Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Юры Дракахруст

Мазырскі НПЗ

У апошнія дні лютага сталі зразумелыя прынамсі папярэднія вынікі нафтавай «вайны» Беларусі і Расеі.

Cьцісла:

  • Памер кампэнсацыі за брудную нафту ад Расеі — індыкатар цяперашняга стаўленьня Масквы да саюзьніка
  • Заява Лукашэнкі, што расейскія міністры ня выканалі абяцаньне Пуціна аб кампэнсацыі — сьведчаньне адсутнасьці пэўнай доўгатэрміновай дамоўленасьці аб нафце
  • Пастаўкі нафты расейскімі кампаніямі ў сакавіку, выглядае, забясьпечаць толькі мінімальныя патрэбы Беларусі
  • Тое, што альтэрнатыўныя пастаўкі нафты працягваюцца, сьведчыць пра тое, што беларускі экспарт нафтапрадуктаў чакаюць вельмі суровыя часы
  • Выглядае, што наступствы для беларускай эканомікі, якія чакаліся пасьля завяршэньня расейскага падатковага манэўру ў 2024 годзе, наступаюць ужо цяпер

Дык якія папярэднія вынікі нафтавай «вайны» Беларусі і Расеі:

  1. Бакі дамовіліся аб кампэнсацыі, якую Расея заплаціць Беларусі за леташнюю пастаўку бруднай нафты.
  2. Дасягнутая дамоўленасьць аб пастаўках нафты ў сакавіку з 6-цю расейскімі нафтавымі кампаніямі.
  3. Пастаўкі гэтых кампаніяў задаволяць унутраны беларускі попыт.
  4. Беларусь працягвае закупкі нафты з альтэрнатыўных, нерасейскіх крыніцаў.

Раней энэргетычныя «войны» паміж «заклятымі» сябрамі сканчаліся «вечнымі» мірамі. Ну ня вечнымі, але бакі дамаўляліся наконт формулы вырашэньня спрэчкі на даволі працяглы тэрмін.

Кампэнсацыя за брудную нафту як індыкатар

Цяпер — не зусім так. Ці зусім ня так. І індыкатарам гэтага стаў вынік перамоваў аб кампэнсацыі за забруджаную нафту, якая летась нанесла моцны ўдар па беларускай нафтавай прамысловасьці.

Яшчэ летась міністэрства эканомікі канстатавала, што гэта прывяло да зьніжэньня экспарту прадукцыі прадпрыемстваў канцэрну «Белнафтахім» на 800 мільёнаў даляраў.

Мінулым летам «Белнафтахім» патрабаваў ад Расеі кампэнсацыі за брудную нафту ў памеры 155 мільёнаў даляраў. У студзені сёлета размова ўжо ішла пра 131 мільён даляраў кампэнсацыі.

26 лютага стала вядома, што дасягнутая згода аб кампэнсацыі ў памеры 61 мільёна даляраў.

Дыстанцыя паміж 800 мільёнамі страчанай выгады і 61 мільёнам узгодненай кампэнсацыі добра ілюструецца гішпанскай прымаўкай «сябру — усё, ворагу — толькі закон». Беларусь нібыта ў ворагі Расеі не запісвалася, але ў гэтым пытаньні атрымала «толькі закон», толькі кампэнсацыю за наўпроставую шкоду, падлічаную спрыяльным для таго, хто нанёс шкоду, спосабам.

Не пасьпелі з Пуціным дамовіцца...

Прыкладна такой жа аказалася пазыцыя Масквы ў пытаньні бягучых паставак нафты. Калі Аляксандар Лукашэнка тыдзень таму абвясьціў, што Ўладзімір Пуцін паабяцаў яму кампэнсаваць Беларусі страты ад падатковага манэўру, ужо тады шмат у каго ўзьніклі засьцярогі, а ці сапраўды крызіс вырашаны.

Бо лічбы кампэнсацыі, якія называў Лукашэнка, і лічбы, якія называлі расейскія ўрадоўцы, разыходзіліся разоў у 10 — прыкладна як з кампэнсацыяй за брудную нафту.

І мэханізм кампэнсацыі выклікаў пытаньні: было заяўлена, што кампэнсуюць за кошт прэміяў нафтавым кампаніям, але пры гэтым Менск не зьбіраецца плаціць прэміі наагул, а Крэмль, кіруючыся рынкавымі прынцыпамі, не зьбіраецца ціснуць на кампаніі.

Дык тады ў чым быў сэнс абяцаньня? Калі Менск быў здольны дамовіцца з расейскімі нафтавымі кампаніямі пра цану бяз прэміі, то ў чым тут роля расейскай улады? Калі ня быў здольны, то ізноў жа ў чым роля Крамля?

Вынік стаў вядомы на гэтым тыдні.

Напачатку — пра палітычны вынік. Яго канстатаваў Лукашэнка ў размове са старшынём Калегіі Эўразійскай эканамічнай камісіі Міхаілам Мясьніковічам: Не пасьпелі з Пуціным дамовіцца, а ўвечары ўжо міністры па-свойму трактуюць нашы дамоўленасьці.

Іншымі словамі, як многія і меркавалі, дамоўленасьць калі і была, то значна больш сьціплая, чым распавядаў пра яе Лукашэнка і нават чым яму яна ўяўлялася.

Мэханізм прыняцьця рашэньняў у расейскай уладзе па падобных пытаньнях трапна апісаў у інтэрвію Радыё Свабода намесьнік рэдактара расейскай газэце «Коммерсант» Дзьмітры Бутрын.

Пуцін загадаў — ну вы там паглядзіце, чым можна Беларусі дапамагчы. Але не за кошт бюджэту. Урадоўцы прыкінулі, мо пагаварылі з кіраўнікамі нафтавых кампаніяў, і адказалі — ну вось гэтым можам дапамагчы. Сьціпленька так.

Словы пра тое, што расейская ўлада ня можа загадваць прыватнаму бізнэсу — гэта, зразумела, пэўная хітрасьць. Скажам, калі рыхтавалі Сочы да Алімпіяды — дык ня вельмі пераймаліся чысьцінёй рынкавых прынцыпаў, а строга зьбіралі даніну зь бізнэсу.

Але на Алімпіяду ў Расеі — так. А на палёгкі для замежнай краіны — не захацелі. І зь бюджэту выдзяліць на гэта грошы не захацелі. Не прыярытэт.

Сочы — Расея. Летась у штогадовым пасланьні Пуцін патлумачыў: хоча Беларусь мець умовы гаспадараньня, як у Смаленскай вобласьці — хай робіцца Смаленскай вобласьцю. Ну а не — дык не. Тады вось так: Лукашэнка пачуў адно, расейскія ўрадоўцы — зусім іншае, і чамусьці здаецца, што яны зразумелі гаспадара Крамля лепш, чым яго беларускі суразмоўца.

Магчыма, некалькім ня самым уплывовым нафтавым кампаніям і намякнулі — ну вы там можа пайдзіце насустрач беларусам крышачку. Але ня больш за тое.

Для забесьпячэньня ўнутранага рынку і часткова экспарту

Ну а зараз — да практычных вынікаў.

Беларусь дамовілася зь 6-цю расейскімі кампаніямі на пастаўку нафты ў сакавіку — паведаміў «Белнафтахім». Сярод іх — кампаніі Міхаіла Гуцэрыева, якія адзіныя пастаўлялі нафту ў Беларусь у студзені і лютым, а таксама яшчэ некалькі кампаніяў, якія раней не пастаўлялі нафту ў Беларусь.

На мінулым тыдні Менск наведаў Ігар Сечын — кіраўнік «Раснафты», чые пастаўкі раней складалі палову беларускага нафтавага імпарту.

Як можна меркаваць, цяпер сярод пастаўшчыкоў нафты ў Беларусь у сакавіка «Роснафты» няма наагул.

Паводле прадстаўніка «Белнафтахіму», паставак ад кампаній, зь якімі дасягнулі дамоўленасьці, хопіць для забесьпячэньня бесьперапыннай працы заводаў, забесьпячэньня ўнутранага рынку і часткова экспарту».

Вядома, што ў студзені кампаніі Гуцэрыева паставілі ў Беларусь паўмільёна тонаў нафты, што было ў 4 разы менш ад заплянаванага, але гэта прыкладна адпавядала штомесячным унутраным патрэбам Беларусі ў нафце.

Заява прадстаўніка «Белнафтахіму» пра тое, што замоўленай нафты хопіць для забесьпячэньня «і часткова экспарту», дапускае інтэрпрэтацыю, што частка тая будзе ня надта вялікай.

Для нафтавай галіны Беларусі 2024 год наступіў ужо сёлета

У 2018 годзе, калі Расея прымала рашэньне пра падатковы манэўр у нафтавай галіне, выказваліся меркаваньні, што пасьля 2024 году, калі экспартнае мыта абнуліцца і цана на нафту для Беларусі стане сусьветнай, гіганцкі беларускі экспарт нафтапрадуктаў, адна з галоўных крыніцаў папаўненьня бюджэту, абнуліцца таксама. Пасьля 2024 году.

Але выглядае, што гэта адбываецца ўжо цяпер. Летась, у першы год расейскага падатковага манэўру, Беларусь на экспарце нафтапрадуктаў зарабіла ўсяго 300 мільёнаў даляраў, у 5.3 разы менш, чым у 2018 годзе. Гэта было вынікам у тым ліку і бруднай нафты, але, магчыма, і ня толькі, магчыма і таго, што ў 2019 годзе цана расейскай нафты для Беларусі стала бліжэй да сусьветнай.

Але ж сёлета яна стала яшчэ бліжэй. А нафтаперапрацоўка з наступным продажам нафтапрадуктаў — яшчэ менш выгаднай.

Паведамляецца, што закупкі альтэрнатыўнай нафты Беларусь працягвае — чакаюцца танкеры з нафтай для Беларусі і ў партах Балтыі і ў Адэсе.

Прадстаўнік «Белнафтахіму» сказаў, што нафта ад 6 расейскіх кампаніяў — гэта на ўнутраныя патрэбы і плюс крышачку на экспарт. А на што ж тады тая нафта, якая прыйдзе праз Клайпеду і Адэсу? На экспарт?

Але ж расейская нафта — цаною 83-85% ад сусьветнай. А іншая, нерасейская — яна ж пэўна па сусьветнай цане. Дык калі летась на перапрацоўцы адносна таннай расейскай нафты і экспарце нафтапрадуктаў зарабілі толькі 300 мільёнаў даляраў, то колькі атрымаецца зарабіць на перапрацоўцы і наступным экспарце нафты, купленай па сусьветнай цане?

Выглядае вельмі імаверным, што формула прадстаўніка «Белнафтахіму» — «хопіць для забесьпячэньня бесьперапыннай працы заводаў, забесьпячэньня ўнутранага рынку і часткова экспарту» — яна пра ўсю нафту, якую здолее купіць Беларусь у сакавіку, хоць танкерамі, хоць па трубе, хоць у расейцаў, хоць у трэціх краінаў.

Вось такая, як выглядае, рэальнасьць. І для беларускай нафтавай галіны 2024 год наступае ўжо сёлета.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Абдэль Фатах Ас-Сісі і Аляксандар Лукашэнка

Эгіпецкі досьвед выбараў робіць гіпатэтычны посьпех і плён байкоту выбараў у Беларусі яшчэ больш сумнеўным

Сьцісла:

  • Галоўны аргумэнт прыхільнікаў байкоту: яўка — апірышча легітымнасьці аўтарытарнага рэжыму
  • Рэжым кіраўніка Эгіпту Абдэля Фатаха Ас-Сісі безумоўна аўтарытарны і больш рэпрэсіўны, чым беларускі
  • Яўка на выбарах і рэфэрэндуме пры Ас-Сісі была ніжэйшай, чым 50%
  • Ніякай дэстабілізацыі тамтэйшага рэжыму гэтая адносна нізкая яўка ў Эгіпце не выклікала
  • Імкненьне беларускіх уладаў забясьпечыць звышвысокую яўку на выбарах — савецкая завядзёнка, а ня сутнасная характарыстыка рэжыму, якая забясьпечвае яго выжываньне
  • Эгіпецкі досьвед выбараў робіць гіпатэтычны посьпех і плён байкоту выбараў у Беларусі яшчэ больш сумнеўным

Не, шаноўны (ці ня надта) Абдэль Фатах Ас-Сісі нічога наконт байкоту беларускіх выбараў не казаў, нават падчас нядаўняй сустрэчы з Аляксандрам Лукашэнкам. Але некаторыя эгіпецкія электаральныя практыкі зьяўляюцца, на мой погляд, важкім аргумэнтам у беларускіх спрэчках пра ўдзел і байкот.

Які цэнтральны аргумэнт прыхільнікаў байкоту? Яўка — аснова легітымнасьці аўтарытарнага ўладара, галоўнае апірышча яго ўлады і ў вачах грамадзтва, і ў вачах ўладнай эліты, і ў яго ўласных вачах. Зразумела, афіцыйную яўку Ярмошына намалюе за 80%. Але людзі — сацыяльныя жывёлы, яны адчуваюць паводзіны іншых людзей. Я не пайшоў на выбары, Мікола не пайшоў, Марыя не пайшла, дык значыць наагул вельмі мала хто пайшоў. Рэжым губляе легітымнасьць, прызнаньне грамадзтвам права на ўладу і, так бы мовіць, абрынаецца пад цяжарам сваіх злачынстваў.

Здаецца, нічога не паблытаў у «бездакорнай» лёгіцы прыхільнікаў байкоту.

А цяпер пра тое, прычым тут наш добры сябра Абдэль Фатах. У 2013 годзе ён прыйшоў да ўлады ў выніку вайсковага перавароту, у 2014 годзе быў абраны прэзыдэнтам з трыюмфальнымі 97% «за», на наступных выбарах, у 2018 годзе, перамога ня менш элегантная — тыя ж 97% «за».

Ас-Сісі галасуе на прэзыдэнцкіх выбарах, сакавік 2018
Ас-Сісі галасуе на прэзыдэнцкіх выбарах, сакавік 2018

Летась гэты цудоўны кіраўнік правёў рэфэрэндум аб зьмене Канстытуцыі, які даў магчымасьць яму заставацца ва ўладзе да 2030 году, а не да 2022 году, як мусіла быць паводле Канстытуцыі да зьменаў. За зьмены — 89%. Ну ня так бліскуча, як на выбарах, але таксама ўражвае.

Ці дыктатар Ас-Сісі, ці добра ён ведае сваё дыктатарскае рамяство? Адказ відавочны. У параўнаньні зь лічбамі галасоў «за» Ас-Сісі на выбарах нават Лукашэнка на сваіх выбарах дэманстраваў у гэтым пытаньні сьціпласьць: у 2010-м — «вартыя жалю» 77%, у 2015-м — 83%. Праўда, на канстытуцыйным рэфэрэндуме 2004 году, аналягічным эгіпецкаму 2019 году, вынік атрымаўся прыкладна такі ж, як там — 88%.

Мікалай і Аляксандар Лукашэнка на прэзыдэнцкіх выбарах, кастрычнік 2015
Мікалай і Аляксандар Лукашэнка на прэзыдэнцкіх выбарах, кастрычнік 2015

Словам, дыктатары-блізьняты. Так?

А цяпер — дадзеныя яўкі на эгіпецкіх электаральных «сьвятах дэмакратыі»: 2014-ы — 48%, 2018-ы — 40%, 2019-ы — 44%.

Упс. Прычым асабліва пікантна, што гэта не апазыцыя такую яўку падлічыла, не эгіпецкі народ «сацыяльнай скурай» адчуў, што яўка — вось такая, гэта афіцыйна абвяшчаў тамтэйшы Центарвыбаркам.

Дык як так? А як жа яўка - апірышча і крытэр легітымнасьці? Чаму ж эгіпцяне, даведаўшыся, што да выбарчых скрыняў прышло менш, чым запаветныя 50%, не паднялі Ас-Сісі на вілы, чаму рэжым, страціўшы легітымнасьць, не рассыпаўся ў прах?

Ну вось неяк не паднялі, неяк не рассыпаўся. Можа і не мусіў, можа яўка — зусім і не апірышча і не крытэр аўтарытарнай легітымнасьці.

Нехта можа патлумачыць такія «недапрацоўкі» эгіпецкай дыктатуры яе большай, у параўнаньні з лукашэнкавай, мяккасьцю і бракам дыктатарскай рашучасьці. Але гэтай гіпотэзе супярэчаць некаторыя іншыя характарыстыкі рэжыму Ас-Сісі.

Яшчэ пару лічбаў: у 2014 годзе ў Эгіпце былі асуджаныя да сьмерці 529 чальцоў апазыцыйнай Ас-Сісі арганізацыі «Браты-мусульмане», у 2015 годзе — 183 чальцы арганізацыі, у 2018 годзе — 75 чальцоў «Братоў-мусульманаў».

Калі ёсьць рашучасьць і гатоўнасьць расстрэльваць сваіх палітычных апанэнтаў сотнямі, дык знайшлася б рашучасьць і разьдзьмуць яўку на выбарах. А чаму ж не надзьмувалі, як у Беларусі? А таму што па сутнасьці не адчувалі вялікай патрэбы. Адчувалі б — дык і разьдзьмулі б.

А чаму ў Беларусі ўсё ж раздзьмуваюць, чаму заганяюць на выбары студэнтаў і бюджэтнікаў? На мой погляд, насамрэч — па інэрцыі, па савецкай завядзёнцы.

Датэрміновае галасаваньне ў інтэрнаце БНТУ. Менск, 12 лістапада 2019
Датэрміновае галасаваньне ў інтэрнаце БНТУ. Менск, 12 лістапада 2019

У СССР — ідэакратычнай таталітарнай сыстэме — для ўладаў было важна, каб на выбары ішлі ўсе, як адзін. Кампартыя кепскага б не прыдумала — разважае сучасная беларуская ўлада.

Між тым эгіпецкі досьвед электаральных мерапрыемстваў паказвае, што моц аўтарытарнай сыстэмы забясьпечваецца зусім ня яўкай і слаба зь ёй зьвязаная. Ідэакратыям высокая яўка патрэбная. І гэта досьвед ня толькі СССР, у італьянскіх фашыстаў на выбарах у 1929-м і 1934-м, і ў нямецкіх нацыстаў у 1936-м і ў 1938-м яўка была завоблачная (адпаведна 89.8%, 95.5%, 99% і 99.5%). Ім гэта было трэба. А банальным пэрсаналісцкім дыктатурам, кшталту сучасных эгіпецкай ці беларускай — ня надта.

Імкненьне аўтарытарнай сыстэмы да высокай яўкі на выбарах — гэта, кажучы ў тэрмінах Арыстотэля, акцыдэнцыя, а не субстанцыя аўтарытарызму, выпадковы чыньнік, у выпадку Беларусі — звычка, успадкаваная ад савецкай сыстэмы, а ня сутнасная, базавая, экзыстэнцыйная характарыстыка аўтарытарызму як такога.

І гэты эгіпецкі аргумэнт робіць гіпатэтычны посьпех і плён байкоту выбараў у Беларусі яшчэ больш сумнеўным.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG