Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

панядзелак 20 лістапад 2017

Народу ня пофіг

Юры Дракахруст

Беларускі патрыятызм аказваецца такім — па выніку, па роўнадзейнай, ніхто нібыта, акрамя купкі герояў, пра шматпакутную Бацькаўшчыну і ня дбае, а высьвятляецца, што дбае. Проста гэта трэба ўбачыць.

Мяркую, што дыскусія паміж Віктарам Марціновічам і Сяргеям Дубаўцом наконт нацыянальнай ідэі — вельмі важная, мо і найбольш важная інтэлектуальная падзея апошняга часу. З аднаго боку, пра гэта ўжо сотні разоў сказана і напісана, з другога — тэма ў Беларусі вечна актуальная.

Адзначу, што, па шчырасьці, мне бліжэй пазыцыя Марціновіча. Але я — пра тое, у чым нязгодны з абодвума шаноўнымі апанэнтамі.

На думку Марціновіча нацыянальная ідэя «народу пофіг». А Дубавец, хоць і нязгодны зь іншымі высновамі калегі, з гэтым у прынцыпе пагаджаецца. А я — не.

Што такое дзяржава?

Паспрабую даказаць. «Што такое ўвогуле „нацыянальная ідэя“? Гэта ідэя сваёй дзяржаўнасьці» — піша Дубавец. А што такое дзяржава? А гэта, калі бяз узьнёсласьці, падаткі ды войска найперш. Як беларусы плацяць падаткі сваёй дзяржаве? А добра плацяць. Зьбіральнасьць падаткаў ня горш чым ува многіх іншых краінах.

І ў войску добра служаць. Ізноў жа ня горш за іншых, інцыдэнты кшталту гібелі Аляксандра Коржыча ў Печах ніякага масавага ўхіленьня ад вайсковай службы не выклікаюць.

Ну разумею, гэта ж такія прыземленыя матэрыі, якое дачыненьне гэта мае да ўзвышаных прыгодаў нацыянальнага духу? А прамое. Гэта паказьнік масавай (менавіта масавай) ляяльнасьці насельніцтва, народу да сваёй дзяржавы. У гэтым, у выкананьні сваіх грамадзянскіх абавязкаў, беларусы і дэманструюць рахмана сваю еднасьць, якую ніяк ня могуць знайсьці Дубавец і Марціновіч.

Можна пагаварыць і пра больш ідэйныя рэчы, пра іншы аспэкт адзінства. За ўсе 26 гадоў існаваньня незалежнай Беларусі ў ёй не было ніякіх сэпаратысцкіх памкненьняў, не было такіх масавых настрояў. Выключэньне — хіба размовы напачатку 90-х пра нейкую яцвяскую аўтаномію. Дык раскаталі ў нуль, было і сплыло. І хіба раскатала нацыянальная інтэлігенцыя сваёй духоўнай моцай? Ну і яна таксама, але насамрэч усе разам — і праўладныя тагачасныя эліты, і апазыцыйныя, і ўласна народ сваім непрыняцьцем падобных навацыяў. А адкуль сілы ўзяліся, калі пофіг?

Які рэгіён Беларусі мае «небеларускую пазыцыю»?

А іншых выпадкаў і не прыгадаеш, каб нейкая Віцебская вобласьць наважылася ці прадэманстравала імкненьне, скажам, вярнуцца ў лона «матухны-Расеі». Дык не было, бо Лукашэнка б забараніў — запярэчыць чытач. Ну, ня ўсё вызначаецца забаронамі.

Памятаю, чытаў летась стэнаграму пасяджэньня кіраўніцтва Ўкраіны на самым пачатку крымскага крызісу і быў уражаны словамі, якія сказаў тады міністар унутраных справаў Арсен Авакаў: "Большасьць насельніцтва Крыму займае прарасейскую, антыўкраінскую пазыцыю". І цікава — ніхто з удзельнікаў таго сакрэтнага пасяджэньня не ўскочыў, не запярэчыў, маўляў, не, у Крыме большасьць мае праўкраінскую пазыцыю.

Што да Беларусі, то наконт «прарасейскай пазыцыі» напэўна пра ўсю яе можна так сказаць. У пэўным сэнсе. А вось наконт «антыбеларускай пазыцыі» большасьці насельніцтва хоць якога рэгіёну Беларусі, мяркую, ні ў Марціновіча, ні ў Дубаўца язык не павернецца сказаць, хоць бы і на сакрэтнай нарадзе. І не таму што боязна, а таму што няпраўда, таму што яны так ня думаюць.

Ня думаюць нават у сваіх блуканьнях на вяршынях духу, ня кажучы ўжо пра прамы, трагічна-практычны кантэкст, у якім падобныя словы казаў Акаваў.

26 гадоў «абыякавай» незалежнасьці

Прыклады можна памнажаць. Некалі пісаў пра статыстыку беларускай працоўнай іміграцыі ў РФ. Калі б было пофіг, дык зьбеглі б усе за доўгім расейскім рублём. А не ўсе зьбеглі, значна меншай доляй зьбеглі, чым, скажам, як бы надзвычай нацыянальна-сьвядомыя армяне ці малдаване. Ну і настроі тых, хто ўсё ж паехаў туды працаваць, не ўкладаюцца ў пракрустаў ложак формулы Марціновіча — а ня хочуць беларусы ў Расеі ў большасьці там стала заставацца.

Ці, скажам, паводзіны беларусаў у інтэрнэце, першыя па чытанасьці парталы — mail. ru і yandex. ru, ну а трэцім усё ж tut. by. Так, не на першым месцы, але першы беларускі рэсурс — не на дзесятым, не на сотым месцы. Хаця, напэўна, калі разумець беларушчыну ў вузкім сэнсе, дык і tut. by, відаць, небеларускі. «Пофігавы», відаць.

Ну і нарэшце, самы просты, відавочны, наглядны аргумэнт — незалежнай Беларусі праз месяц будзе 26 гадоў. А чаму ж яна ў такім стане захавалася? Выключна дзякуючы палымяным тэкстам Марціновіча і Дубаўца? Калі б не яны, дык ужо Тамбоў Тамбовам была б родная старонка? А можа ўсё ж дзякуючы ня толькі ім так ня здарылася?

26 гадоў — надта вялікі тэрмін, каб незалежнасьць утрымалася адно на абыякавасьці пераважнай большасьці, на «пофіг». Расейцы — народ можа і ленаваты, але не паленаваліся б, калі б мелі справу ў Беларусі адно з абыякавасьцю пераважнай большасьці.

А калі нехта мяркуе, што Беларусь — і зараз Тамбоў, то паспытайце ўкраінцаў. Яны да 2014 году таксама часам казалі, што Крым — амаль Расея, нібыта Расея, Тамбоў, словам. Калі хто не разумее, што азначае зьнікненьне гэтых «амаль» і «нібыта», спытайце ўкраінцаў — яны распавядуць у дэталях.

Ня рвуць кашулі — значыць, абыякавыя

Уяўная абыякавасьць беларусаў тлумачыцца, апроч іншага, яшчэ і тым, што яны — народ, які ў масе сваёй не выносіць траскучага патасу. Ды і не траскучага. Парваць на грудзях кашулю і зараўсьці: люблю родную Беларусь, жыцьцё за яе пакладу, не магу безь яе — гэта неяк не па-беларуску. Не, калі па службе (той ці іншай) трэба, то лёгка — народ службу ведае. Але каб ад душы, дык не, не прынята неяк.

А майстры слова і мяркуюць: маўчыць народ, кашулі на грудзях ня рве, дык напэўна нічога на гэты конт і ня думае. А ён думае. І нават робіць. І ня робіць таго, чаго рабіць ня варта. І патрыятызм аказваецца такім — па выніку, па роўнадзейнай, ніхто нібыта, акрамя купкі герояў, пра шматпакутную Бацькаўшчыну і ня дбае, а высьвятляецца, што дбае. Проста гэта трэба ўбачыць.

Хто каму пофіг?

І ўзьнікае такая ўжо зусім можа крыўдная гіпотэза, за якую перад шаноўнымі калегамі выбачаюся: а можа «народу пофіг нацыянальная ідэя» — гэта алегорыя «мы народу пофіг»? Можа гэта цяплей? Вы, мы, я, мы з вамі, словам, «бяз нас», як пісаў Акудовіч. А вось Ганна Бонд і Ўлад Бумага — не пофіг.

Дарэчы, менавіта яны. А не, напрыклад, расейцы, шалёна папулярныя там відэаблогеры Екацярына Трафімава і Максім Голапалосаў.

Мне асабіста дык Марціновіч і Дубавец значна больш цікавыя, чым Бонд і Бумага. Але я ня ўвесь беларускі народ.

Хаця сапраўды крыўдна. Аднак можа з гэтага цалкам натуральнага пачуцьця ня варта рабіць такія ўжо далёкасяжныя высновы?

Не, прэтэнзіі народу прадʼяўляць ёсьць за што (іншая справа — ці варта), але можа ня так ужо ўсё жахліва і безнадзейна? Ну не такі той народ безыдэйны і бездухоўны. Можна проста варта захацець гэта ўбачыць? І, здавалася б, каму, як не пісьменьнікам.

Ганна Бонд

Рэйтынг блогераў — гэта не ўнівэрсальны рэйтынг розуму, уплыву і грамадзкага дабра. Але ён мае пэўнае значэньне, і паводле яго Беларусь — краіна з тварам Ганны Бонд. Прычым, яшчэ раз нагадаю, якая Беларусь — прасунутая, маладая, гарадзкая, адукаваная, сацсеткавая. І ня трэба цешыцца ілюзіямі, што насамрэч гэты твар зусім, прынцыпова, кардынальна іншы.

Дадзеныя апытаньня наконт пазнавальнасьці беларускіх блогераў, якое правяло міжнароднае агенцтва MASMI на замову marketing.by, робяць моцнае ўражаньне. І не на мяне аднаго, гледзячы па рэакцыі ў сацыяльных сетках.

Глядзіце, хто прыйшоў

Па-першае, вельмі нізкая вядомасьць хоць якіх блогераў і іх усіх разам. Месячная аўдыторыя сацыяльных сетак у Беларусі (люты -красавік 2017 году): у Фэйсбуку — 900 тысячаў, Вконтакте — 2.9 мільёна, в Одноклассниках — 1.6 мільёна. Варта нагадаць, маюць доступ да інтэрнэту ў Беларусі — больш за 60%, прычым апытаньне MASMI ахоплівала толькі гарады. У гарадах доступ да Сеціва мае яшчэ большы адсотак.

І вось вынік — у адказах на адкрытае пытаньне (калі блогера трэба было упісаць самому) ніводнага не назвалі 87.3%. Простая арытмэтыка паказвае, што прынамсі палова зь іх карыстаецца інтэрнэтам і ладная частка сядзіць хаця б адной сацыяльнай сетцы. Так што гэта ня той выпадак, каб гэтыя людзі проста ніяк у сваім жыцьці з блогамі і блогерамі не сутыкаліся. Сутыкаліся — але няма імёнаў, няма куміраў.

Гэта па-першае. Ну а па-другое — хто? Ганна Бонд і Ўлад Бумага. І гэта — ўладальнікі думак? Так, менавіта яны ў пэўным сэнсе. Прычым, думак самай прагрэсіўнай часткі грамадзтва: сярод тых, хто назваў хоць аднаго блогера — выразная перавага адукаваных (палова — з вышэйшай адукацыяй), высокая доля моладзі і менчукоў. І вось калі ласка.

Хаця напэўна варта ўдакладніць — апытаньне вымярала веду аб блогерах, а не інтэнсіўнасьць спажываньня іх прадукцыі і не стаўленьне да іх. Але гэта зьвязаныя паказьнікі — глядзяць, чытаюць, слухаюць і шануюць тых, каго ведаюць. Ня ўсіх, але каго ня ведаюць, дык тых і не шануюць. Паказьнікі спажываньня і станоўчага стаўленьня яшчэ ніжэйшыя, чым паказьнікі веды.

Можна дапусьціць, што асабліва гэта тычыцца Ўлада Бумагі. Усё ж існуе небеспадстаўная думка, што аўдыторыя яго відэаблогаў — пераважна тынэйджары, падлеткі.

А рэспандэнты апытаньня MASMI — старэйшыя за 17 гадоў. Так што іх веда пра Улада Бумагу напэўна ў значнай ступені — веда пра зацікаўленьне дзяцей, унукаў, малодшых сясьцёр і братоў, а не ўласная веда.

Вельмі паказальны разрыў паміж адкрытымі і закрытымі рэйтынгамі лідэраў. У адкрытым імёны блогераў упісвалі рэспандэнты самі, у закрытым — ацэньвалі прапанаваны сьпіс блогераў. У Бонд разрыў паміж рэйтынгамі — амаль утрая, у Бумагі — у два разы. Гэта значыць, што нават пра іх веда няпэўная, няўстойлівая — а, так, вось пра гэтага (пра гэтую) нешта ж чуў, а не ўпісаў, бо забыўся. Забыўся, бо ня надта памятаў.

Хто такі блогер?

А дзе ж сапраўдныя ўладары думак, дзе філёзафы, публіцысты, палітыкі? Можа людзі, адказваючы на пытаньне пра блогераў, проста ня мелі іх на увазе? Можа. Хаця зь іншага боку, хто такі блогер? Мае чалавек акаунт у сацыяльнай сетцы, піша туды наўпрост ці посьціць свае тэксты зь інтэрнэт-выданьняў — вось вам і блогер. Хіба не? У часы, калі існаваў ЖЖ, акаунты там блогамі і назвалі, казалі — вось чалавек напісаў у сваім блогу ў ЖЖ тое і тое.

Ну дык а ў чым адрозьненьне ад ФБ, ВК, ОК? Усе, хто там — тыя і блогеры, калі разважаць папросту. Не выключаю, што большасьць апытаных неяк так і меркавала.

Гэта пацьвярджаецца і закрытым рэйтынгам, у якім хай і невялікія, але заўважальныя паказьнікі — у асобаў, якія ня маюць, скажам, адмысловых каналаў у youtube. Бумага, Пріятный, Годунова, Ермузевіч — клясычныя відэаблогеры. Ну а вось, скажам, Чарняўская, Пальчыс, Малішэўскі — хутчэй з папярэдняй эпохі, эпохі да-відэа: яны — пішуць, чытач — чытае.

Дык многія пішуць, амаль любы журналіст, які працуе ў тым ці іншым выданьні, ён жа і блогер у сябе на працы і ў сваім акаўнце ў сацсетцы, палітыкі, прынамсі, апазыцыйныя, зараз усе таксама блогеры, усе ёсьць у сацсетках.

Калі б рэйтынг-ліст складаўся адно з забаўніц ды забаўнікаў, неяк можна было б сказаць, што пытаньне кепскае, што ёсьць нейкая іншая, разумная, сур’ёзная Беларусь са сваімі кумірамі.

Ну ёсьць напэўна. Але не зусім іншая. І яе куміры насамрэч трапілі ў рэйтынг ліст, прынамсі тры апошнія названыя прозьвішчы. Аднак толькі яны. Несправядліва. На нечы погляд.

Што ў ёй знайшлі?

Дарэчы, падобныя пачуцьці вельмі яскрава праявіліся ў рэакцыі публікі на зьяўленьне рэйтынгу. І на тую ж Бонд у сацсетках абрынулі цэбары гною. Ды хто яна такая, ды што ў ёй знайшлі? Пачуцьце зайздрасьці нам, мякка кажучы, не чужое.

Але тут праявілася ня толькі зайздрасьць. А і разрыў шаблёну, сфармаванага ў мінулым. Мы ж разумеем, як павінныя выглядаць куміры. А Бонд вось зусім не такая. Непарадак.

Між тым насамрэч яна разумная, абаяльная і вельмі дакладна адчувае настрой, стыль, подых сваёй аўдыторыі. Трапляе. А чаго яшчэ ад яе патрабаваць?

Не, патрабаваць можна ўсяго, лаяць можна і надалей. І? І што гэта дасьць? На першым месцы апынуцца яе крытыкі ці тыя, хто ім падабаецца? Нешта падказвае, што так не адбудзецца.

Які час — такія і куміры

Насамрэч з таго, што рэйтынг-ліст блогераў такі, а ня нейкі іншы, шмат чаго вынікае. Прыгадваецца колішні бліскучы блог Віктар Марціновіча пра тое, чаму СМІ 2010-х у Беларусі такія глямурна-канс’юмэрысцкія, а не такія, якімі былі ў 90-я. Ці то СМІ такія, ці то іх аўдыторыя такая? Апытаньне MASMI — да пэўнай ступені адказ.

Набор СМІ дастаткова абмежаваны. А Байнэт прынамсі куды больш разнастайны. Там ёсьць ня толькі Бонд і Бумага, ёсьць той жа Марціновіч (таксама блогер), ёсьць, скажам, Зьміцер Дашкевіч ці Анатоль Лябедзька (і яны таксама ж блогеры). Выбірай каго хочаш. А выбіраюць вось каго. Ня тое, каб ярмошынскімі лічбамі, але хоць якімі заўважальнымі.

Таму можна меркаваць, што калі першыя — Бонд і Бумага, то і СМІ ў гэтым грамадзтве адпаведныя.

І калі на марш абураных беларусаў выходзіць некалькі соцень чалавек — гэта ня толькі са страху рэпрэсіяў, але і ад таго, што самыя вядомыя блогеры ў краіне — вось такія. А ня іншыя. Паказьнік.

Ну а пратэсты зімой і увесну супраць дэкрэту як з гэтым стасуюцца? — спытае чытач. А стасуюцца. Такая ж Бонд — гэта ня толькі забавы. У яе ёсьць выдатны ролік пра Зыбіцкую, дзе яна сядзіць наверсе вуліцы з бедным студэнтам, які цягне нейкае таннае бухло. Яны разважаюць зь ім пра жыцьцё, гледзячы, як з лаваў амфітэатру, як ўнізе, на арэне, жлукціць жыцьцё «залатая моладзь». Прыгожа так было зроблена, з тонкай сымболікай.

Пра жыцьцё, пра лёс, пра справядлівасьць. Пра тое, што беларусаў неяк спрадвеку цікавіла. Дзіўныя людзі. А пратэсты зімы-вясны - хіба не пра гэта былі?

Калі Бонд, то як жыць?

Ну а калі некага чытаюць ня так, як тую ж Бонд, а ў разы, ў сотні разоў менш, чым яе, дык што — класьціся паміраць? Не, паміраць у любым выпадку ня варта. Ды хай хоць адзін прачытае — можа яго жыцьцё зьменіцца, можа ён нешта зьменіць у ім. Сёньня куміры адны — заўтра іншыя, часам і нямногія ўплываюць на многіх і многае.

Ды і грамадзкае жыцьцё — шматграннае і шматмернае. Блогі чытаюць і глядзяць адных, кнігі чытаюць, магчыма, іншых, давяраюць экспэртнай думцы, ня выключана, трэціх, аказваюць палітычны давер нярэдка чацьвёртым.

Але што варта вынесьці з таго рэйтынгу блогераў? Што пры даволі распаўсюджаннай звычцы вяшчаць ад імя ўсяго беларускага народу варта ў гэтым дэманстраваць належную сьціпласьць. І не забываць, што нават проста ведае нават невялікая частка гэтага народу толькі вось гэтых. А не вас. Ну і не мяне, грэшнага.

Рэйтынг блогераў — гэта не ўнівэрсальны рэйтынг розуму, уплыву і грамадзкага дабра. Але ён мае пэўнае значэньне, і паводле яго Беларусь — краіна з тварам Ганны Бонд. Прычым, яшчэ раз нагадаю, якая Беларусь — прасунутая, маладая, гарадзкая, адукаваная, сацсеткавая. І ня трэба цешыцца ілюзіямі, што насамрэч гэты твар зусім, прынцыпова, кардынальна іншы.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG