецца на цяперашнім узроўні і тады асабліва на саступкі Расеі Беларусі разьлічваць не даводзіцца.

І лёгіка тут такая: цана эканамічных дабротаў і палёгкаў — паглыбленьне інтэграцыі. Пакуль толькі прыгаданыя агульная валюта, суд, мытня. Альбо плаціце ўсім гэтым альбо, як і запісана ў дамове аб Эўразійскім эканамічным саюзе, роўнасьць у нафтагазавай сфэры пераносіцца на далёкую пэрспэктыву 2025 году.

Чым адкажа Менск

Ускосна пра тое, якой хутчэй за ўсё будзе рэакцыя Менску, сьведчыць заява беларускага прэмʼера Сяргея Румаса на тым жа саюзным Саўміне пра тое, што падпісаньне дамовы аб узаемным прызнаньні візаў адкладаецца з той прычыны, што беларускі бок не зрабіў усіх належных унутрыдзяржаўных працэдур.

Гэтае тлумачэньне больш падобнае на дыпляматычную адгаворку. Фактычна, Менск адмовіўся ўхваліць і той невялічкі крок у бок паглыбленьня інтэграцыі, які быў даўно абгавораны, і які ў значна меншай ступені замахваецца на беларускі сувэрэнітэт, чым прапановы Мядзьведзева.

Напэўна, заўтра на прэсавай канфэрэнцыі для расейскіх СМІ Аляксандар Лукашэнка агучыць афіцыйны адказ на заяву Мядзьведзева, які сфармуляваў, зразумела, ня ўласныя пажаданьні, а пазыцыю Крамля.

Сёньняшняя адмова падпісаць візавае пагадненьне сьведчыць хутчэй пра тое, што адказ прэзыдэнта Беларусі будзе адмоўным. Як адмоўным ён быў і 16 гадоў таму на прапанову Беларусі стаць шасьцю губэрнямі Расеі.

Ці быў ультыматум нечаканым

У сьвятле сёньняшняй заявы Мядзьведзева робяцца больш зразумелымі і публічная спрэчка Лукашэнкі з Пуціным на нядаўнім саміце ЭАЭС, і дзіўная сустрэча кіраўніка дзяржавы з паслом Нямеччыны.

Наўрад ці прапанова пра адзіную валюту, мытню і суд была нечаканай для Лукашэнкі. Гледзячы па ўсім, ён пра падрыхтоўку да гэтага «інтэграцыйнага наступу» ведаў і здагадваўся даўно.

І таму разважаў над тым, як яго адбіць. Захадам, зь яго цяперашнім бачаньнем Расеі, прапанова Мядзьведзева будзе ўспрынятая ледзь ня як чарговая анэксія, паводле вядомага горкага жарту, як «удар пернікам», як дзеяньне, якое стаіць у адной чарзе з Абхазіяй і Паўднёвай Асэтыяй, Крымам і Данбасам.

Таму палітычна Захад безумоўна падтрымае Лукашэнку, калі ён будзе пярэчыць прапанове Крамля. Пакуль сытуацыя не патрабуе фізычнай, узброенай абароны сувэрэнітэту Беларусі — Менску «ветліва» прапанавана, мае права адмовіцца. Да таго ж гатоўнасьць Захаду абараняць вайсковай сілай нават сваіх сяброў усе могуць бачыць на прыкладзе Ўкраіны.

Чым дапаможа Захад

Але дапамагчы Беларусі фінансава Захад у гэтай сытуацыі, напэўна, мог бы. Бо пытаньне, прынамсі ў яго цяперашняй пастаноўцы, у грошах. Будуць у Беларусі грошы, скампэнсуюць ёй яе страты — зьнікае ўльтыматыўная подбіўка прапановы аб паглыбленьні інтэграцыі. А нашто самой па сабе Беларусі яе паглыбляць, калі грошы будуць?

Да сёньняшняга дня Захад мог і не плаціць. Цяпер, зразумела, за прадухіленьне чагосьці важнага можа і варта заплаціць.

Нечаканы эфэкт ультыматуму

Прапанова Крамля зьяўляецца ўдарам па яго ўласным дзецішчы — па Эўразійскаму эканамічнаму саюзу. Заявай Мядзьведзева ў Берасьці Масква паказала і Астане, і Ерэвану, і Бішкеку, што можа чакаць і іх у агляднай будучыні. І наўрад ці гэты вобраз ім спадабаецца.

І гэта таксама фактар, хаця і ня надта важкі, які будзе падштурхоўваць Менск да адмоўнага адказу.

Момант ісьціны

Але ў любым выпадку для Беларусі, для грамадзтва наступае момант ісьціны. Менавіта для Беларусі і грамадзтва, не адно для Лукашэнкі.

Набываюць рэальныя рысы, на першы погляд, абстрактныя спрэчкі пра нацыянальную ідэнтычнасьць. Беларусам прапанавана — вы не зьбяднееце, а можа нават і пабагацееце, калі прымеце запрашэньне ў царства Пуціна. Ну ня тое каб наўпрост заўтра «Пуцін — прэзыдэнт беларусаў», але ў гэтым кірунку.

А не — дык не, тады давядзецца зацягнуць паясы. Пакуль ніякіх «зялёных чалавечкаў» няма, але ёсьць выбар паміж платай сувэрэнітэтам ці грашыма, якіх стане менш у кішэнях беларусаў.

Аляксандар Лукашэнка і Ўладзімір Пуцін, Санкт-Пецярбург, 6 сьнежня 2018

Распачаўшы скандал па пытаньні газавых цэнаў, Лукашэнка на самой справе дамагаўся саступак па кампэнсацыі за падатковы манэўр.

Чаму абмеркаваньне на саміце Эўразійскага эканамічнага саюзу вылілася ў публічную спрэчку паміж Аляксандрам Лукашэнкам і Ўладзімірам Пуціным наконт цаны на газ для Беларусі?

Пытаньне, як ні дзіўна, нават не ў тым, хто з іх мае рацыю, пытаньне ў тым, чаму беларускі лідэр уступіў у публічную перапалку з расейскім калегам. Цяжка прыгадаць, калі раней яны наогул дыскутавалі пад тэлекамэры.

Бывала, што прапагандысты абодвух бакоў не выбіралі слоў, здаралася, што Лукашэнка выказваўся вельмі рэзка на адрас саюзьніка на нарадах, сустрэчах з народам ці ў інтэрвію. Але прамога сутыкненьня раней не здаралася.

Гэта на першы погляд тым больш дзіўна, што адносіны менавіта ў газавай сфэры ў сярэднетэрміновай пэрспэктыве як раз вызначаныя, цана на газ для Беларусі на наступны год зафіксаваная ў двухбаковых пагадненьнях. Дамова ЭАЭС прадугледжвае ўніфікацыю энэргетычных рынкаў да 2024 года. Разрыў у цэнах газу для Беларусі і Смаленскай вобласьці сапраўды немаленькі. Дык ён і раней быў значным, і да стварэньня ЭАЭС, і пасьля.

І псыхалягічна – якой рэакцыі мог чакаць Лукашэнка ад Пуціна ў адказ на яго піліпікі? Што Пуцін скажа: «Так, вы мяне пераканалі, зашмат беларусы плацяць» і загадвае перагледзець падпісаны кантракт на наступны год, які пачынаецца праз тры тыдні?

Так наўрад ці адбылося б, калі б прэзыдэнт Беларусі выстаўляў свае прэтэнзіі келейна, за зачыненымі дзьвярыма. Не адбылося хаця б таму, што новы год блізка, а бюракратычная машына не можа паварочвацца імгненна.

Але меркаваць, што Пуцін пойдзе на саступкі з нагоды прадмета публічнага спрэчкі – гэта было выключана на 150%. Для любых палітыкаў, а для аўтарытарных асабліва, страта твару, дэманстрацыя слабасьці сьмерці падобныя.

А тут нават не было магчымасьці згуляць у літасьцівага цара, саступкі ў адказ вельмі энэргічныя патрабаваньні, якія сталі вядомымі ўсім, ніколі не ўспрымаюцца гэтымі ўсімі як міласьць, толькі як слабасьць.

А Лукашэнка-та «нахіліў» Пуціна, «бацька», выходзіць, круцейшы будзе – вось так гэта, хутчэй за ўсё, успрыняла б расейская грамадзкая думка. І гэта апошняе, што трэба Пуціну.

Дык няўжо Лукашэнка гэтага не разумеў, калі пайшоў у сваю «газавую атаку»? Выдатна разумеў. Проста яна была – не пра газ, а зусім пра іншае.

Яна была аб падатковым манэўры, істотнай зьмене формулы падаткаабкладаньня гандлю нафтай. Сытуацыя з газам урэгуляваная, сытуацыя з нафтай – не. Перамовы аб кампэнсацыі Беларусі стратаў ад падатковага манэўру топчуцца на месцы, тут яснасьці пакуль няма наогул ніякай.

Пры гэтым фірмовы прыём афіцыйнага Менску – апэляцыя да адзіных правілаў у саюзе – у спрэчцы аб кампэнсацыі за манэўру ня вельмі працуе. Расея ў сабе, для сябе ўводзіць iншы парадак падаткаабкладаньня сваёй нафты. Так, Беларусь ад гэтага страціць вельмі шмат на экспартным мыце, дык і расейскі бюджэт на гэтым мыце будзе губляць. Ён, праўда, гэта кампэнсуе падвышэньнем падатку на здабычу. Але няроўнасьці, дыскрымінацыі Беларусі тут, па меншай меры фармальна, няма. Мыта памяншаецца і для Беларусі, і для Расеі, а падатак на здабычу – так здабываюць нафту ў Расеі, а не ў Беларусі. Прынамсі, няма прамой падставы сказаць, што Расея адступае ад духу саюзу, ад адзіных правілаў для ўсіх яго чальцоў.

Не тое з газам. Там няроўнасьць відавочная. 129 даляраў за тысячу кубоў для Беларусі і 70 даляраў за тую ж тысячу для суседняй Смаленшчыны – гэта не адзіныя правілы. А як жа адзінства, інтэграцыя, адзіны народ, акопы, у якіх «разам гнілі»? Тут у ідэйным сэнсе ёсьць падстава скандаліць.

Ну дык вось такі разьмен і адбыўся на саміце ЭАЭС. Ладзячы скандал па пытаньні газавых цэнаў, Лукашэнка на самой справе дамагаўся саступак па кампэнсацыі за падатковы манэўр. І Пуцін можа прадэманстраваць абсалютную непахіснасьць па пытаньні, які стаў прадметам спрэчкі. А па манэўру можа ж і саступіць. Публічна пра манэўр Лукашэнкі нічога ж не казаў, ніякіх прэтэнзій не прад'яўляў.

Але прадэманстраваў зубы, гатоўнасьць скандаліць. І намякнуў на тое, што ляяльнасьць саюзьнікаў – рэч не аўтаматычная, што яе трэба аплачваць. Як раз пра гэта – укол наконт таго, што РФ, у адрозьненьне ад Нямеччыны, галоўны гандлёвы саюзьнік Беларусі, «на жаль ці на шчасьце». А і праўда – так адразу і не скажаш, ці на шчасьце.

Пра гэты ж – і намёк у нядаўнім інтэрвію расейскаму журналісту Сяргей Брылёву, што Брексіты, наогул кажучы, у розных саюзах могуць здарацца.

Уколы, публічная спрэчка – складана сказаць, ці дасьць гэта эфэкт. Прыёмы «дыпляматыя скандалу» Лукашэнка выкарыстоўвае ў адносінах з Расеяй даўно і часта. Але ў публічным дыялёгу – мабыць упершыню.

Ёсьць некаторыя паказчыкі, што адбылося гэта невыпадкова. Зьвяртае на сябе ўвагу дзіўная заява галоўнай прапагандысткі Расеі Маргарыты Сіманян, якая прапанавала ўвесьці для Беларусі такі ж спрошчаны рэжым атрыманьня расійскага грамадзянства, як для ўкраінцаў, паколькі, паводле яе слоў, чакаюцца «кропкі напружаньня» у адносінах з Беларусьсю.

Што яна мела на ўвазе, сказаць складана. Але яна – не вольны блогер, а частка расейскай улады. Ну а на дэклярацыі аб чаканым абвастрэньні адбываецца востры ход насустрач. Асымэтрычны, зусім у іншай плашчыні, па іншым пытаньні.

І «газавая атака» на саміце ЭАЭС у гэтым сьвятле выглядае як рэалізацыя старога прынцыпу: лепшая абарона – гэта напад.

Перадрук з парталу TUT.BY

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG